Hz. İdrîs Kur’an’da Nerede Geçer? Ayetler ve Sureler

Hz. İdrîs, Kur’an-ı Kerim’de yalnızca iki yerde anılır: Meryem Suresi’nin 56-57. ayetlerinde ve Enbiyâ Suresi’nin 85-86. ayetlerinde. Bu ayetlerde o, “sıddîk” (çok doğru) bir peygamber, sabredenlerden biri ve Allah’ın rahmetine alınmış, yüce bir makama yükseltilmiş bir kul olarak tanıtılır. Hayatının geri kalanı ayrıntılı anlatılmaz.

Meryem Suresi 19/56-57

Meryem Suresi’nde birçok peygamber art arda anılır: Zekeriyyâ, Yahyâ, Meryem, İbrâhim, İshak, Yakub, Mûsâ, Hârûn ve İsmâil. Ardından İdrîs’e sıra gelir. Ayetin meali şöyledir: “Kitap’ta İdris’i de an. Çünkü o, çok doğru bir peygamberdi. Onu yüce bir makama yükselttik.” Bu ifadede iki önemli sıfat vardır: “sıddîk” ve “nebî”. Sıddîk, doğruluğu ve sözle eylem arasındaki uyumu çok yüksek olan demektir. Aynı sıfat Hz. İbrâhim için de kullanılır (Meryem 19/41). Nebî ise Allah’tan haber alan peygamberi anlatır.

“Ve rafa’nâhu mekânen aliyyâ” ifadesindeki “rafa’nâhu” fiili, yükseltmek anlamındadır. Müfessirler bu yükselişi iki şekilde yorumlar: (1) Mecazi anlamda, peygamberlik ve ilahi yakınlık makamına yükseltilmek; (2) Hakiki anlamda, bir şekilde göğe alınmak. Birinci yorum, ayetin metnine ve dilbilgisine daha yakın görülürken, ikinci yorumun dayanağı çoğunlukla İsrâiliyat kaynaklı rivayetlerdir. Konunun ayrıntıları için Hz. İdrîs’in kabri nerede? yazısına bakılabilir.

Enbiyâ Suresi 21/85-86

Enbiyâ Suresi’nde ise İsmâil, İdrîs ve Zülkifl birlikte anılır: “İsmâil’i, İdris’i ve Zülkifl’i de an. Hepsi sabredenlerdendi. Onları rahmetimize kattık. Çünkü onlar salih kimselerdendi.” Burada İdrîs’in öne çıkan niteliği sabırdır. Ayetin bağlamında, Eyyûb’un sabrından hemen sonra gelen bu bölüm, “sabır” temasının devam ettiğini gösterir. Zülkifl hakkında geniş bilgi için Hz. Zülkifl Kur’an’da nerede geçer? yazısı hazırlanmıştır.

“Onları rahmetimize kattık” ifadesi ise peygamberlerin ilahi rahmet çatısı altına alındığını ifade eder. Bazı tefsirlerde bu, cennetle müjdelenmek, bazılarında ise dünyada nübüvvetle ve ilimle şereflendirilmek olarak yorumlanır.

“Sıddîk” ve “Sabır” Sıfatlarının Anlamı

İdrîs hakkında Kur’an’ın seçtiği iki kelime, onun şahsiyetinin özünü anlatır. Sıddîk, kalbindeki inancı davranışına yansıtan, sözü özü bir olan kimse demektir. Sabır ise Kur’an’da sadece musibete katlanmak değil; itaatte kararlı olmak ve günahtan uzak durmak anlamlarını da içerir. İslam âlimleri sabrı üç kısma ayırır: musibete sabır, ibadete sabır ve günahtan sakınmaya sabır. İdrîs’in bu üç sabra sahip olduğu söylenebilir; ancak ayetlerde ayrıntı verilmez.

Ayetlerde Verilmeyen Ama Kaynaklarda Anlatılanlar

Hz. İdrîs hakkında tefsir ve kıssa kitaplarında birçok bilgi yer alır: ilk yazı yazan, ilk terzi ve ilk astronomi bilgini olduğu, uzun bir ömür sürdüğü ve Ölüm Meleği ile yaşadığı ilginç bir olay gibi. Bunların büyük kısmı Ka’bü’l-Ahbâr, Vehb b. Münebbih gibi isimlerden aktarılan İsrâiliyat kaynaklı rivayetlerdir. Kur’an ve sahih hadislerde bu ayrıntılar yer almaz. Bu nedenle bu bilgileri aktarırken “rivayete göre” demek gerekir.

Hermes ve Hanok ile özdeşleştirilmesi meselesi de ayrı bir tartışmadır. Hanok, Tevrat’ta “Allah ile yürüdü ve yok oldu, çünkü Allah onu aldı” şeklinde anılır (Tekvin 5:24). Bu cümlenin Kur’an’daki “yüce bir makama yükselttik” ifadesiyle benzerliği, bazı İslam bilginlerince bu özdeşleştirmenin dayanağı yapılmıştır; ancak bu görüş kesin bir delile dayanmaz. Ayrıntılı bilgi için Hz. İdrîs’in yaşadığı yer ve dönemi yazısına bakabilirsiniz.

Hadislerde İdrîs: Mi’rac Anlatımı

Sahih hadislerde İdrîs’in adı Mi’rac olayı bağlamında geçer. Hz. Peygamber, Mi’rac gecesinde dördüncü kat semada İdrîs ile karşılaşmış; İdrîs ona “Hoş geldin, salih kardeş ve salih peygamber!” demiştir (Buhârî, Bed’ü’l-halk; Müslim, Îmân). Bu rivayette dikkat çeken nokta, Âdem ve İbrâhim’in “salih oğul” hitabı kullanırken, İdrîs’in “salih kardeş” demesidir. Çünkü Âdem ve İbrâhim Hz. Peygamber’in dedeleridir; İdrîs ise nesep bakımından daha uzak olduğu için bu hitap kullanılmıştır, diye yorumlanır. Mi’rac rivayetinde İdrîs’in yerleştiği kat konusunda sahabe rivayetleri arasında farklar bulunabilir; ancak en yaygın sahih rivayette dördüncü semadır.

Ayetlerden Çıkan Ana Mesajlar

• Doğruluk ve sabır, peygamberlerin ortak ve belirleyici vasıflarıdır.
• Allah, samimi kullarını yüce makamlara yükseltir.
• Peygamberlerin hayat hikâyeleri, ayrıntılardan çok mesajlarıyla önemlidir.
• Kur’an’ın zikretmediği ayrıntılar konusunda temkinli davranılmalıdır.

Kıssanın günlük hayata yansıyan dersleri için Hz. İdrîs hayatından dersler, duaları için Hz. İdrîs ile ilgili dualar yazısına başvurabilirsiniz. Hz. İdrîs’in ailesi ve soyu için ise soyu ve ailesi sayfasını okuyabilirsiniz.

Tefsirlerde İdrîs’in Anlatılış Biçimi

Klasik tefsir kitaplarında Meryem 19/56-57. ayetlerin yorumu genellikle üç başlık altında yapılır: İdrîs’in kim olduğu, “sıddîk” sıfatının anlamı ve yükseltilmenin mahiyeti. Taberî, İbn Kesîr, Zemahşerî ve Fahreddin er-Râzî gibi müfessirlerin her biri bu başlıklarda kendi yöntemine göre görüşlerini aktarır. Zemahşerî ve Râzî, kelimenin dilbilgisel yapısına ağırlık vererek yükseltilmenin makam ve rütbe yönünü öne çıkarır. Taberî ve İbn Kesîr ise rivayetleri nakleder, fakat İsrâiliyat’ın sıhhatine kuşkuyla yaklaşır.

Bu farklı yaklaşımlar, ayetin yalnızca tek bir yoruma sığmadığını gösterir. Okurun önemli bir ilkeyi akılda tutması gerekir: Kur’an’ın kesin olarak bildirdiği ile rivayetlerin ilave ettiği arasındaki fark gözetilmelidir. Kur’an’ın bildirdiği iman esasıdır; rivayetler ise, sıhhat derecesine göre bilgi ya da tarihî anlatım olarak değerlendirilir.

İdrîs Adı ve Anlamı

“İdrîs” isminin Arapça “ders” kelimesinden türediği, çok ders okuyan ve okutan anlamına geldiği şeklinde geleneksel bir yorum vardır. Dilbilimciler ise bu ismin Arapça olmadığını, yabancı kökenli (a’cemî) bir özel isim olduğunu söyler; zira isim Arapçada “gayr-i munsarif” (ismin ayrılma halinden mahrum) olarak kullanılır. Bu durum, ismin Arapça türetmeyle açıklanmasının bir halk etimolojisi olabileceğini gösterir. Her hâlükârda isim, bilgi ve öğretmeyle özdeşleştirilmiştir ve bu çağrışım onun şöhretinin bir parçası olmuştur.

Ayetleri Okurken Kıssanın Bağlamı

Meryem Suresi’nde İdrîs, Âdem’in, Nûh’un ve İbrâhim’in soyundan gelen seçilmiş kullar arasında anılır. 58. ayet bu grubu şöyle özetler: “İşte bunlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği peygamberlerdendir. Onlar Âdem’in soyundandır; Nûh ile beraber gemide taşıdıklarımızın, İbrâhim ve İsrâil’in soyundandır.” Bu ayet, İdrîs’in Nûh’tan önceki bir dönemde yaşamış olabileceğine dair yorumların dayanaklarından biri olarak gösterilir. Ayrıca, bu peygamberlerin Rahman’ın ayetleri okunduğunda ağlayarak secdeye kapandıkları belirtilir (19/58). Böylece İdrîs’in de aralarında bulunduğu bu topluluğun ortak vasfı, huşu ve secde olarak öne çıkar.

Bu kısım şunu hatırlatır: Peygamberlerin ortak özelliği olağanüstü olaylar değil, Allah karşısındaki derin kulluk hâlidir. Dolayısıyla İdrîs hakkında az bilgi bulunması, onun önemini azaltmaz; aksine Kur’an’ın seçtiği vasıflar, kulluğun merkezî yerini gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. İdrîs Kur’an’da kaç yerde geçer?

Adı Kur’an’da iki yerde geçer: Meryem Suresi 56-57. ayetler ile Enbiyâ Suresi 85-86. ayetler.

“Yüce bir makama yükselttik” ifadesi ne anlama gelir?

Müfessirler bunu peygamberlik ve derece yüceliği olarak, bazı rivayetlere dayanarak ise bedenen gökyüzüne yükseltilme olarak yorumlamıştır. Kur’an yerini ve şeklini ayrıntılandırmaz.

Kur’an İdrîs’in hayatından başka ne anlatır?

Kur’an onun hayat hikâyesini ayrıntılı anlatmaz; yalnızca sıddîk ve nebî olduğunu, sabredenlerden olduğunu ve rahmete alındığını bildirir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Eylül 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim Meali (kuran.diyanet.gov.tr); TDV İslâm Ansiklopedisi, "İdris" md.; Taberî, Câmiu'l-beyân

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →