Hz. Zülkifl Tevrat ve İncil’de: Kur’an Anlatımıyla Karşılaştırma

Hz. Zülkifl, Kur’an’da yalnızca iki ayette, sabırlı ve iyi kullar arasında anılır. Kitab-ı Mukaddes’te aynı adla bir şahıs bulunmaz. İslam âlimleri onu çoğunlukla Tevrat’taki Hizkiyel (Ezekiel) ile özdeşleştirir, ancak bu bir kesinlik değil, âlimler arasında hâlâ tartışılan ve yoruma dayanan bir görüştür.

Kur’an’daki Bilgi Ne Kadardır?

Hz. Zülkifl, Kur’an’da iki yerde anılır. Enbiyâ Suresi’nde (21/85-86) İsmâil ve İdrîs ile birlikte “sabredenlerden” sayılır ve rahmete alındığı bildirilir. Sâd Suresi’nde (38/48) İsmâil ve Elyesa ile birlikte “hayırlı kimselerden” olarak geçer. Bu iki ayetin dışında hayatı, kavmi ve mucizeleri hakkında Kur’an kesin bir bilgi vermez.

Bu sınırlı bilgi, farklı kimlik teorilerinin doğmasına yol açmıştır. “Zülkifl” kelimesi, “pay sahibi, kefil” anlamına gelen “kifl” kökünden türetilmiş bir lakap olabilir. Tevrat’taki karşılığı ise doğrudan bir isimden değil, tarihî eşleştirmelerden çıkarılır.

Tevrat’ta Zülkifl Kim Olabilir?

Âlimlerin ileri sürdüğü başlıca eşleştirmeler şunlardır:

• Hizkiyel (Ezekiel): Babil sürgününde yaşayan, İsrâiloğulları’na seslenen peygamber. Kitab-ı Mukaddes’te Hezekiel kitabı ona atfedilir. Pek çok modern araştırmacı bu görüşü benimser.
• Yeşa’ veya Elyesa: Bazı klasik kaynaklarda Zülkifl’in Elyesa’ ile aynı kişi olabileceği ya da onun halefi olduğu söylenir.
• İlyas veya İdrîs: Daha az tutulan görüşlerdir.
• Salih bir kul, peygamber değil: Taberî’nin aktardığı görüşe göre bazı âlimler Zülkifl’in peygamber değil, salih bir kul ve adil bir yönetici olduğunu söyler.

İbn Kesîr, Kısasü’l-enbiyâ’da peygamber olduğu görüşünü ağırlıklı kabul eder; Taberî ise farklı rivayetleri nakleder. Yani Kur’an’ın verdiği ad ile Tevrat’taki bir isim arasında kesin bağ kurmak mümkün değildir.

Hizkiyel Eşleştirmesinin Dayanakları

Hizkiyel görüşünü destekleyen unsurlar şöyle özetlenir: Tevrat’ta Hizkiyel, sürgündeki halka bakıcılık yapan, onlara uyarı ve teselli mesajları getiren bir peygamberdir. Kitabı, vizyonlarla ve ahlaki sorumluluk vurgusuyla doludur. “Kifl” sözcüğünün “yükümlülük, sorumluluk” anlamı bu kişilikle ilişkilendirilir. Ayrıca Irak’ta Hille yakınlarında “Kifl” adıyla anılan ve hem Müslüman hem Yahudi toplulukların saygı gösterdiği bir makam vardır. Bu makamın tarihî sıhhati ise tartışmalıdır; yerel gelenek olarak değerlendirilmelidir.

Karşı görüşler ise isim farkını gösterir: Kur’an “Zülkifl” derken Tevrat “Yehezkel” der. Ayrıca Kur’an’da Hizkiyel kıssası olarak yorumlanan bir anlatım (örneğin Bakara 2/243’teki “binlerce kişinin ölümden kaçması” ayeti) Zülkifl ile değil, isimsiz bir topluluk ile ilgilidir. Bazı müfessirler onu Hizkiyel’e bağlasa da bu da yoruma dayalıdır.

İncil’de Zülkifl Var mı?

Yeni Ahit’te Zülkifl ya da Hizkiyel ile ilişkilendirilen belirgin bir anlatım yoktur. Hizkiyel Tevrat geleneğine ait bir kitaptır; İncil’de peygamberlere yapılan atıflar arasında da öne çıkmaz. Dolayısıyla “Tevrat ve İncil’de Zülkifl” ifadesi daha çok Tevrat’la sınırlı kalır. Bu sebeple Hristiyan kaynaklarda Zülkifl’e ayrı bir madde bulunmaz.

Sabır Teması: Ortak Mesaj

Her iki gelenek de Zülkifl/Hizkiyel figürünü sabır, görev bilinci ve halkına karşı sorumluluk etrafında anar. Kur’an’da onun “sâbirîn” arasında anılması, hayatının merkezî teması olarak sabrın seçildiğini gösterir. Bu tema, hadislerde Zülkifl bölümünde de ele alınmıştır. Kur’an’ın tek cümleyle yaptığı övgü, uzun kıssa anlatımının yerini tutar ve okuyucuya, “isim değil, erdem” vurgusu yapar.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• “Zülkifl kesinlikle Hizkiyel’dir” demek, kesin bir bilgiyi yansıtmaz.
• Kitab-ı Mukaddes’teki Hizkiyel kitabındaki vizyon anlatımları Kur’an’da yoktur.
• Zülkifl hakkında Kur’an’ın dışındaki anlatımlar sıhhat derecesine göre değerlendirilmelidir; ayrıntı için yanlış bilinenler yazısına bakılabilir.
• Zülkifl, aynı grup içinde anılan Hz. Hârûn gibi kıssası ayrıntılı bir peygamber değildir.

Hizkiyel Kitabının Genel Hatları

Kitab-ı Mukaddes’teki Hezekiel kitabı, Babil sürgünü sırasında Kebar Irmağı kıyısında yaşayan Hizkiyel’in vizyonlarını aktarır. Kitabın başlıca konuları şunlardır: Kudüs’ün yıkılacağı uyarısı, halkın günahları, sorumluluğun bireysel olduğu ilkesi, kuru kemiklerin dirilişi vizyonu ve yeni bir tapınak tasarımı. Bu temalardan bazıları İslam’ın bakış açısıyla da kıyaslanabilir: bireysel sorumluluk ve diriliş inancı Kur’an’da güçlü biçimde vardır. Ancak Kur’an’da Hizkiyel adı geçmez ve kitabın içeriği vahiy kaynağı olarak kabul edilmez; tahrif edilmiş olma ihtimali nedeniyle ayet ve hadislerle teyit edilen kısımlar dışında hüküm verilmez.

Kuru Kemikler ve Bakara Suresi

Hezekiel 37’de anlatılan “kuru kemikler vadisi” vizyonu ile Bakara Suresi’ndeki (2/243) ölüm korkusuyla yurtlarından çıkan binlerce kişinin Allah tarafından öldürülüp sonra diriltilmesi arasında benzerlik kuran müfessirler vardır. Bazı klasik tefsirler bu ayeti Hizkiyel’e bağlar. Ancak bu bağ rivayetlerle kurulmuştur, ayetin kendisi kimsenin adını vermez. Dolayısıyla bu ilişkilendirme, Zülkifl’in kimliğine dair delil olarak kullanılırken dikkatli olunmalıdır.

Sonuç: Kimlik Tartışması Neden Önemlidir?

Zülkifl’in kimliğinin kesin olmaması, imanî bir eksiklik doğurmaz. Müslüman olarak Zülkifl’in Allah’ın sevdiği sabırlı bir kul olduğunu bilmek yeterlidir. Tarihî eşleştirmeler ise araştırma konusudur. Okuyucu isterse hadislerde Zülkifl yazısına, ya da peygamberlerin sabır örnekleri için Hz. Hârûn yazısına bakabilir.

Klasik Tefsirlerde Kısa Notlar

Taberî, Zülkifl’in kim olduğuna dair farklı rivayetleri tek tek sıralar ve hiçbirini kesinleştirmez. Bazı rivayetlerde bir kralın ölümünden önce halkı arasında adaleti gözeteceğine dair söz alıp bunu yerine getiren kişi anlatılır; bu rivayetler İsrâiliyat çizgisindedir. Zamahşerî ve Fahreddîn er-Râzî gibi müfessirler ise ayetin yalnızca iki kelimesinden yola çıkıp kesin kimlik tayininden kaçınır. Modern araştırmalar da benzer bir ihtiyat önerir.

Hristiyan ve Yahudi Okurlar Açısından

Yahudi geleneğinde Hizkiyel büyük peygamberler arasında sayılır ve mezarının Irak’ta olduğuna dair yerel bir inanış vardır. Hristiyan geleneğinde de Eski Ahit peygamberi olarak anılır. Müslümanlar ise Zülkifl’i ayet ışığında sabır timsali kabul eder. Kimlik eşleştirmesi, üç dinin ortak peygamber hafızasına dair bir köprü sağlayabilir; ancak köprü kurarken Kur’an’ın verdiği bilgilerin sınırını aşmamak gerekir.

Kaynakları Okurken Pratik İlkeler

Zülkifl gibi adı az geçen bir peygamber hakkında araştırma yapan okuyucu şu ilkeleri izleyebilir: Önce Kur’an ayetlerindeki doğrudan bilgi ayrılmalı, sonra hadislerdeki dolaylı ipuçları incelenmeli, en sonda tefsir ve tarih kitaplarındaki yorumlar karşılaştırmalı okunmalıdır. Kitab-ı Mukaddes’teki isimler Kur’an isimleriyle eşleştirilirken dil, dönem ve ayrıntı farkları dikkate alınmalı; kesin sonuca varılamayan noktalarda “Allah daha iyi bilir” demek ilmî tavırdır. Böyle bir okuma, hem inanç hassasiyetini hem akademik dürüstlüğü korur.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Zülkifl Tevrat’ta geçer mi?

Zülkifl adıyla geçmez. Âlimler onu çoğunlukla Hizkiyel (Ezekiel) ile özdeşleştirir, fakat bu kesin değildir.

Zülkifl peygamber midir?

Çoğunluk peygamber olduğunu söyler, bazı âlimler ise salih bir kul olduğunu belirtir. Kur’an onu sabırlılar ve hayırlılar arasında anar.

Zülkifl kelimesinin anlamı nedir?

“Pay sahibi” veya “kefil” anlamındaki “kifl” kökünden gelen bir lakap olarak yorumlanır; kesin kökeni tartışmalıdır.

Zülkifl’in kabri nerededir?

Irak’taki Kifl makamı gibi yerel gelenekler vardır, ancak tarihî olarak kesinleşmiş bir bilgi yoktur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zülkifl" md.; Kitab-ı Mukaddes, Hezekiel kitabı; Taberî, Târîhu'l-ümem ve'l-mülûk; İbn Kesîr, Kısasü'l-enbiyâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →