Hz. Yûsuf’un Kuyuya Atılması ve Züleyha Olayı

Hz. Yûsuf kıssası, Kur’an’da bir bütün olarak Yûsuf Suresi’nde anlatılır. İlk bölüm; Yûsuf’un gördüğü rüya, kardeşlerinin kıskançlığı ve onu kuyuya atmaları, kervanın onu bulup Mısır’da satması ve Azîz’in karısının ona karşı girişimi etrafında şekillenir. Kur’an bu olayları “ahsenü’l-kasas” (kıssaların en güzeli) olarak tanıtır (12/3). Aşağıda olaylar ayet sırasıyla özetlenmektedir.

Rüya ve Babasının Uyarısı

Yûsuf babasına şöyle der: “Babacığım, ben on bir yıldızı, güneşi ve ayı gördüm; hepsini bana secde ederken gördüm” (12/4). Yâkub, bu rüyanın yorumunu sezer ve oğlunu uyarır: “Oğlum, rüyanı kardeşlerine anlatma; sana tuzak kurarlar. Şüphesiz şeytan insanın apaçık düşmanıdır” (12/5). Müfessirlere göre on bir yıldız on bir kardeşi, güneş ve ay ise anne babayı simgeler. Yâkub, Yûsuf’un geleceğinde büyük bir makam olduğunu anlar fakat kardeşlerin kıskançlığından endişe eder. Peygamberin genel tanıtımı için Hz. Yûsuf ana maddesine bakılabilir.

Kardeşlerin Kıskançlığı ve Tuzak

Kardeşler birbirine şöyle der: “Yûsuf ve kardeşi babamıza bizden daha sevgilidir, oysa biz güçlü bir topluluğuz. Babamız apaçık bir yanlışlık içinde” (12/8). Planlarını yaparlar: “Yûsuf’u öldürün veya bir yere atın ki babanızın yüzü yalnız size dönsün” (12/9). İçlerinden biri (rivayetlerde Yahuda veya Rubil) öldürmeyi önler: “Yûsuf’u öldürmeyin, onu kuyunun dibine atın; yolcu kervanlardan biri onu alır” (12/10). Babalarını ikna edip onu gezmeye götürürler. Yâkub “Onu kurdun yemesinden korkarım” der (12/13). Ayetteki bu ifade, kardeşlerin sonradan kullanacağı bahaneye de zemin hazırlar.

Kuyuya Atılma

Kardeşler Yûsuf’u götürüp kuyuya atmaya karar verdiklerinde Allah ona vahyetti: “Sen onlara bu yaptıklarını, onlar farkında değilken mutlaka haber vereceksin” (12/15). Akşam ağlayarak babalarının yanına döndüler ve “Biz yarışırken Yûsuf’u eşyalarımızın yanında bıraktık, onu kurt yedi” dediler. Yûsuf’un gömleğine sahte kan sürmüşlerdi (12/16-18). Yâkub kandaki hileyi fark etti: “Hayır, nefisleriniz size bir iş süsledi. Artık bana güzel bir sabır gerek” (12/18). Gömleğin yırtılmadan kanlı olması, yalanın delilidir; müfessirler bunu Yâkub’un firasetinin örneği sayar. Yâkub’un sabrı için Hz. Yâkub maddesi okunabilir.

Kervanın Bulması ve Mısır’a Götürülüş

Bir kervan geldi, su getirmeleri için adamlarını gönderdiler; adam kovasını kuyuya sarkıttı ve “Müjde! İşte bir oğlan!” dedi. Onu ticaret malı olarak gizlediler. Kur’an, kervanın onu “değersiz bir fiyata, birkaç dirheme” sattığını bildirir (12/19-20). Mısır’da Azîz (vezir) onu satın aldı ve eşine “Ona güzel bak; belki bize faydası olur ya da onu evlat ediniriz” dedi (12/21). Kur’an, bu şekilde Allah’ın Yûsuf’a Mısır’da yer ettiğini ve ona rüya yorumunu öğrettiğini bildirir. Yûsuf büyüyüp olgunluk çağına gelince Allah ona hüküm ve ilim verdi (12/22).

Azîz’in Karısı ve Ayartma Girişimi

Yûsuf’un evinde bulunduğu kadın (Azîz’in karısı) ondan murat almak istedi; kapıları kapattı ve “Haydi gel” dedi (12/23). Yûsuf “Allah’a sığınırım. O benim efendimdir, bana güzel bir yer verdi. Zalimler iflah olmaz” diye cevap verdi. Ayetin devamında “Kadın ona yöneldi, o da kadına yönelirdi, eğer Rabbinin delilini görmeseydi” ifadesi geçer. Müfessirler bu ifadeyi farklı yorumlar: Çoğunluğa göre Yûsuf meyletmedi; Allah’ın delili ile korundu. “Delil” yani “burhân” kelimesi, Allah’ın uyarısı, vicdanı veya babasının suretinin görünmesi gibi farklı şekillerde yorumlanmıştır. Peygamberlerin ismeti ilkesi gereği Yûsuf’un günaha yönelmediği kabul edilir. Kapıya koşuşturdular, kadın gömleğini arkadan yırttı ve kapıda Azîz’le karşılaştılar (12/25).

Gömleğin Delil Olması

Kadın “Ailene kötülük isteyenin cezası hapis veya acı bir azaptan başka ne olabilir?” dedi. Yûsuf “O benden murat almak istedi” dedi. Kadının ailesinden bir şahit şöyle hüküm verdi: “Eğer gömleği önden yırtılmışsa kadın doğru söylemiştir, o yalancılardandır. Eğer arkadan yırtılmışsa kadın yalan söylemiştir” (12/26-27). Gömlek arkadan yırtıkça Azîz “Bu sizin hilenizdendir; hileniz büyüktür” dedi ve Yûsuf’a “Bunu bırak” dedi, kadına ise “Günahına istiğfar et” dedi (12/28-29). Şahidin kim olduğu ayette belirtilmez; rivayetlerde bir bebek veya bir akraba olduğu söylenir. Ayet “ehlinden bir şahit” der.

Şehirdeki Dedikodu ve Kadınların Ziyafeti

Şehirdeki kadınlar “Azîz’in karısı genç uşağından murat almak istemiş, ona âşık olmuş” diye dedikodu yaptılar. Azîz’in karısı onları ziyafete çağırdı, her birine bıçak verdi ve Yûsuf’a “Çık karşılarına” dedi. Kadınlar Yûsuf’u görünce büyülendiler ve elleri kesildi: “Hâşâ lillâh! Bu bir insan değil, değerli bir melektir!” dediler (12/31). Azîz’in karısı “İşte beni kınadığınız kişi budur. Ben ondan murat almak istedim, o korundu. Eğer emrimi yapmazsa hapse atılacaktır” dedi. Yûsuf ise şöyle dua etti: “Rabbim, zindan bana bunların beni çağırdığı şeyden daha sevimlidir. Eğer onların hilesini benden savmazsan onlara meyleder, cahillerden olurum” (12/33). Bu dua iffet ve Allah’a sığınmanın örneğidir.

Hz. Yûsuf’un İffeti ve Dersler

• Allah’tan korkmak ve iffeti korumak, her baskıya galip gelir.
• Haksız yere suçlanan kişi için hakikat sonunda ortaya çıkar.
• Kıskançlık, kardeşler arasında büyük zulümlere yol açabilir.
• Sabır ve tevekkül, Yâkub’un örneğinde güzel bir erdemdir.

Kıssanın devamı olan zindan ve rüya yorumları için Hz. Yûsuf’un rüya yorumları yazısı okunabilir. Peygamberin soyu için Tevrat ve İncil’deki yeri yazısı da faydalıdır.

Züleyha İsmi Hakkında

Kur’an Azîz’in karısına isim vermez; “imraetü’l-azîz” der. Züleyha (Zelîhâ) ismi sonraki tefsirlerde, tarihî ve edebî eserlerde yaygınlaşmıştır. Bazı rivayetlerde Yûsuf’un sonradan onunla evlendiği anlatılır; bu bilgi Kur’an’da ve sahih hadiste yoktur. Aynı şekilde Yûsuf ile Züleyha’nın aşkını anlatan edebî mesneviler (Firdevsî, Câmî gibi) şiirsel çalışmalardır ve dinî kaynak değildir. Müslüman okur bu eserlerin edebî değerini kabul etmeli, ama Kur’an kıssasıyla karıştırmamalıdır. Kur’an kıssasının çizgisi, Yûsuf’un iffeti ve sabrı üzerinedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Züleyha adı Kur’an’da geçer mi?

Hayır. Kur’an ‘Azîz’in karısı’ der. Züleyha adı sonraki tefsir ve edebî kaynaklarda kullanılır.

Kardeşleri Yûsuf’u neden kuyuya attı?

Babalarının Yûsuf’a ve kardeşi Bünyamin’e daha çok sevgi gösterdiğini düşünerek kıskandılar (Yûsuf 12/8-9).

Yûsuf’u kuyudan kim çıkardı?

Bir kervan su almak için kuyuya sarkıttığı kovada Yûsuf’u buldu ve Mısır’a götürüp az bir bedelle sattı (12/19-20).

Yûsuf’un gömleği neden önemlidir?

Gömleğin arkadan yırtık olması onun masumiyetine delil oldu (12/26-28). Daha sonra gömlek Yakub’un gözünü açtı (12/93-96).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Tefsiri (Yûsuf 12/4-35); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Yûsuf" md.; Taberî, Câmiu'l-Beyân

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →