Hz. Zülkifl Hakkında Yanlış Bilinenler ve İsrâiliyat Rivayetleri

Hz. Zülkifl hakkında en sık yapılan yanlış, ona dair kesin bir hayat hikâyesi olduğunu sanmaktır. Kur’an yalnızca iki ayette onu sabırlı ve hayırlı bir kul olarak anar. Kimliği, peygamberlik durumu ve mezarı konusundaki iddiaların çoğu kesin bilgi değil, âlimlerin ve rivayetlerin yorumudur.

Yanlış 1: Zülkifl’in Hayat Hikâyesi Bellidir

Halk arasında Zülkifl’in kral olduğu, adaleti sağladığı, şeytanın onu kızdırmak için çabaladığı gibi hikâyeler dolaşır. Bunlar Taberî ve bazı tefsirlerde rivayet edilmiş olsa da hiçbiri sahih bir hadise dayanmaz. Kur’an’da Zülkifl’in hayatına ilişkin hiçbir sahne yoktur. Enbiyâ Suresi’nde (21/85-86) “sabredenlerden” biri, Sâd Suresi’nde (38/48) “hayırlılardan” biri olarak geçer. Her iki ayet de Hz. Zülkifl hakkında karakter bilgisi verir, olay anlatmaz.

Yanlış 2: Zülkifl Kesinlikle Peygamber Değildir

Bazı kimseler “Kur’an’da peygamber demiyor” diyerek peygamberliğini reddeder. Oysa Enbiyâ Suresi’nde bir grup peygamberle birlikte sayılması, çoğu âlime göre onun peygamber olduğunu gösterir. İbn Kesîr peygamber olduğu görüşünü tercih eder. Buna karşılık Taberî’nin aktardığı bir görüşe göre salih bir kul ve adil bir yönetici olduğu da söylenmiştir. Doğru tavır, bu konudaki görüş ayrılığını bilmek ve kesin bir hüküm vermemektir.

Yanlış 3: Zülkifl İle Hizkiyel Aynı Kişidir

Birçok kaynakta Zülkifl’in Tevrat’taki Hizkiyel (Ezekiel) olduğu söylenir. Bu, güçlü ihtimallerden biri olarak görülür, fakat kesin bir bilgi değildir. Başka eşleştirmeler de (Yeşa’, Elyesa’, İlyas ve İdrîs) ileri sürülmüştür. Kur’an ve sahih hadis bu eşleştirmeyi doğrulamaz. Konunun ayrıntısı Tevrat ve İncil’deki yeri yazısındadır.

Yanlış 4: Kifl Hadisi Zülkifl’dir

Tirmizî’de geçen Kifl hadisi (Kıyâmet) günahtan hiç sakınmayan, sonra tövbe eden bir adamı anlatır. Bu kişinin Kur’an’daki sabırlı ve hayırlı Zülkifl ile aynı olması, karakter bakımından mümkün görünmez. Üstelik rivayetin sıhhati de tartışmalıdır. Bu yüzden iki ismin benzerliği, aynı kişi oldukları anlamına gelmez. Ayrıntı için hadislerde Zülkifl yazısına bakınız.

Yanlış 5: Zülkifl’in Mezarı Kesin Olarak Bilinir

Irak’ta Hille yakınlarında Kifl adlı bir yerde Hizkiyel’e nispet edilen bir makam vardır. Bu makam, yerel bir gelenek olarak asırlardır ziyaret edilir; Müslüman, Yahudi ve diğer topluluklar için kutsal sayılır. Ancak makamın Zülkifl’e ait olduğunu gösteren Kur’an ayeti ya da sahih hadis yoktur. Bu nedenle mezar iddiası tarihî bir gelenek olarak değerlendirilmeli, itikadi bir esas olarak sunulmamalıdır.

Yanlış 6: Zülkifl Her Şeyi Kefil Olduğu İçin Böyle Anılmıştır

“Zülkifl” kelimesinin “kefil olan, pay sahibi” anlamı üzerinden yapılan yorumlar çoktur. Bir rivayete göre kavmin adına sorumluluk üstlenmesi, başka bir rivayete göre iki kat sevap alması nedeniyle bu isimle anılmıştır. Hepsi tahmindir; kelimenin kökeni kesin değildir. Bu yüzden ismin yorumundan hareketle hayat hikâyesi üretmek doğru değildir.

Yanlış 7: Zülkifl Mucize Sahibiydi

Zülkifl’e atfedilen mucizeler (örneğin hasta iyileştirme veya ölü diriltme) kıssa kitaplarından gelen anlatılardır. Kur’an ve sahih hadislerde ona özel bir mucize bildirilmez. Mucize bilgisi vahiy gerektiren bir konudur; delilsiz mucize anlatmak yanlıştır.

Doğru Yaklaşım

• Zülkifl’in Kur’an’da övüldüğünü bilmek ve sabırlı olmayı ondan öğrenmek yeterlidir.
• Kimlik, soy ve mezar konularında “Allah daha iyi bilir” demek en güvenli tavırdır.
• Rivayet kaynağı belirtilmeyen hikâyeleri paylaşmamak gerekir.
• Hz. Hârûn gibi daha ayrıntılı anlatılan peygamberlerle kıyaslama için Hz. Hârûn yazısına bakılabilir.

Yanlış 8: İsrâiliyat Rivayetleri Tamamen Atılmalıdır

Zülkifl kıssasındaki rivayetlerin İsrâiliyat olması, onların tümüyle değersiz olduğu anlamına gelmez. İslam âlimleri bu tür haberleri üç gruba ayırır: İslam esaslarına uygun olanlar, aykırı olanlar ve doğrulanıp yalanlanamayanlar. Zülkifl hakkındaki “adil kral” hikâyesi üçüncü gruptadır; ahlaki bir ibret taşıyabilir ama bilgi değeri yoktur. Bu yaklaşımın dayanağı Buhârî’deki “Ehl-i kitabı tasdik de tekzip de etmeyin” hadisidir (Tefsir, Bakara 4).

Yanlış 9: Zülkifl Adı Kelime Anlamıyla Yeterince Açıklanır

“Zülkifl” kelimesini “iki kat sahip olan” diye çevirmek de yaygındır. Kelimenin anlamı konusunda gerçekten birden fazla öneri vardır: “kefil olan”, “pay sahibi”, “talih sahibi” ya da “iki kat ödül sahibi.” Dil yorumu, kişi hakkında vahiy bilgisi vermez; sadece adın olası kökenlerini gösterir. Dolayısıyla “iki kat sevap aldığı için bu adı almıştır” şeklindeki söz kesin değildir.

Dikkat Çeken Genel İlke

Kur’an’ın peygamberlere dair bilgi verirken bilinçli olarak sınırlı kaldığı yerlerde, bu sınırlılığa saygı göstermek en sağlam yoldur. Ayetteki “Hepsi sabredenlerdendi” ifadesi, Zülkifl’in ayrıntılı biyografisinden daha önemli bir ders içerir: sabır, tek bir kimsenin değil bütün peygamberlerin ortak vasfıdır. Bu tema Hz. Dâvûd hakkında yanlış bilinenler bölümünde de farklı bir açıdan karşımıza çıkar.

Yanlış 10: Zülkifl ve Zülkarneyn Aynı Kişidir

İsimlerin benzerliği bazen “Zülkifl” ile “Zülkarneyn” arasında karışıklığa yol açar. Zülkarneyn, Kehf Suresi’nde (18/83-98) doğuya ve batıya seferler düzenleyen, Ye’cüc ve Me’cüc’e karşı set yaptıran hükümdardır. Zülkifl ise Enbiyâ ve Sâd surelerinde sabırlılar arasında anılan kişidir. İki ismin “Zü” (sahip) ön ekini taşıması dışında ortak bir yönü yoktur. Zülkarneyn için Zülkarneyn Kıssası maddesine bakılabilir; Zülkifl ise kıssası bulunmayan bir peygamber olarak değerlendirilir.

Yanlış 11: Zülkifl İsmi Çocuklara Verilmez

Bazı kimseler peygamber isimlerinin çocuklara verilmesini uygun bulmaz. Oysa Müslim’deki hadis, geçmiş peygamberlerin ve salih kişilerin isimlerini taşıma geleneğini onaylar (Âdâb 1). Zülkifl adı da Türkçede nadir de olsa kullanılır. İsim seçiminde önemli olan anlamı güzel ve kul adı ilkesine uygun olmasıdır; kimlik tartışmaları buna engel değildir.

Doğru Bilgiye Ulaşma Yolları

Peygamberler hakkında doğru bilgiye ulaşmanın en güvenli yolu, TDV İslâm Ansiklopedisi gibi akademik başvuru eserlerine, Diyanet’in tefsir ve meal çalışmalarına ve klasik tefsirlerin karşılaştırmalı okunmasına dayanır. Sosyal medyada dolaşan kısa “kıssa” paylaşımları çoğunlukla kaynak göstermez; bu tür paylaşımların kaynağı sorulmalıdır. Zülkifl örneğinde olduğu gibi bilginin az olduğu konularda uydurma ayrıntıların eklenmesi kolaylaşır. Bu nedenle ölçü, ayet ve sahih hadistir; fazlası “rivayete göre” diye aktarılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Zülkifl’in peygamber olduğu kesin midir?

Kesin değildir. Çoğunluk peygamber olduğunu söyler, bazı âlimler salih bir kul olduğunu belirtir.

Zülkifl ile Hizkiyel aynı kişi midir?

Bu görüş yaygındır ama kesin değildir. Kur’an ve sahih hadis kimlik tayini yapmaz.

Zülkifl’in kral olduğu doğru mu?

Bu bilgi Kur’an’da yoktur; tefsir rivayetlerinden gelir ve İsrâiliyat çizgisindedir.

Zülkifl’in mezarı hangisidir?

Irak’taki Kifl makamı yerel bir gelenektir, ancak kesin bir bilgi değildir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zülkifl" ve "İsrâiliyat" md.; Taberî, Câmiu'l-beyân; İbn Kesîr, Kısasü'l-enbiyâ; Tirmizî, Kıyâmet (Kifl hadisi)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →