Kimsenin Ayıbını Araştırmamak: Settarlık

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Hucurât 12: Zan, tecessüs ve gıybet
Hadislerde ayıp örtme
Mahremiyet ve ev dokunulmazlığı

İslam, başkalarının gizli kusurlarını araştırmayı yasaklar ve müslümanın ayıbını örtmeyi över. Hucurât 12 tecessüsü ve gıybeti yasaklar; Müslim’deki hadis, ayıp örtenin dünya ve ahirette örtüleceğini bildirir. Başkalarına zarar veren suçlar ise ayrı değerlendirilir.

Hucurât 12: Zan, tecessüs ve gıybet

Hucurât 12: “Ey iman edenler! Zannın çoğundan kaçının; çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın, birbirinizi gıybet etmeyin. Sizden biri ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? Hayır, bundan tiksindiniz. Allah’tan korkun.” Bu ayet, kusur araştırmayı (tecessüs) kötü zanna ve gıybete bağlayan bir zincir olarak sunar. Nûr 19’da da müminler arasında hayâsızlığın yayılmasını sevenlere dünya ve ahirette acı bir azap olduğu bildirilir. Bu ayetler, başkasının mahremiyetini koruma ve teşhirden kaçınma ahlakını temellendirir.

Hadislerde ayıp örtme

Müslim’de Ebû Hüreyre’den rivayet edilen hadise göre “Kim bir müslümanın ayıbını dünyada örterse Allah da onun ayıbını dünya ve ahirette örter.” Ebû Dâvûd ve Tirmizî’de “Müslümanların kusurlarını araştırmayın; çünkü kim müslümanların kusurlarını araştırırsa Allah onun kusurunu araştırır; Allah kimin kusurunu araştırırsa evinin içinde bile onu rezil eder” buyrulur (senedi konusunda değerlendirmeler yapılmıştır). Bu uyarılar, kusur peşinde koşmanın ahlaki bedelini gösterir. Hz. Ömer’in geceleri dolaşırken bir evde yasak bir fiil işlendiğini duyup içeri girmeye kalkıştığında, ev sahibinin “Sen de üç şeyi yaptın: Tecessüs ettin, evin kapısından değil duvardan girdin, izin almadan girdin” cevabını verdiği rivayet edilir. Bu olay, mahremiyetin yöneticilere karşı bile korunduğuna örnek olarak aktarılır; olayın ayrıntıları kaynaklarda farklılık gösterir.

Mahremiyet ve ev dokunulmazlığı

Nûr 27-28 evlere izinsiz girmeyi yasaklar. Hadiste bir evin içine izinsiz bakan kişinin gözünün çıkarılmasının suç sayılmayacağı bildirilir (Buhârî, Diyât); bu, ev mahremiyetinin dokunulmazlığına verilen önemi gösterir. Günümüzde başkasının telefonuna, mesajlarına, hesaplarına izinsiz bakmak, gizli kamera ve takip uygulamalarıyla izlemek de bu mahremiyet ihlalleri arasındadır. Aile içinde güven ilişkisi, kontrol ve gözetimle değil, diyalog ve saygıyla kurulur. Çocukların güvenliği için ebeveyn denetimi yaşa uygun ve açık bir iletişimle birlikte olmalıdır. Islah ve kötülüğe iyilikle karşılık vermek gibi ahlaki ilkeler de ayıp örtmeyle uyumludur.

Başkalarının özel hayatını merak edip araştırmamak.
Duyulan veya görülen kusuru yaymamak; teşhir etmemek.
Hata yapan kişiye gizlice nasihat etmek.
Sosyal medyada başkalarının hatalarını ifşa etmemek, linçe katılmamak.
Kendi kusurlarına bakmak ve düzeltmeye çalışmak.

Ayıp örtme ile suça ortaklık arasındaki fark

Ayıp örtme, gizli kalmış, başkasına zarar vermeyen ve kişinin kendisine ait günahları örtmektir. Ancak çocuk istismarı, şiddet, hırsızlık, dolandırıcılık, terör veya toplum sağlığını tehdit eden durumlar gibi başkalarına zarar veren suçlar örtülmez; yetkili makamlara bildirilmesi gerekir. Şahitlik gerektiğinde gerçeği söylemek de bir sorumluluktur (Bakara 2/283). Bir kişinin mağduru koruma ve zararı önleme yükümlülüğü, ayıp örtme ilkesinin önündedir. Yetkili kişilere danışma, kuşkulu durumda bir uzmandan rehberlik alma da bu bağlamda faydalıdır. Mahremiyet ile suç bildirimi arasındaki denge, adalet ve merhametle sağlanır.

Settârî sıfatı ve kul olarak örnek olmak

Ebû Dâvûd ve Nesâî’de Allah’ın “Hayyî ve Settîr” (hayâ sahibi ve çok örtücü) olduğu, örtünmeyi ve hayâyı sevdiği bildirilir. Allah kullarının günahlarını örter, onlara tövbe fırsatı verir. Kul da bu ahlaki yönelimi örnek alarak insanların hatalarını örtmeli, onları utandırmamalı ve ıslah yolunu açık tutmalıdır. Tövbe eden kişiye geçmişiyle yüklenmek, ona “sen eskiden şöyleydin” demek yanlıştır. Bu anlayış toplumda hata yapan insanların düzelmesini kolaylaştırır; teşhir ve dışlama ise onları daha derin hatalara itebilir. Gülümseme ve güler yüz ile tevekkül ve tedbir dengesi de bu ahlakın tamamlayıcılarıdır.

Dijital çağda ayıp örtme ahlakının önemi daha da artmıştır. Bir kişinin hatasına dair ekran görüntüsü, video veya söylenti saniyeler içinde binlerce kişiye ulaşabilir ve telafisi güç zararlar doğurabilir. Bu nedenle kimsenin utanç verici anını paylaşmamak, mahremiyet ihlali olabilecek içerikleri yaymamak ve gerektiğinde yalnızca yetkili makamlara bildirmek gerekir. Hata yapan kişiyle özel olarak konuşmak, ona ıslah fırsatı vermek ve geçmişteki hatalarını sürekli gündeme getirmemek hem ahlaken hem insani açıdan en doğru yoldur. Kendi ayıplarını örtmeye ve gizlice Allah’a tövbe etmeye çalışmak da bu ahlakın bir parçasıdır; Hz. Peygamber, günahını Allah’ın örttüğü kişinin onu başkasına anlatmaması gerektiğini bildirir (Buhârî, Edeb).

Sıkça Sorulan Sorular

Tecessüs nedir?

Başkasının gizli hâllerini ve kusurlarını araştırmak, casusluk yapmaktır. Hucurât 12’de yasaklanmıştır.

Müslümanın ayıbını örtmenin fazileti nedir?

Müslim’de müslümanın ayıbını örtenin Allah tarafından dünya ve ahirette örtüleceği bildirilir.

Günah işleyen birini bildirmek gerekir mi?

Kişisel ve gizli kusurlar örtülür; ancak başkalarına zarar veren suçlar (istismar, hırsızlık, şiddet) için yetkili mercilere bildirmek sorumluluktur. Ayıp örtme, suça ortak olmak anlamına gelmez.

Settar Allah’ın ismi midir?

Evet. Allah’ın “Settâr” (çok örtücü) sıfatı hadislerde geçer; kulların da ayıpları örtmeleri bu sıfatın ahlaki yansıması olarak görülür.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Haziran 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Hucurât Suresi (49/12), Nûr Suresi (24/19); Müslim, Birr ve Sıla (ayıp örtme hadisi); Buhârî, Mezâlim ve Edeb; Ebû Dâvûd, Edeb

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →