Hz. Zülkifl (a.s.)

Kur’an’da Hz. Zülkifl

Zülkifl, Kur’an-ı Kerim’de adı iki yerde geçen bir peygamberdir. Enbiyâ Suresi’nde şöyle buyrulur: “İsmâil’i, İdrîs’i ve Zülkifl’i de an. Hepsi sabredenlerdendi. Onları rahmetimize dahil ettik. Şüphesiz onlar salihlerdendi.” (Enbiyâ Suresi, 21/85-86). Sâd Suresi’nde ise “İsmâil’i, Elyesa’ı ve Zülkifl’i de an. Hepsi de hayırlı kimselerdendi” denilir (Sâd Suresi, 38/48).

Görüldüğü gibi Kur’an, Zülkifl’in hayatına, kavmine ve tebliğine dair hiçbir ayrıntı vermez. Onu yalnızca üç temel vasıfla tanıtır: sabırlı olmak, salih olmak ve hayırlı (ahyâr) olmak. Her iki ayette de peygamberlerle birlikte zikredilmesi, âlimlerin çoğunluğunun onu peygamber kabul etmesinin temel dayanağıdır.

Adının Anlamı

“Zülkifl” kelimesi Arapçada “kifl sahibi” demektir. Kifl kelimesi pay, nasip, kefalet ve üstlenme anlamlarına gelir. Bu yüzden müfessirler adı “büyük bir sevaba nail olan”, “üstlendiği sorumluluğu yerine getiren” veya “kefil olan” şeklinde açıklamıştır. Bu ismin gerçek adı değil, bir lakap olduğu genel kanaattir.

Peygamber mi, Salih Bir Kul mu?

İslam âlimlerinin büyük çoğunluğu Zülkifl’i peygamber olarak kabul eder. Bununla birlikte bazı âlimler, Kur’an’da onun için açıkça “nebî” veya “resûl” kelimesinin kullanılmadığını belirterek onun peygamber değil, salih bir kul veya adaletli bir hükümdar olabileceğini söylemiştir. İbn Kesîr, peygamberlerle birlikte anılmasının onun peygamberliğine işaret ettiğini, ancak kesin bir şey söylemenin güç olduğunu belirtir. Türkiye’de ve İslam dünyasında yaygın olarak okutulan “25 peygamber” listelerinde Zülkifl yer alır.

Kimliği Hakkındaki Görüşler

Zülkifl’in kimliği konusunda farklı görüşler ileri sürülmüştür. Bunların hiçbiri Kur’an veya sahih hadise dayanmaz:

• Elyesa’ın halefi: Tefsir kitaplarında nakledilen bir rivayete göre Elyesa’ yaşlanınca yerine geçecek birini aramış; gündüzleri oruç tutacağına, geceleri ibadet edeceğine ve hiç öfkelenmeden insanlar arasında hükmedeceğine kefil olan bir adamı halef seçmiştir. Bu adam sözünü tutmuş ve “kefil olan” anlamında Zülkifl diye anılmıştır. Şeytanın onu öfkelendirmek için defalarca kapısını çaldığı ayrıntısıyla birlikte bu hikâye İsrâilî rivayetlerde geçer.
• Hezekiel (Hızkıl) ile aynı kişi: Bazı âlimler Zülkifl’i Tevrat’ta adı geçen Hezekiel peygamberle özdeşleştirmiştir. Irak’taki Kifl kasabasında bulunan ve ona nispet edilen türbe bu görüşle ilişkilidir.
• Eyyûb’un oğlu: Bir diğer rivayete göre Zülkifl, Hz. Eyyûb’un oğlu Bişr’dir. Bu görüş de tarih kaynaklarına dayanır.

Tirmizî’de geçen ve “Kifl” adlı günahkâr bir adamın tövbe ettiğini anlatan bir hadis bazen Zülkifl ile ilişkilendirilir; oysa hadiste geçen kişi Zülkifl değildir ve rivayetin senedi hakkında da tartışma vardır.

Sabır ve Hayırlılık

Kur’an’ın Zülkifl için vurguladığı sabır, üstlenilen bir sorumluluğu sonuna kadar taşımayı ifade eder. Sabır; ibadete devam etmekte, günahlardan kaçınmakta ve musibetlere katlanmakta olmak üzere üç yönlüdür. Zülkifl’in sabredenler arasında zikredilmesi, onun bu yönlerin hepsinde örnek olduğuna işaret eder. “Ahyâr” (hayırlılar) vasfı ise onun hem Allah katında hem de insanlar arasında iyilikle tanındığını gösterir.

Kefalet anlamı üzerinden bakıldığında Zülkifl, verdiği sözü tutan ve üstlendiği emaneti koruyan bir kul olarak da örnek alınır. Kur’an müminleri “sözlerini yerine getirenler” olarak tanıtır (Mü’minûn Suresi, 23/8) ve emanete riayeti imanın gereği sayar.

Bilgi Ahlakı Açısından

Zülkifl örneği, Kur’an’ın bazı peygamberlerin hayatını ayrıntılı, bazılarını ise kısaca anlattığını gösterir. Kur’an, kendisine anlatılan ve anlatılmayan peygamberler olduğunu açıkça bildirir (Nisâ Suresi, 4/164; Mü’min Suresi, 40/78). Kur’an’ın sustuğu konularda kesin hükümler vermek yerine “Allah bilir” demek, âlimlerin benimsediği sağlıklı bir tutumdur. Müminin görevi, anlatılan kısımdan ibret almak, ayrıntıları ise Allah’a havale etmektir.

Kıssalardaki Sessizliğin Hikmeti

Kur’an’ın bazı peygamberleri isim düzeyinde anması, bütün peygamberlere iman etmenin önemini de hatırlatır.

Hz. Zülkifl hakkındaki bilgilerin azlığı, onun değerini azaltmaz. Kur’an’ın onu İsmâil ve İdrîs gibi büyük peygamberlerle bir arada anması ve “rahmetimize dahil ettik” buyurması, Allah katındaki yüksek derecesini göstermeye yeterlidir.

Bir mümin için önemli olan, Zülkifl’in kim olduğunu kesin olarak bilmek değil, Kur’an’ın onda övdüğü sabır ve salih amel vasıflarını kendi hayatında yaşatmaya çalışmaktır.

Alınacak Dersler

• Allah katında değerli olmanın ölçüsü şöhret değil, sabır ve salih ameldir.
• Üstlenilen sorumluluk ve verilen söz, sonuna kadar korunmalıdır.
• Öfkeye hâkim olmak, adaletli hüküm vermenin şartıdır.
• Kur’an’ın bildirmediği ayrıntılarda ihtiyatlı olmak ilmî ahlakın gereğidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Enbiyâ Suresi (21/85-86); Sâd Suresi (38/48); Nisâ Suresi (4/164); Mü'min Suresi (40/78); İbn Kesîr, Kısasü'l-Enbiyâ, "Zülkifl" bölümü; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zülkifl" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, Enbiyâ 85-86 tefsiri

Bu içerik nasıl hazırlandı? →