Hased ile Gıpta Arasındaki Fark ve Hasetten Kurtulma

Hased, başkasındaki nimetin ondan gitmesini istemek; gıpta ise o nimetin benzerini kendisi için istemektir, ama onun gitmesini dilemeden. Hased haram ve kalbi yok eden bir hastalıktır; gıpta ise hayırlı konularda övülebilir. Hasetten korunmak için kanaat, şükür ve haset edilene iyilik yapmak tavsiye edilir.

Hasedin Tanımı

“Hased” Arapça’da başkasının nimetine tahammül edememek ve onun gitmesini arzulamaktır. Kur’an’da Felak 5’te “Haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden (sığınırım)” buyrulur. Bakara 109’da Ehl-i Kitap’tan çoğunun, hak kendilerine belli olduktan sonra, kıskançlıklarından dolayı müminleri imanlarından döndürmek istedikleri anlatılır. Nisâ 54’te ise “Yoksa onlar, Allah’ın lütfuyla insanlara verdiği şeye mi haset ediyorlar?” diye sorulur. Hased, hem Allah’ın taksimine itiraz hem de kula karşı kötü niyet içerir.

Gıpta ve Hased Ayrımı

Gıpta (gabta), başkasının nimetinin benzerinin kendisinde de olmasını arzulamaktır. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “Sadece iki kişiye gıpta edilir: Allah’ın kendisine mal verdiği ve onu hak yolda harcayan kimse; Allah’ın kendisine hikmet (ilim) verdiği, onunla hükmeden ve öğreten kimse” (Buhârî, Müslim). Bu hadiste “hased” kelimesi, “gıpta” anlamında (mecazen) kullanılmıştır. Bu sebeple âlimler, bu tür bir imrenmeye “gıpta” ve “munâfese” (hayırda yarış) demiştir. Mutaffifîn 26’da “Yarışacaklar bunda yarışsınlar” buyrulması da bu yarışın meşruluğunu gösterir.

Hadislerdeki Uyarılar

Ebû Dâvûd’da Ebû Hüreyre’den rivayet edilen hadise göre “Hasetten sakının; çünkü hased, ateşin odunu yediği gibi iyilikleri yer.” Tirmizî’de “Sizden öncekilerin hastalığı size de bulaştı: Hased ve kin. Bu, ustura gibi keser; saçı değil, dini keser” buyrulur (senedi hakkında değerlendirmeler vardır). Müslim’de “Birbirinize haset etmeyin, birbirinizi aldatmayın, birbirinize buğzetmeyin, birbirinizden yüz çevirmeyin; ey Allah’ın kulları kardeş olun” hadisi geçer. Bu rivayetler, hasedin hem bireysel hem toplumsal zararlarını bildirir.

Hasedin Kaynakları

• Düşmanlık ve rekabet: Aynı alanda yarışan insanlar arasında kıskançlık doğabilir.
• Kibir: Başkasının üstün olmasını kabullenememek.
• Dünya sevgisi: Mal ve makam hırsı.
• Kötü huy ve nefis: İyiliğe karşı kalpte hastalık bulunması.
• İyilik ve mevki kaybı korkusu.

İlk hased olayı olarak Kur’an’da Âdem’in oğullarından birinin diğerini kıskanarak öldürmesi (Mâide 5/27-30) ve İblis’in Âdem’e olan hasedi anlatılır. Yusuf’un kardeşlerinin ona karşı haset duyması da (Yûsuf 12/8-10) bu duygunun yıkıcı etkisini gösterir.

Haset ve Nazar

Felak Suresi’nde hasetçinin şerrinden Allah’a sığınılır. Hadislerde “nazar haktır” buyrulur (Buhârî, Müslim). Nazar, bir kişinin bir şeyi beğenerek bakması ve Allah’ın izniyle zarar gelmesi olarak anlaşılır; haset ise kalpte bulunan kıskançlıktır. Nazardan korunmak için “Mâşâallah, bârekallah” demek tavsiye edilir. Nazar boncuğu gibi nesnelere koruyucu güç atfetmek ise doğru bulunmaz (hurafe ve batıl inançlar). Hasedin etkisinden korunmak için Felak ve Nâs sureleri okunabilir.

Haset Edenin Durumu

Hased eden kişi aslında kendisine zarar verir: Kalbi huzursuz olur, sevapları azalır ve Allah’ın taksimine itiraz etmiş olur. Hasedin kalpte oluşması insan tabiatında olabilir; ancak onun gereğini davranışa dökmek (dedikodu, hile, zarar verme) günahtır. Âlimlerin çoğu, kalpte istemsiz oluşan hasetten kişiyi sorumlu tutmaz; onu gidermeye çalışıp gereğini yapmamayı ister. Hadiste “Üç şey vardır ki ümmetimde bulunur: Tıyara, haset ve su-i zan. Haset ettiğin zaman (davranışa dökerek) haddi aşma” şeklinde bir rivayet geçer (Taberânî; senedi hakkında değerlendirmeler vardır).

Hasetten Kurtulma Yolları

• Allah’ın taksimine razı olmak: Nisâ 32’de “Allah’ın bir kısmınızı diğerine üstün kıldığı şeyi temenni etmeyin” buyrulur.
• Haset edilene dua etmek: Nimetinin bereketlenmesini dilemek, kalbi yumuşatır.
• İyilik yapmak ve hediye vermek: Hadiste “Hediyeleşin, birbirinizi sevin” buyrulur (Tirmizî; Muvatta).
• Şükür ve kanaat: Kendi nimetlerini hatırlamak (kanaatkârlık).
• Ölümü ve ahireti hatırlamak: Dünyalığın geçici olduğunu bilmek.
• Allah’a sığınmak: Nefsin şerrinden korunma duası.

Haset ve Toplum

Toplumda hased, güvensizlik, dedikodu, çekişme ve ayrılık doğurur. Meslek hayatı, komşuluk ve akrabalık ilişkilerinde sık görülür. İslam, bunun yerine iş birliği, hayırda yarış ve birbirini destekleme ilkesini öne çıkarır. Başkasının başarısına sevinmek, ahlaki olgunluğun göstergesidir. Hz. Peygamber’in “Müslüman, Müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu yalnız bırakmaz” ilkesi (Buhârî, Müslim) bu bilince dayanır. Kin ve hased arasındaki ilişki için kin tutmak ve affetmenin fazileti yazısı okunabilir.

Hasedin Ahlaki ve Psikolojik Boyutu

Modern psikoloji, kıskançlık ve başkalarıyla kendini kıyaslamanın kaygı, depresyon ve düşük özgüven ile ilişkili olduğunu tartışır. Sosyal medyada başkalarının hayatının seçilmiş kareleriyle sürekli karşılaşmak, bu duyguyu artırabilir. İslam ahlakı bu duruma karşı şükür, kanaat ve mukayese etmemeyi öğütler. Hadiste “Dünya işlerinde kendinizden aşağıda olana bakın, yukarıdakine bakmayın” buyrulur (Müslim). Bu öğüt, bugün de geçerli bir ruh sağlığı ilkesi olarak okunabilir. Ancak ruhsal sıkıntılar ağırlaşırsa uzman desteği almak da meşrudur.

Yusuf Kıssasında Hased

Hz. Yusuf’un kardeşlerinin ona karşı duyduğu haset, Kur’an’daki en ayrıntılı hased örneğidir. Babalarının onu daha çok sevdiğini düşünerek onu kuyuya attılar (Yûsuf 12/8-15). Kıssanın sonunda ise Yusuf onları affeder ve “Bugün size bir kınama yok; Allah sizi bağışlasın, O merhametlilerin en merhametlisidir” der (12/92). Bu hikâye, hasedin yıkıcı sonuçlarını ve affın iyileştirici gücünü bir arada gösterir. Hz. Yakub’un sabrı da kıssanın önemli bir boyutudur.

Sonuç olarak kalbi hasetten arındırmak, ömür boyu süren bir nefis terbiyesidir. Mümin, başkasının nimetine sevinmeyi öğrendikçe kendi huzurunu da bulur.

Özet ve İlgili Konular

Hased, başkasının nimetinin gitmesini istemek; gıpta ise hayırlı olan şeyde onun gibi olmayı dilemektir. Hased haram ve zararlıdır, gıpta ise övülmüştür. Hasetten kurtulmak için razı olma, dua, iyilik ve şükür önerilir. İlgili yazılar: cimrilik ve hırs, kanaat, kibir ve ahlak ilmi.

Sıkça Sorulan Sorular

Hased nedir?

Başkasına verilen nimetin ondan gitmesini istemek, bu nimete üzülmektir. Kalp hastalıklarının en tehlikelisi sayılır.

Gıpta ne demektir?

Başkasındaki nimetin kendisinde de olmasını istemek, ancak onun gitmesini dilememektir. Hadislerde, ilim ve mal gibi hayırlı konularda gıpta övülmüştür.

Hasetten nasıl kurtulunur?

Allah’ın taksimine razı olmak, haset ettiği kişiye dua etmek ve iyilik yapmak, nimeti kıskanmak yerine şükretmek, bu duygunun gereğini davranışa dökmemek ve kalbi temizlemek yöntemleridir.

Nazar ile haset aynı mıdır?

Aynı değildir; nazar, göz değmesi ve bakışla zarar verme olarak anılır. Haset ise kalpteki bir duygu hâlidir. İkisi birbiriyle ilişkili olabilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Felak Suresi (113/5), Nisâ Suresi (4/54), Bakara Suresi (2/109); Buhârî ve Müslim, Îmân ve Ilm ("İki kişiye gıpta edilir" hadisi); Ebû Dâvûd, Edeb; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hased" maddesi; Gazzâlî, İhyâü ulûmi'd-dîn

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →