Hz. Zülkifl Kur’an’da Nerede Geçer? Ayetler ve Sureler

Hz. Zülkifl, Kur’an-ı Kerim’de yalnızca iki yerde anılır: Enbiyâ 21/85-86 ve Sâd 38/48. Bu ayetlerde o, sabredenlerden, Allah’ın rahmetine alınmış salih kullardan ve seçkin (ahyâr) kimselerden biri olarak tanıtılır. Hayatı, kavmi ve mucizeleri Kur’an’da ayrıntılı anlatılmaz. Kimliği ve görevi hakkındaki bilgiler tefsir ve rivayet kaynaklarından gelir.

Zülkifl’in Anıldığı İki Yer

• Enbiyâ 21/85-86: “İsmâil’i, İdris’i ve Zülkifl’i de an. Hepsi sabredenlerdendi. Onları rahmetimize kattık. Çünkü onlar salihlerdendi.”
• Sâd 38/48: “İsmâil’i, Elyesa’ı ve Zülkifl’i de an. Hepsi seçkin (ahyâr) kimselerdendi.”

Bu iki ayet, Zülkifl’in ahlaki ve manevi niteliklerini özetler. Sabretmek, salih olmak, Allah’ın rahmetine girmek ve seçkin kullardan sayılmak, Kur’an’ın ona verdiği övgü cümleleridir. Diğer peygamberlerin ayrıntılı kıssalarına kıyasla bu kısa anlatım, Kur’an’ın her kıssayı ayrıntılandırmadığını gösterir; amaç, kişilerden çok mesajı vurgulamaktır.

Enbiyâ 21/85-86: Sabredenler ve Rahmete Alınanlar

Enbiyâ Suresi’nde bu ayetler, Eyyûb’un sabır kıssasından hemen sonra gelir. Böylece sure sabrın iki farklı örneğini bir araya getirir: Eyyûb’un imtihanda gösterdiği sabır ve İsmâil, İdrîs ve Zülkifl’in sabırlı kul oluşu. Müfessirler Zülkifl’in sabrını, rivayetlere göre öfkelenmemek, ibadette devam etmek ve verdiği sözün arkasında durmak şeklinde yorumlar. “Onları rahmetimize kattık” ifadesi, bu kullara özel ilahi lütuf verildiğini bildirir. Allah’ın rahmeti her şeyi kuşatır (A’râf 7/156); ancak burada özel bir yakınlık ima edilir. “Onlar salihlerdendi” cümlesi ise ahlaki ve itikadî dürüstlüğün özetidir. İdrîs’in aynı ayetteki yeri için Hz. İdrîs Kur’an’da nerede geçer? yazısına bakabilirsiniz.

Sâd 38/48: Ahyâr

Sâd Suresi’nde Zülkifl, İsmâil ve Elyesa ile birlikte “ahyâr” (hayırlılar, seçkinler) arasında sayılır. Bu kelime “hayır” kökünden gelir ve yalnızca iyi olmayı değil, iyilikte öne geçmeyi ifade eder. Aynı surede Dâvûd, Süleyman, Eyyûb, İbrâhim, İshak ve Yâkub da övülmüştür; Zülkifl’in bu listede anılması, onun da seçkin bir kul olarak kabul edildiğini gösterir. Ayetin devamında “Bu bir öğüttür; muttakîler için güzel bir dönüş yeri vardır” (38/49) buyrulur. Yani bu anlatım, takva sahipleri için ahirette güzel akıbet müjdesi taşıyan bir hatırlatmadır.

Zülkifl Kimdir? Kimliği Hakkındaki Görüşler

Kur’an Zülkifl’in kim olduğunu, kime gönderildiğini ve nerede yaşadığını bildirmez. Bu yüzden müfessirler farklı görüşler ileri sürmüştür:

• Hizkiyel (Hezekiel): İsrâiloğulları peygamberlerinden olup, Bakara 2/243’teki dirilen topluluk kıssasıyla ilişkilendirilir. Bu görüş İbn Kesîr ve bazı kaynaklarca aktarılır.
• Elyesa’ (Yeşa): Aynı ayette ayrı anıldığından farklı kişi olduğu düşünülür; bazı rivayetlerde Zülkifl’in Elyesa’ın halifesi olduğu söylenir.
• Bişr (Buşr) b. Eyyûb: Eyyûb’un oğlu olup Şam’da peygamber olarak gönderildiği rivayet edilir (Taberî).
• İlyas veya İdrîs: Bazı rivayetler adı farklı isimlerle özdeşleştirir.
• Salih bir kul: Mücâhid ve bazı âlimler peygamber olmadığını, adil bir yönetici ve salih bir kul olduğunu söyler.

Bu görüşlerin hiçbiri kesin bir nassla desteklenmediğinden, “Allah en iyisini bilir” demek en güvenli yaklaşımdır. Bazı çağdaş araştırmacılar Zülkifl’i Hindistan’daki Kapilavastu ile ilişkilendiren yorumlar yapmıştır; bu yorum akademik bir tartışma olup sahih bir dayanağa sahip değildir. Kimliği konusundaki ayrıntılar için Hz. Zülkifl’in yaşadığı yer ve dönemi yazısına bakabilirsiniz.

“Kifl” Kelimesinin Anlamı ve Rivayetler

“Kifl” Arapçada pay, nasip, bir şeyin iki katı, kefalet ve sorumluluk gibi anlamlara gelir. Tefsirlerde Zülkifl adının üç şekilde açıklandığı görülür: (1) “Kifl sahibi”, yani katlı mükâfat sahibi; (2) bir görevin kefili, yani sorumluluğu üstlenen; (3) belirli bir sorumluluğu (oruç, namaz, öfkelenmeme) yerine getirmeyi garanti eden kişi. Rivayetlerden biri şöyledir: Peygamber Elyesa yaşlanınca yerine bir halife bırakmak istedi; gündüz oruç tutacak, gece namaz kılacak ve hiç öfkelenmeyecek birini aradı; Zülkifl bu şartlara kefil oldu. İblis onu çeşitli şekillerde sınadıysa da öfkelenmedi. Bu rivayet İsrâiliyat kaynaklıdır ve sahih bir senede dayanmaz; fakat ahlaki mesajı (sabır ve sorumluluk) önemlidir.

Ayetlerden Çıkan Ana Mesajlar

• Sabır, birçok peygamberin ortak niteliğidir ve ilahi rahmete vesile olur.
• Bir peygamberin hayatı hakkında az bilgi bulunması, onun değerini azaltmaz.
• Seçkinlik, iyilikte öne geçmek ve takva ile ilgilidir.
• Kur’an’da kesin bilgi ile rivayet arasındaki ayrımı korumak önemlidir.

Hayatından çıkarılacak dersler için Hz. Zülkifl hayatından dersler yazısına, sabır konusuna ise musibette doğru tutum yazısına bakabilirsiniz.

Tefsirde Zülkifl’in Anlatılış Biçimi

Klasik tefsirlerde Zülkifl’e ayrılan yer sınırlıdır; müfessirler genellikle ya “kimdir?” sorusuna farklı görüşlerle cevap verir ya da kısa bir rivayetle ismin anlamını açıklar. Taberî, Zülkifl hakkındaki rivayetleri sıralar ancak kesin bir hüküm vermez. İbn Kesîr ise çoğu rivayetin İsrâiliyat’a dayandığını ve kesin delil olmadığını belirtir; Zülkifl’in kim olduğu konusunda duraksar ve Kur’an’ın ismini zikretmesiyle yetinmenin yeterli olduğunu ima eder. Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır da benzer şekilde kimliğine dair rivayetleri nakleder ve “Kur’an’ın asıl maksadı, ismi anılan kimselerin sabır ve salihlik gibi vasıflarıyla örnek gösterilmesidir” der. Bu müfessir tavrı, bilinmeyen konularda spekülasyondan kaçınmanın örneğidir.

Ayrıca Enbiyâ ve Sâd surelerindeki peygamber listelerinin sıralamasının kronolojik olmadığı unutulmamalıdır. Kur’an peygamberleri çoğu zaman ortak özelliklerine göre gruplayarak anar. Zülkifl, İsmâil ve İdrîs ile “sabır” teması altında; İsmâil ve Elyesa ile “seçkinlik” teması altında bir araya gelmiştir. Bu gruplama, okuyucuya bu kişilerin ortak yönlerini hatırlatır. İsmâil’in ayetleri için Hz. İsmâil Kur’an’da nerede geçer? yazısına bakabilirsiniz.

Hz. Peygamber’in Sabır Konusundaki Öğütleri

Zülkifl’in sabırlı kullar arasında anılması, sünnette sabır ile ilgili öğütleri hatırlatır. Hz. Peygamber “Sabır, ışıktır” buyurmuştur (Müslim, Tahâret 1). Ayrıca “Kim sabretmeye çalışırsa Allah ona sabır verir; hiç kimseye sabırdan daha hayırlı ve daha geniş bir nimet verilmemiştir” demiştir (Buhârî, Zekât 50; Müslim, Zekât). Bu hadisler, sabrın insanın çabasıyla geliştirilebileceğini ve Allah’ın bu çabaya yardım edeceğini bildirir. Zülkifl’in sabrı, bu bağlamda çaba ve ilahi destek birleşiminin bir sembolü olarak okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Zülkifl Kur’an’da kaç yerde geçer?

İki yerde: Enbiyâ 21/85-86 ve Sâd 38/48. Her ikisinde de İsmâil ve İdrîs ya da Elyesa gibi peygamberlerle birlikte, sabırlı ve seçkin bir kul olarak anılır.

Zülkifl peygamber midir?

Çoğunluğa göre peygamberdir; çünkü Kur’an onu peygamberler arasında zikreder. Mücâhid gibi bazı âlimler ise onun salih bir kul ve adil bir yönetici olduğunu söylemiştir. Kur’an açıkça “nebî” demez.

“Zülkifl” adı ne demektir?

“Kifl sahibi” anlamına gelir. “Kifl” pay, nasip, katlı mükâfat ya da kefalet/sorumluluk anlamına gelir. Tefsirlerde verdiği bir sözün kefili olduğu ya da iki kat mükâfat aldığı için bu adla anıldığı söylenir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim Meali (kuran.diyanet.gov.tr); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zülkifl" md.; Taberî, Câmiu'l-beyân

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →