Hz. Yûsuf Tevrat ve İncil’de: Kur’an Anlatımıyla Karşılaştırma

Hz. Yûsuf kıssası, Kur’an’da Yûsuf Suresi’nde baştan sona anlatılan, Tevrat’ta ise Yaratılış 37-50 bölümlerinde yer alan tek kıssadır. İki anlatım rüya, kardeşlerin kıskançlığı, kuyu, Mısır’da satılma, Potifar/Azîz’in karısı, zindan, rüya yorumu, Mısır yönetimi ve ailenin buluşması gibi ana çizgilerde örtüşür; fakat vurgu, ayrıntı ve teolojik mesaj bakımından farklıdır. Bu yazı bu farkları karşılaştırmalı ve saygılı bir dille sunar.

Rüya ve Baba Sevgisi

Yaratılış 37:5-11’de Yusuf iki rüya görür: tarladaki demetlerin onun demetine eğilmesi, güneş, ay ve on bir yıldızın ona eğilmesi. Kardeşleri onu daha da kıskanır; baba onu uyarır ama sözü aklında tutar. Ayrıca Yakub’un Yusuf’a işlemeli bir üstlük (renkli kaftan) yaptırdığı için kardeşlerin kıskançlığının arttığı anlatılır (37:3). Kur’an’da ise yalnızca ikinci rüya anlatılır (Yûsuf 12/4). Yâkub, rüyanın anlamını sezer ve oğlunu kardeşlerine anlatmaması için uyarır (12/5-6). Bu uyarı, Yâkub’un ilim ve firasetini ortaya koyar. Peygamberin genel tanıtımı için Hz. Yûsuf ana maddesine bakılabilir.

Kuyu ve Satılma

Tevrat’ta kardeşler Yusuf’u çıplak soyup kuruyu çukura atar; Ruben onu kurtarmayı planlar, Yahuda ise onu Yişmaelli tüccarlara satmayı önerir; yirmi gümüşe satılır (37:23-28). Kur’an’da kuyuya atılma, kervanın su almak için kuyuya kova sarkıtması ve onu “az bir bedelle, birkaç dirheme” satması anlatılır (12/15-20). Her iki anlatımda da kervan Mısır’a gider. Farklar: Tevrat’ta Yahuda’nın önerisi öne çıkar; Kur’an ise kardeşlerden birinin “onu öldürmeyin, kuyuya atın” önerisini anlatır (12/10). Rubil ya da Yahuda gibi isimler Kur’an’da geçmez. Kıssanın tam anlatımı için Hz. Yûsuf’un kuyuya atılması ve Züleyha olayı yazısı okunabilir.

Potifar’ın Karısı

Yaratılış 39’da Yusuf, Potifar’ın evinde yönetici olur. Potifar’ın karısı ona göz koyar; Yusuf reddeder. Kadın bir gün onu yatmaya zorlar, Yusuf elbisesini bırakıp kaçar; kadın bu elbiseyi delil gibi göstererek onu suçlar ve Yusuf zindana atılır. Kur’an’da ise gömlek Yûsuf’un lehine delil olur: arkadan yırtılmış olması kadının yalanını ortaya koyar (12/25-28). Bu fark önemlidir: Tevrat’ta Yusuf haksız yere zindana girer ve kadının iftirası sonuç verir; Kur’an’da masumiyeti ilk anda ortaya çıkar ve zindana girişi başka bir hikmet olarak anlatılır (12/35). Ayrıca Kur’an’da kadınların ziyafeti ve ellerini kesmeleri (12/30-32) Tevrat’ta yoktur.

Zindan ve Rüya Yorumları

Her iki anlatımda da Yusuf zindanda kralın iki görevlisinin rüyalarını yorumlar: kadeh sunucusu serbest kalacak, ekmekçi başı asılacaktır (Yaratılış 40; Yûsuf 12/36-41). Yusuf’un kadeh sunucusundan kendisini hatırlamasını istemesi ve onun unutması iki kaynakta da geçer. Farklı olan, Kur’an’da Yûsuf’un zindandaki arkadaşlarına tevhid davetinde bulunmasıdır (12/37-40). Bu tevhid konuşması, Kur’an’ın kıssayı bir peygamberlik daveti olarak sunduğunu gösterir. Tevrat’ta rüya yorumu Tanrı’ya atfedilir fakat tevhid çağrısı yoktur. Rüya yorumlarının ayrıntıları için Hz. Yûsuf’un rüya yorumları yazısına bakılabilir.

Firavunun Rüyası ve Yönetim

Tevrat’ta Firavun yedi besili ve yedi cılız ineği ve yedi dolgun ile yedi cılız başağı görür; Yusuf rüyayı yorumlar ve bir yönetici seçilmesini önerir. Firavun Yusuf’u atar, ona yüzük, keten elbise, altın zincir ve ikinci araba verir; adını Safnat-Panea koyar ve Asenat’la evlendirir (41:37-45). Kur’an’da kral (melik) Yûsuf’a rüyayı sorar; Yûsuf yorumlar ve planı bildirir; sonra Yûsuf’un masumiyeti araştırılır ve ancak sonra yönetim görevine getirilir (12/50-56). Kur’an’da “Firavun” değil “melik” (kral) denir; tarihî olarak Hiksoslar dönemi veya başka bir dönem olabileceği tartışılır. Kur’an’da Yûsuf, “beni ülkenin hazinelerinin başına geçir” diye kendisi talep eder (12/55).

Kardeşlerle Buluşma ve Aile Birliği

Her iki kaynakta da kıtlık yıllarında kardeşler Mısır’a gelir; Yusuf onları tanır ama kendini hemen belli etmez. Bünyamin’in getirilmesi ve ona hırsızlık töhmeti (Yaratılış 44; Yûsuf 12/70-79) kıssanın zirve noktalarından biridir. Yusuf sonunda kendini gösterir ve kardeşlerini bağışlar; Kur’an’da “Bugün size sitem yok; Allah sizi bağışlasın” der (12/92). Tevrat’ta Yusuf kardeşlerine “Beni buraya siz göndermediniz, Tanrı gönderdi” der (45:8). Yâkub’un gözleri Kur’an’da gömlekle açılır (12/93-96); Tevrat’ta ise böyle bir ayrıntı yoktur. Tevrat’ta Yâkub ve ailesi Goşen’e yerleşir (46-47). Kur’an’da Yûsuf anne babasını tahtına oturtur ve onlar ona secde eder (12/99-100).

Teolojik Vurgular

• Kur’an: Yûsuf peygamberdir, iffetlidir, tevhid davetçisidir; “ahsenü’l-kasas” olarak sunulur.
• Tevrat: Yusuf, Tanrı’nın planında Mısır’da seçilmiş bir yöneticidir; Efrayim ve Manaşşe kabilelerinin atasıdır.
• İncil: Elçilerin İşleri 7:9-16’da Yusuf’un satılması ve Mısır’daki yükselişi, Yahudilerin peygamberleri reddetmesinin bir örneği olarak anılır.

Sonuç

Yûsuf kıssası iki kaynakta ortak bir çerçeveyi paylaşır; Kur’an ise ismet, iffet ve tevhid vurgusuyla ayrışır. Hadislerdeki yeri için Hz. Yûsuf hadislerde nasıl anılır, yanlış bilinenler için Hz. Yûsuf hakkında yanlış bilinenler yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yûsuf kıssası Tevrat’ta var mı?

Evet. Yaratılış 37-50’de Yusuf’un hayatı ayrıntılı anlatılır. Kur’an Yûsuf Suresi’nde tek bir bütün hâlinde anlatır.

En belirgin fark nedir?

Kur’an Yûsuf’un iffetini, Yâkub’un peygamberliğini ve tevhid mesajını öne çıkarır; Tevrat’ta Yusuf’un peygamber olarak nitelenmesi yoktur ve bazı ayrıntılar farklıdır.

Azîz’in karısının adı Tevrat’ta geçer mi?

Tevrat’ta Potifar’ın karısı denir ve adı yoktur. Züleyha adı sonraki İslâmî ve edebî kaynaklardadır.

Yûsuf’un Mısır’daki evliliği ne?

Tevrat’ta Yusuf, On rahibi Potifera’nın kızı Asenat ile evlenir ve Manaşşe ile Efrayim doğar (41:45, 50). Kur’an bunu bildirmez.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Tefsiri (Yûsuf Suresi); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Yûsuf" md.; Kitab-ı Mukaddes, Yaratılış 37-50; Elçilerin İşleri 7:9-16

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →