Gösteriş ve Şöhret Tutkusu: Sosyal Medya Ahlakı

Gösteriş (riya), bir ibadeti veya iyiliği Allah rızası yerine insanların beğenisi için yapmaktır. Hadislerde küçük şirk olarak adlandırılır. Sosyal medya çağında şöhret ve beğeni arzusu, niyetin korunmasını daha da önemli kılmaktadır.

Riya ve ihlas

Kehf Suresi’nin son ayeti şöyle biter: “Kim Rabbine kavuşmayı umuyorsa salih amel işlesin ve Rabbine ibadette hiç kimseyi ortak koşmasın.” Müfessirler “ortak koşmama”yı ibadette riyadan sakınma olarak da yorumlar. Buhârî’nin ilk hadisi “Ameller niyetlere göredir” olup, amelin değerini niyetin belirlediğini gösterir. İhlas, ameli yalnızca Allah için yapmaktır; riya ise bunun zıddıdır. Mâûn Suresi’nin 4-6. ayetlerinde namazından gafil olan, gösteriş yapan ve yardımı esirgeyenler “vay haline” diye uyarılır.

Küçük şirk hadisi

Ahmed b. Hanbel’in Müsned’inde Mahmûd b. Lebîd’den rivayet edilen hadiste Peygamber Efendimiz şöyle buyurur: “Size en çok korktuğum şey küçük şirktir.” Bunun ne olduğu sorulduğunda “Riyadır” cevabını verir. Kıyamette Allah’ın riyakârlara “Dünyada kendisi için gösteriş yaptıklarınıza gidin; bakın onların yanında bir karşılık bulabilecek misiniz?” diyeceği de rivayetin devamında anlatılır. Müslim’de ise kıyamette ilk hesaba çekilecek üç kişiden söz edilir: Şehit, âlim-hâfız ve cömert zengin. Üçü de amellerini “insanlar görsün, şöhret kazansın” diye yaptıklarından cehenneme atılırlar (Müslim, İmâre). Bu hadis, ameller ne kadar büyük olursa olsun niyetin bozulmasının sonucunu göstermesi bakımından çok etkileyicidir.

Şöhret tutkusu

Ebû Dâvûd ve İbn Mâce’de geçen bir hadise göre dünyada şöhret elbisesi giyen kimseye, Allah kıyamette zillet elbisesi giydirir (rivayetin senedi hakkında değerlendirmeler vardır). Şöhret sevgisi; ün, alkış, takipçi ve makam peşinde olmak şeklinde ortaya çıkabilir. Selef âlimlerinden birçoğu şöhretten kaçınmış, gizli kalmayı tercih etmiştir. “Görünmemek” bir gaye değildir ancak ün peşinde koşmak da kalbi bozar. Hadiste “Allah, takvalı, zengin ve gizli kalan kulu sever” buyrulur (Müslim, Zühd). Bu söz, gizlilik ve tevazunun faziletini vurgular.

Sosyal medya ve gösteriş

Bugün sosyal medya, her şeyin paylaşıldığı, beğeni ve takipçi sayısının değer ölçüsü hâline geldiği bir ortamdır. İbadet fotoğrafları, yardım paylaşımları, lüks gösterileri ve başarı vitrinleri, niyetin zor korunduğu alanlara dönüşmüştür. Kendini sorgulama için şu sorular yardımcı olabilir:

• Bunu kimse görmeyecek olsa yine yapar mıydım/paylaşır mıydım?
• Beğeni ve yorum gelmeyince hâlimde bir değişiklik oluyor mu?
• Paylaşımım başkalarına fayda sağlıyor mu, yoksa kendimi mi öne çıkarıyor?
• Mahremiyetimi, aile ve çocuklarımı gösteriş malzemesi yapıyor muyum?

Hayır paylaşımları, başkalarını teşvik etme niyetiyle yapılabilir; nitekim Kur’an, sadakanın açıktan verilmesinin de güzel olduğunu, gizli verilmesinin ise daha hayırlı olduğunu bildirir (Bakara 2/271). Önemli olan niyetin korunması, ölçünün aşılmamasıdır.

Riyadan korunma yolları

Âlimler riyadan korunma için şu yolları önerir: İbadetin bir bölümünü gizli yapmak (gizli sadaka, geceleyin kılınan nafile namaz gibi), her amel öncesi niyeti yenilemek, övgü ve yergiyi önemsememek, tevazuyu geliştirmek ve ihlas için dua etmek. Peygamber Efendimiz’in öğrettiği dualardan biri şöyledir: “Allah’ım! Bilerek sana ortak koşmaktan sana sığınırım; bilmeden yaptığım için de senden bağışlanma dilerim” (Ahmed b. Hanbel, Müsned). Bu dua, riyanın bilinçaltında ortaya çıkabileceğini kabul ederek sürekli bir dikkat gerektirdiğini gösterir. Bunun yanında kibir ve ucub (kendini beğenmişlik) ile birlikte düşünülmelidir; çünkü bunlar riyanın kardeşi sayılır. Nefis muhasebesi ise bu kalp hastalıklarını erken fark etmenin etkili yoludur. Ayrıca kıskançlık ve mutluluğun kaynakları yazıları, sosyal karşılaştırma baskısının ruh sağlığına etkisini ele alır.

Gösterişin toplumsal zararları

Gösteriş kültürü israfa, borçlanmaya ve haksız rekabete yol açar. Düğünlerde, evlerde, araçlarda ve tatillerde sergilenen gösteriş, toplumsal eşitsizlik duygusunu artırır. Hz. Peygamber, israf ve gösteriş amaçlı yemek ve giyimi eleştirmiş; yiyin, için, giyinin ve tasadduk edin, ancak israf ve kibre kaçmayın buyurmuştur (Nesâî, Zekât; Ahmed b. Hanbel). Bu yüzden sadelik ve ölçülülük, hem bireysel hem toplumsal sağlık için gereklidir.

Çocuklara da iyiliği gösteri için değil, Allah için yapmayı öğretmek gerekir. Başarıyı alkışa bağlı değerlendiren çocuk, büyüdüğünde sürekli onay arayan biri hâline gelebilir. Ebeveynin, çabayı ve niyeti takdir eden bir dil kullanması, ihlas eğitiminin ilk basamağıdır.

Gösterişten korunmak için küçük bir uygulama da şudur: Her gün en az bir iyiliği kimseye söylemeden yapmak ve bunun sevabını yalnız Allah’tan beklemek. Bu alışkanlık, kalbi alkıştan bağımsız kılar.

Sıkça Sorulan Sorular

Riya nedir?

İbadet ve iyilikleri Allah rızası için değil, insanların görmesi ve övmesi için yapmaktır. Hadiste “küçük şirk” olarak anılır.

Sosyal medyada iyilik paylaşmak riya mıdır?

Niyete bağlıdır. Başkalarını teşvik etmek amacıyla ve ihlas içinde paylaşım yapılabilir; ancak övgü, takipçi ve beğeni amacı güdülüyorsa riyaya girer. Kişinin niyetini sürekli denetlemesi gerekir.

Şöhret sevgisi günah mıdır?

Şöhreti hedef edinmek, kalp hastalığı olarak değerlendirilir. Hadiste “şöhret elbisesi” giyenin kıyamette zillet elbisesi giyeceği bildirilir (Ebû Dâvûd, İbn Mâce).

Riyadan korunmak için ne yapılmalı?

Niyeti yenilemek, gizli ibadetlere önem vermek, övgüye ve yergiye aldırmamak, tevazu göstermek ve Allah’tan ihlas istemek önerilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Haziran 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Mâûn Suresi (107/4-6), Nisâ Suresi (4/142), Kehf Suresi (18/110); Ahmed b. Hanbel, el-Müsned (küçük şirk hadisi); Buhârî, Bed'ü'l-vahy (niyet hadisi); Müslim, İmâre (ilk hesaba çekilecek üç kişi hadisi)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →