Hz. Zülkifl Hadislerde Nasıl Anılır? Peygamberimizin Sözleri

Hz. Zülkifl’in adı, Buhârî ve Müslim’deki sahih hadislerde doğrudan geçmez. Hakkında bilgi veren asıl kaynak Kur’an’daki iki ayettir. Hadis literatüründe “Kifl” adlı bir şahıstan söz eden rivayet, Zülkifl’le ilişkilendirilmiş olsa da senedi ve içeriği bakımından tartışmalıdır; bu yüzden kesin delil sayılmaz ve dikkatle değerlendirilmelidir.

Neden Sahih Hadiste Adı Yoktur?

Hz. Zülkifl Kur’an’da övülen bir kul olmasına rağmen, Peygamberimizin hadislerinde ona özel bir bölüm bulunmaz. Bu durum, peygamberlerin hepsinin hadislerde eşit sıklıkla anılmadığını gösterir. Hz. Muhammed’in kıssa anlatımları genellikle ihtiyaç duyulan ahlaki ve itikadi konulara bağlıdır; hayatı Kur’an’da yeterince açıklanmış ya da ümmetin ihtiyacı olmayan konular ayrıntılı anlatılmamıştır. Zülkifl hakkındaki bu sessizlik, bir eksiklik olarak değil, nassın sınırına saygı olarak görülmelidir.

Mîrac hadislerinde de Zülkifl’in adı sayılmaz. Mîrac’ta karşılaşılan peygamberler Âdem, Yahyâ ve Îsâ, Yûsuf, İdrîs, Hârûn, Mûsâ ve İbrâhîm olarak bildirilir (Buhârî, Müslim). Bu listede Zülkifl yoktur; dolayısıyla “Mîrac’ta Zülkifl’le görüşüldü” ifadesi sahih bir temele dayanmaz. Karşılaştırma için Hz. Hârûn’un hadislerde anılışı yazısına bakılabilir.

Kifl Hadisi

Tirmizî ve Ahmed b. Hanbel’de, İbn Ömer’e dayandırılan bir rivayet bulunur: İsrâiloğulları’ndan Kifl adlı bir adam hiçbir günahtan sakınmazdı; bir kadını ihtiyaç karşılığı ikna ettiğinde kadın ağlayınca vazgeçti ve o gece öldü, sabahleyin kapısında “Allah Kifl’i bağışladı” yazılıydı. Rivayet, tövbenin kapısının açık olduğunu anlatır.

Bu hadis hakkında şu hususlar dikkat çeker:

• Hadiste geçen kişi “Kifl”dir, Kur’an’daki “Zülkifl” ile aynı kişi olduğuna dair kesin bir işaret yoktur.
• Hadisin hem senedi hem merfû olup olmadığı konusunda âlimler tartışmıştır; Tirmizî rivayetin zayıflığına işaret eder.
• Kifl’in bir peygamber değil, günahkâr bir kimse olarak anlatılması, Zülkifl’in “sabırlılar ve hayırlılar” arasında anılmasıyla örtüşmez.

Bu yüzden âlimlerin çoğu iki isim arasında özdeşlik kurmaz. Hadis, tövbe ahlakı için ibretlik görülebilir ama Zülkifl’in biyografisi için delil yapılmamalıdır.

Tefsir Rivayetleri ve İsrâiliyat

Taberî ve diğer müfessirler, Zülkifl hakkında birçok rivayet aktarır. Bir rivayete göre Zülkifl, Peygamber Elyesa’nın halefi olarak kral olmuş; adaleti gözetmeyi, gündüz oruç tutup gece namaz kılmayı, öfkelenmemeyi üstlenmiş; şeytan onu öfkelendirmeye çalışmış ve başaramamıştır. Bu hikâye halk arasında yaygın olsa da bir hadis kaynağına bağlı değildir ve “isimlendirme” (kefil olma) etrafında üretilmiş bir yorum gibi görünür. Ayrıntılar yanlış bilinenler yazısında ele alınmıştır.

Sünnet Açısından Sabır Teması

Zülkifl’in Kur’an’da sabırla anılması, hadislerdeki sabır telkinleriyle uyumludur. Peygamberimiz sabrı “ışık” olarak nitelemiş (Müslim, Tahâret 1), “Sabır, ilk darbede gösterilendir” buyurmuştur (Buhârî, Cenâiz 32; Müslim, Cenâiz). Zülkifl’e özel bir hadis olmasa da, onun hakkındaki ayetin hadis ahlakı içinde yeri açıktır. Dolayısıyla sıkıntıda sabrı hatırlatmak için Zülkifl’in adını anmak yerinde olur, fakat ona atfedilen sözler hadis diye aktarılmamalıdır.

Kaynak Araştırması İçin Öneriler

Zülkifl hakkında araştırma yapacak okuyucu şu sırayı izleyebilir:

• Önce Enbiyâ 21/85-86 ve Sâd 38/48 ayetlerine bakın.
• Ardından Taberî, İbn Kesîr gibi tefsirlerdeki farklı yorumları karşılaştırın.
• Hadis kaynaklarındaki Kifl rivayetini senet tartışmasıyla birlikte değerlendirin.
• TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki madde, modern akademik bir özet sunar.

Sonuç

Zülkifl’in hadislerdeki yokluğu, onun değerini azaltmaz. Kur’an onu “hayırlılardan” saymıştır ve bu yeterli bir vasıftır. Bir sonraki peygamber olan Hz. Dâvûd ile karşılaştırıldığında, hadislerde peygamberlerin farklı yoğunlukta anıldığı görülür. Kıssa literatüründeki ayrıntılar için Tevrat ve İncil’deki yeri yazısı da yararlıdır.

Peygamberimizin Ehl-i Kitap Rivayetlerine Tavrı

Zülkifl gibi ayrıntısı az olan peygamberler hakkında Ehl-i kitaptan gelen haberlerin nasıl değerlendirileceği önemlidir. Ebû Hüreyre’den rivayet edilen hadiste Ehl-i kitabın Tevrat’ı İbranice okuyup Müslümanlara Arapça tefsir ettiği, bunun üzerine Peygamberimizin “Ehl-i kitabı ne doğrulayın ne yalanlayın; ‘Allah’a ve bize indirilene iman ettik’ deyin” buyurduğu aktarılır (Buhârî, Tefsir, Bakara 4). Başka bir hadiste ise “İsrâiloğullarından rivayet edin, bunda sakınca yoktur” denmiştir (Buhârî, Enbiyâ 50). İki hadis birlikte okunduğunda şu ilke çıkar: Kur’an ve sünnete aykırı olmayan, ibretlik haberler nakledilebilir, ancak itikadi bilgi olarak sunulamaz. Zülkifl hakkındaki tefsir rivayetlerinin çoğu bu ikinci gruba girer.

Hadis Edebiyatında Peygamber Adlarının Dağılımı

Hadis kaynaklarında en çok anılan peygamberler İbrâhîm, Mûsâ, Îsâ, Nûh, Yûsuf ve Dâvûd gibi isimlerdir. Elyesa ve Zülkifl gibi isimler ise ya hiç geçmez ya da çok nadir geçer. Bu dağılım, hadislerin sistematik bir peygamberler tarihi olmadığını, sorulan sorulara, yaşanan olaylara ve eğitim ihtiyaçlarına göre şekillendiğini gösterir. Kur’an’da adı geçen bütün peygamberlerin hadislerde de bulunması gerekmediği gibi, hadiste bulunmayan bir peygamberin değeri de eksik sayılamaz. Bu konuda Hz. Dâvûd’un hadislerdeki yeri ile karşılaştırma yapmak öğreticidir.

Zülkifl’in Adının Dua ve Ibadetteki Yeri

Zülkifl’in adı ne ezanda, ne namazda, ne de hadislerde geçen dualarda yer alır. Bazı halk geleneklerinde Zülkifl adına hatimler ya da ziyaretler yapılsa da bunlara dair sahih bir sünnet yoktur. Müslümanın ona karşı görevi, Kur’an’daki övgüyü kabul etmek, ona saygı göstermek ve diğer peygamberler gibi ona iman etmektir (Bakara, 2/285). Fazlası, ayet ve hadisle desteklenmediği sürece görüş ya da gelenek hükmündedir.

Hadis Okumasında Sabır Teması Üzerine Not

Zülkifl’in sabırla anılması, hadislerdeki sabır konusuyla birlikte okunduğunda anlam kazanır. Peygamberimiz sabrın musibetin ilk anında gösterilmesi gerektiğini bildirmiş (Buhârî, Cenâiz 32), müminin hâlinin her durumda hayırlı olduğunu söylemiştir (Müslim, Zühd 64). Ayrıca Eyyûb (a.s.) hadiste altın çekirgelerle anılır (Buhârî, Gusül). Zülkifl’in adı sabır ehli arasında Kur’an’da geçtiğinden, bu hadisler onun yaşantısı için doğrudan değil, mesaj bakımından tamamlayıcıdır. Okuyucu bu ayrımı korumalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Zülkifl’in adı sahih hadislerde geçer mi?

Buhârî ve Müslim gibi sahih kaynaklarda doğrudan adı geçen bir rivayet bilinmemektedir. Bilgi kaynağı esas olarak iki Kur’an ayetidir.

Kifl hadisi Zülkifl ile ilgili midir?

Hayır, bunu kesin kılan bir delil yoktur. Kifl adlı kişi günahkâr bir adamken tövbesiyle bağışlanmış biri olarak anlatılır ve rivayetin senedi tartışmalıdır.

Zülkifl Mîrac’ta görüldü mü?

Sahih Mîrac rivayetlerinde Zülkifl’in adı sayılmaz. Karşılaşılan peygamberler Âdem, Yahyâ, Îsâ, Yûsuf, İdrîs, Hârûn, Mûsâ ve İbrâhîm’dir.

Zülkifl hakkında hangi sahih bilgi vardır?

Kur’an, onu sabırlılar ve hayırlı kullar arasında sayar, rahmete kabul edildiğini bildirir (Enbiyâ, 21/85-86; Sâd, 38/48).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Eylül 2026 · Kaynaklar: Tirmizî, Kıyâmet (Kifl hadisi) ve Ahmed b. Hanbel, Müsned; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zülkifl" md.; Taberî, Câmiu'l-beyân (Enbiyâ 85 ve Sâd 48 tefsirleri); İbn Kesîr, Kısasü'l-enbiyâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →