Hz. Yûsuf Hakkında Yanlış Bilinenler ve İsrâiliyat Rivayetleri

Hz. Yûsuf kıssası geniş bir halk kültürüne sahip olduğu için çok sayıda yanlış bilgi ve edebî ekleme barındırır. Züleyha ile evlilik ve aşk hikâyesi, Yûsuf’un günaha meyletmesi, gömleğin cennetten gelmesi, kralın Firavun olduğu, Yûsuf’un Nil’de gömülmesi gibi anlatımlar çoğunlukla Kur’an’da yoktur. Bu yazı bu yaygın yanlışları kaynaklarına göre düzeltir.

1. “Yûsuf ve Züleyha’nın Aşkı”

Edebiyatımızda “Yûsuf u Züleyhâ” mesnevileri çok meşhurdur. Fakat Kur’an’da Azîz’in karısına “Züleyha” denmez, adı verilmez; onun Yûsuf’a duyduğu aşk bir sevda hikâyesi olarak değil, bir ahlâkî imtihan olarak anlatılır. Kadın, Yûsuf’a yönelmiş; Yûsuf ise “Allah’a sığınırım” demiştir (12/23). Edebî eserlerde (Firdevsî, Câmi, Şeyyâd Hamza gibi) Züleyha’nın tövbe ettiği, gençliğine kavuştuğu ve Yûsuf’la evlendiği anlatılır. Bu anlatım Kur’an ve sahih hadiste yoktur. İbn Kesîr gibi âlimler bu evliliği zayıf rivayet olarak aktarır. Dolayısıyla bu hikâye edebî değerle okunabilir ama dinî bilgi olarak sunulmamalıdır. Peygamberin genel tanıtımı için Hz. Yûsuf ana maddesine bakılabilir.

2. “Yûsuf da Züleyha’ya Meyletti”

Yûsuf 12/24: “Andolsun ki kadın ona yöneldi, o da kadına yönelirdi, eğer Rabbinin delilini görmeseydi.” Bu ayeti bazıları “Yûsuf da meyletti” şeklinde yorumlar. Fakat müfessirlerin çoğu şöyle açıklar: “Lev” (eğer) edatı, Yûsuf’un meyletmediğini gösterir; “kadın ona yöneldi, o da Rabbinin delilini görmeseydi yönelirdi” cümlesi, ikinci kısmın gerçekleşmediğini bildirir. Başka bir yorum, Yûsuf’un beşeri bir eğilim hissettiğini fakat bunu amele dönüştürmediğini söyler. Her iki yorumda da Yûsuf günah işlememiştir. Ayetin devamında “Kötülüğü ve fuhşu ondan uzaklaştırmak için böyle yaptık; çünkü o ihlaslı kullarımızdandı” buyrulur (12/24). Yûsuf’un masumiyeti, kadının ve Azîz’in şahitliğiyle de teyit edilir. Peygamberlerin ismeti ilkesi için peygamberlere iman yazısı okunabilir.

3. “Yûsuf’un Rabbinin Delili Babasının Suretiydi”

Bazı tefsirlerde “burhân”ın Yâkub’un duvarda parmağını ısırarak görünmesi, Cebrâil’in gözükmesi veya Azîz’in sureti olduğu gibi çok ayrıntılı rivayetler aktarılır. Bunlar İbn Abbas’a ve diğer tâbiîne nispet edilir; senetleri zayıftır. Kur’an burhânın ne olduğunu açıklamaz. Birçok müfessir bunu “Allah’ın ona verdiği iman ve vicdan nuru, ahlâkî bilinç” olarak yorumlar. Burhânın tam mahiyetini bilmediğimizi kabul etmek en doğrusudur.

4. “Yûsuf’un Gömleği Cennet Elbisesiydi”

Yûsuf’un babasına gönderdiği gömlek (12/93) hakkında bir rivayet, onun cennetten geldiğini ve İbrâhim’e ateşte giydirildiğini söyler. Bu rivayet kıssa kitaplarında yer alır; sahih hadise dayanmaz. Kur’an’ın bildirdiği: gömlek bir vesile idi, Allah’ın izniyle Yâkub’un gözünü açtı. Ayrıca gömleğin kanlı gösterilen sahte kanla ilgili kıssası ayrıdır ve aynı gömlek değildir. İsrâiliyat’a dayalı bu tür ayrıntılar kıssanın asıl mesajını gölgeleyebilir. Gömleğin üç rolü: kanlı gömlek (yalan), yırtık gömlek (masumiyet), mucize gömlek (şifa). Kur’an’da üç ayrı bağlamda anılır.

5. “Mısır Kralı Firavundu”

Yûsuf kıssasında Kur’an “melik” (kral) kelimesini kullanır (12/43, 54, 72, 76) ve “Firavun” dememiştir. Mûsâ kıssasında ise “Firavun” geçer. Bu fark, farklı çağları ve belki farklı hanedanları gösterir. Tarihçiler Yûsuf’un yaşadığı dönemi Hiksos hanedanı (Asya kökenli kralların Mısır’ı yönettiği dönem) olarak yorumlar; bu hanedanların Sami kökenli olması Yûsuf’un yükselişini açıklayıcı bulunur. Bu bir hipotezdir ve kesin değildir. Önemli olan, Kur’an’da kralın “Firavun” diye anılmamasına dikkat etmektir.

6. “Yûsuf Mısır’ın Kralı Oldu”

Yûsuf 12/55-56’da Yûsuf’un ülkenin hazinelerinden sorumlu bir yönetici olduğu, “yeryüzünde yer verdiğimiz” ifadesiyle ona imkân bağışlandığı bildirilir. Yûsuf’un kral değil, kralın yanında yetkili bakan konumunda olduğu anlaşılır. Bazı kaynaklarda kralın ölümünden sonra Yûsuf’un yerine geçtiği anlatılır; bu rivayetlerdir. Kur’an’da Yûsuf’un yönetici olarak halka adil davrandığı ve kıtlıkta herkesi doyurduğu vurgulanır.

7. “Yûsuf Nil’in Dibinde Gömülü”

Bazı rivayetlerde Yûsuf’un cenazesinin Nil’e mermer bir sandıkla konulduğu, Mûsâ’nın İsrâiloğulları’yla Mısır’dan çıkarken onun kemiklerini aldığı anlatılır. Tevrat’ta Yusuf’un kemiklerinin Mısır’dan çıkarılıp Şekem’e gömüldüğü yazılıdır (Yeşu 24:32). Nablus yakınında “Kabr-i Yûsuf” olarak bilinen bir ziyaretgâh vardır. İbn Kesîr Mısır rivayetlerini aktarır ama kesin hüküm vermez. Dolayısıyla kabrin yeri konusunda “Nablus geleneği yaygındır; fakat kesin değildir” demek doğrudur.

8. “Yûsuf’a Köle Denildi Çünkü Satıldı”

Kur’an Yûsuf’un satıldığını bildirir (12/20) fakat onun köle olarak aşağılandığı bir anlatım yoktur. Azîz onu evinde saygıyla ağırladı: “Ona güzel bak, belki bize yararı olur” (12/21). Kıssa, bir insanın şartlar ne olursa olsun karakter ve ilimle yükselebileceğini gösterir. Bu bakış, insanın değerini sosyal durumuna göre belirlemeyen İslâm anlayışıyla uyumludur.

Doğru Yaklaşım

• Yûsuf peygamberdir; iffetini korumuştur.
• Azîz’in karısına Kur’an isim vermez; evlilik rivayetleri sağlam değildir.
• Kral ile Firavun karıştırılmamalıdır.
• Edebî eserlerin güzelliği, dinî bilgi yerine geçmez.

Kıssa ayrıntıları için Hz. Yûsuf’un kuyuya atılması ve Züleyha olayı, Tevrat ile karşılaştırma için Hz. Yûsuf Tevrat ve İncil’de yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yûsuf Züleyha ile evlendi mi?

Kur’an ve sahih hadiste böyle bir bilgi yoktur. Bazı kıssa kitaplarında geçer; zayıf rivayet ve edebî anlatıdır.

Yûsuf günaha meyletti mi?

Müfessirlerin çoğuna göre hayır. ‘Rabbinin delilini görmeseydi’ ifadesi onun Allah tarafından korunduğunu gösterir; peygamberler günahtan korunmuştur.

Mısır’ın kralı Firavun muydu?

Kur’an Yûsuf kıssasında ‘melik’ (kral) der, ‘Firavun’ demez. Firavun Mûsâ kıssasında kullanılır.

Yûsuf’un kabri nerededir?

Nablus’ta Şekem’de ‘Kabr-i Yûsuf’ geleneği vardır; Mısır’da Nil’de gömüldüğü rivayeti de vardır. Kesin bilgi yoktur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 24 Haziran 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Tefsiri (Yûsuf 12/23-35); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Yûsuf" md.; İbn Kesîr, Kısasü'l-Enbiyâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →