Kıskançlık Duygusuyla Başa Çıkmak

Kıskançlık, başkalarının sahip olduğu nimeti çekememe duygusudur. İslam, nimetin yok olmasını istemek olan haseti haram sayar, kişinin kendisi için de aynı nimeti istemesi olan gıpta ise meşru kabul eder. Şükür, kanaat ve dua kıskançlıkla başa çıkmanın temel yollarıdır.

Hased nedir, gıpta nedir?

Hased, başkasındaki nimetin yok olmasını arzu etmektir. Gıpta (ğıbta) ise başkasındaki iyiliğe sahip olmayı istemek, onun nimetinin gitmesini istememektir. Buhârî ve Müslim’de geçen hadise göre sadece iki konuda gıpta edilir: Allah’ın mal verip hakkı yolunda harcatmak ve ilim verip onunla hükmeden ve öğreten kişi. Bu hadis, gıptanın hayırda yarışma anlamında olumlu olduğunu gösterir (Buhârî, İlim). Nisâ 54’te Allah’ın başkalarına verdiği lütufla ilgili haset edenler eleştirilir; Nisâ 32’de ise “Allah’ın bazınızı diğerine üstün kıldığı şeyi temenni etmeyin” buyrulur.

Felak Suresi ve hased

Felak Suresi’nin son ayeti “Haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden (sığınırım)” der. Bu ifade, hasedin sadece iç duygu olmayıp başkasına zarar verebilecek bir tutuma dönüşebileceğine işaret eder. Kur’an’da Habil ve Kabil’in kıssasında hasedin cinayete kadar varabildiği (Mâide 5/27-30), Hz. Yûsuf’un kardeşlerinin hasedi yüzünden kuyuya atıldığı (Yûsuf 12) anlatılır. İblis’in Âdem’e secde etmemesinin kaynağında da kibir ve hased bulunduğu müfessirlerce belirtilir. Bu kıssalar, hasedin hem bireysel hem toplumsal yıkıcı sonuçlarını gösterir.

Hadislerde uyarılar

Hadiste “Birbirinize hased etmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin, birbirinize buğzetmeyin; ey Allah’ın kulları kardeş olun” buyrulur (Buhârî, Edeb; Müslim, Birr). Bir başka rivayette hased ve kinin Allah’ın rahmetinin önünde engel olduğu belirtilir. Ebû Dâvûd’da geçen “Hased iyilikleri yer” rivayetinin hadis kaynaklarındaki senedi konusunda farklı değerlendirmeler bulunsa da, haset yasağı birçok sahih delille sabittir. Hadislerde cennetlik olarak müjdelenen bir sahabinin, hiçbir müslümana karşı kalbinde kin ve hased taşımadığı için bu müjdeye layık görüldüğü rivayeti de meşhurdur (Ahmed b. Hanbel, Müsned).

Kıskançlıkla başa çıkma yolları

• Duyguyu tanımak: Kıskançlık hissini inkâr etmeden fark etmek ve eyleme dönüştürmemek.
• Şükür: Sahip olunan nimetleri hatırlamak (mutluluğun kaynakları).
• Kıskanılan kişiye dua etmek: Ona hayır dilemek, duyguyu yumuşatır.
• Gıptaya çevirmek: Kıskanılan özelliği kendinde geliştirmek için çalışmak.
• Karşılaştırmayı azaltmak: Özellikle sosyal medyada başkalarının “vitrin” hayatına bakıp kendini ölçmemek.
• Kaderi kabullenmek: Rızkın Allah tarafından paylaştırıldığına inanmak.

Sosyal medya çağında kıskançlık

Sosyal medya, başkalarının en iyi anlarının sürekli sergilendiği bir ortam olduğundan, karşılaştırma ve kıskançlık duygusunu tetikler. İnsanlar çoğu zaman yalnızca başarılarını, tatillerini ve güzel anlarını paylaşır; zorluklarını göstermez. Bu eksik resim, kıskançlık ve yetersizlik hissi doğurabilir. Takip ettiği hesapların kendisini nasıl etkilediğini düşünmek, gerekirse sınırlandırma yapmak, şükür günlükleri tutmak ve gerçek ilişkilere zaman ayırmak yararlıdır. Gösteriş ve şöhret tutkusu yazısı, bu ortamdaki ahlaki sorunları işler. Kıskançlığın uzun vadede kibre ve kendini beğenmişliğe de dönüşebileceği unutulmamalıdır (kibir ve ucub yazıları).

Aile ve toplum içinde hased

Kardeşler arasında, akrabalar arasında ve iş yerlerinde hased sık görülür. Ebeveynlerin çocuklar arasında ayrım yapmaması, hased ortamının oluşmasını önler (Buhârî, Hibe). Toplumsal ilişkilerde başkalarının başarılarını takdir etmek, tebrik etmek ve ona yardımcı olmak, hasedi kıran en güçlü yöntemlerdendir. Stres ve sıkıntı yönetimiyle birlikte düşünüldüğünde, içsel huzurun hased gibi duygulardan arınmakla arttığı görülür.

Kıskanılma ve nazar korkusu

Bazı insanlar başkalarının kendilerini kıskanacağı korkusuyla nimetlerini gizler veya ibadetlerini aksatır. Hz. Peygamber, “İhtiyaçlarınızı gizleyerek yerine getirin; çünkü her nimet sahibi kıskanılır” buyurmuştur (Taberânî, rivayetin senedi hakkında değerlendirmeler yapılmıştır). Bu tavsiye, nimetle gösteriş yapmadan ölçülü davranmayı öğütler. Kişi nimetini paylaşırken “Mâşâallah, lâ kuvvete illâ billâh” demesi, Kehf 39’daki bahçe sahibinin sözüyle uyumlu bir adaptır. Nazar korkusu ise vesveseye dönüşmemeli; Allah’a tevekkül, Felak ve Nâs sureleri ile sabah-akşam zikirleri korunma için yeterli görülür. Kıskanılma korkusuyla hayatı kısıtlamak da doğru değildir.

Hased edilen kişiyi korumak için de dua öğretilmiştir: Güzel bir nimet gören kişi “Mâşâallah, bârekellah” diyerek hem hayranlığını ifade eder hem de nazar ihtimalini bertaraf etmeye çalışır (İbn Mâce, Tıb; Ahmed b. Hanbel). Bu ifade, kıskançlık yerine hayır dilemenin pratik bir yoludur.

Sıkça Sorulan Sorular

Hased ile gıpta arasındaki fark nedir?

Hased, başkasının nimetinin yok olmasını istemektir ve haramdır. Gıpta ise başkasındaki nimetin kendisinde de olmasını istemektir; bu meşru ve hatta teşvik edilen bir duygudur.

“Hased iyilikleri yer” hadisi sahih mi?

Ebû Dâvûd’da “Hasetten sakının; çünkü hased, ateşin odunu yediği gibi iyilikleri yer” şeklinde geçen rivayetin senedi hakkında değerlendirmeler vardır. Hased yasağı ise başka sahih delillerle desteklenmiştir.

Kıskançlık duyunca ne yapılmalı?

Hissi bastırmak yerine tanımak, davranışa dökmemek, kişiye iyilik yapmak, ona dua etmek ve şükür bilincini artırmak önerilir.

Nazar ve hased aynı mıdır?

Hayır. Hased, bir duygudur; nazar ise hased ya da hayranlıkla birlikte ortaya çıktığına inanılan zarardır. Felak Suresi hased edenin şerrinden Allah’a sığınmayı öğretir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Felak Suresi (113/5), Nisâ Suresi (4/54); Buhârî, Edeb ve Îmân; Müslim, Birr; Ebû Dâvûd, Edeb

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →