Hz. Zülkifl’in Kavmi Kimdi, Nerede ve Ne Zaman Yaşadı?

Hz. Zülkifl’in kavmi, yaşadığı yer ve dönemi hakkında Kur’an ve sahih hadislerde bilgi yoktur. Müfessirler onu Hizkiyel, Elyesa’ın halifesi, Eyyûb’un oğlu Bişr ya da başka bir isimle özdeşleştirmiştir; buna bağlı olarak Şam, Irak ve İsrâiloğulları çevresi gibi yerler anılır. Bu bilgiler rivayet düzeyindedir. Bu yazıda her görüşü ve kaynağını ayırarak ele alıyoruz.

Kur’an’ın Sessizliği

Zülkifl’den söz eden iki ayet (Enbiyâ 21/85-86; Sâd 38/48) onun nerede yaşadığını, hangi toplumla ilgili olduğunu veya davetinin nasıl olduğunu söylemez. Bu belirsizlik, Kur’an’ın her peygamberin hayatını ayrıntılı anlatmadığını gösterir: “Biz senden önce de birçok peygamber gönderdik. Onlardan kimini sana anlattık, kimini anlatmadık” (Mü’min 40/78). Zülkifl’in adı anılan ama kıssası anlatılmayan peygamberlerden biridir. Bu durum onun önemini azaltmaz; yalnızca Kur’an’ın anlatım tercihini gösterir.

Hizkiyel Görüşü: İsrâiloğulları Peygamberi

İbn Kesîr ve diğer kaynaklar, Zülkifl’in Tevrat’taki Hezekiel (Hizkiyel) olabileceğini nakleder. Hezekiel, MÖ 6. yüzyılda Babil sürgününde yaşayan İsrâiloğulları peygamberidir; Babil’deki Kebar Nehri kıyısında yaşayan sürgünlere vahiy aldığı anlatılır (Hezekiel 1:1-3). Bu görüşe göre Zülkifl’in yaşadığı yer Mezopotamya, yani bugünkü Irak’tır. Irak’ta Hille ile Necef arasında bulunan Kifil (el-Kifl) kasabasında, Hezekiel’e nispet edilen bir türbe vardır ve burası yüzyıllardır Yahudiler ve Müslümanlar tarafından ziyaret edilmiştir. “Kifl” adının Zülkifl ile uyumu, bu özdeşleştirmeyi güçlendirir. Ancak bu görüş de kesin değildir; çünkü Kur’an Zülkifl’i Hizkiyel olarak adlandırmaz.

Elyesa’ın Halifesi Görüşü

Mücâhid’e nispet edilen rivayette Zülkifl, Elyesa’ (Yeşa, Elişa) peygamberin halifesi olarak anılır. Elişa, Tevrat’ta İlyas’ın halefi olarak gösterilen İsrâiloğulları peygamberidir (1. Krallar 19; 2. Krallar). Bu görüşe göre Zülkifl’in yaşadığı yer, Kuzey Krallığı İsrail’in topraklarıdır (bugünkü Filistin ve Suriye’nin kuzeyi), dönemi ise MÖ 9. yüzyıl olabilir. Rivayetteki kefalet kıssası bu bağlamda anlatılır. Bu da İsrâiliyat kaynaklı bir görüştür ve kesin değildir.

Bişr b. Eyyûb Görüşü

Taberî ve İbn Kesîr, Zülkifl’in Eyyûb’un oğlu Bişr (Buşr) olduğuna dair bir rivayeti aktarır. Buna göre Allah Eyyûb’un şifasından sonra ona gönderdiği çocuklar arasında Bişr’i peygamber olarak göndermiş, adını Zülkifl koymuş ve Şam bölgesine yerleştirmiştir; seksen yıl yaşadığı da söylenir. Bu rivayete göre yaşadığı yer Şam/Havran bölgesi, dönemi ise Eyyûb sonrasıdır. Bu görüş de sahih bir senede dayanmaz; Eyyûb’un soyu ve ailesi hakkındaki bilgiler için Hz. Eyyûb’un soyu ve ailesi yazısına bakabilirsiniz.

Hindistan ve Kapilavastu Yorumu

20. yüzyıl Hint alt kıtası müfessirlerinden bazıları (Mevlânâ Ebü’l-Kelâm Âzâd gibi), “Zülkifl” ismini “Kapila” ile ilişkilendirerek onu Kapilavastu şehrinden Gautama Buddha ile özdeşleştirme ihtimalinden söz etmiştir. Bu yorum akademik bir tartışmadır; klasik tefsirlerde bulunmaz, sahih bir delile dayanmaz ve cumhur tarafından kabul edilmemiştir. İslam âlimlerinin çoğu bu tür özdeşleştirmeleri spekülatif sayar ve yaşamış bir peygamberi başka bir dinî figür ile eşitlemekten kaçınır. Burada sadece bilgi amaçlı belirtilmiştir.

Dönem Konusu

Zülkifl’in dönemi, kimliği hakkında ileri sürülen görüşlere göre değişir. Hizkiyel ise MÖ 6. yüzyıl; Elyesa ise MÖ 9. yüzyıl; Bişr ise Eyyûb sonrası, yani İbrâhim-Yâkub dönemine daha yakın bir çağ olur. Kur’an’daki sıralama kronolojik değildir. Dolayısıyla kesin bir tarih verilemez. Tarih araştırmacılarının, bu isimlerle ilişkilendirilen dönemleri tahmin ettiği, fakat Kur’an’daki Zülkifl’in hangisi olduğu konusunda ortak bir sonuca varılamadığı bilinmelidir.

Kavminin Özellikleri

Zülkifl’in kavmi hakkında bilgi yoktur. Rivayetteki kefalet kıssasında halkın, adaletli ve sabırlı bir yöneticiye ihtiyaç duyduğu ve Zülkifl’in bu göreve talip olduğu anlatılır. Bu da onun hem dinî hem idari bir sorumluluk üstlendiğini gösterir. Çağlar boyunca sabırlı ve adaletli yöneticiler toplumun huzurunun temelini oluşturmuştur. Hz. Peygamber “Adil yönetici, kıyamet günü Allah’ın gölgesinden başka gölge olmayan günde Allah’ın gölgesinde olacak yedi sınıftan biridir” buyurmuştur (Buhârî, Ezân 36; Müslim, Zekât). Zülkifl’in adalet ve sabır nitelikleri bu hadisin yansımasıdır.

Özet

Zülkifl’in kavmi, yaşadığı yer ve dönemi kesin olarak bilinmez. Hizkiyel, Elyesa’nın halifesi ve Bişr b. Eyyûb görüşleri yaygındır. Kifil (Irak), Şam ve İsrâiloğulları çevresi anılır. Ayetler için Hz. Zülkifl Kur’an’da nerede geçer?, kabri için Hz. Zülkifl’in kabri nerede? yazılarına bakabilirsiniz.

Kifil Türbesi ve Irak’taki Gelenek

Irak’ın Hille ve Necef şehirleri arasındaki Kifil (el-Kifl) kasabasında yer alan türbe, Yahudiler tarafından Hezekiel’in, Müslümanlar tarafından ise Zülkifl’in makamı olarak bilinir. Orta Çağ’da Yahudi gezgin Tudelalı Benjamin gibi seyyahlar bu türbeyi ziyaret ettiklerini anlatır; Müslüman kaynaklar da kasabaya “Zülkifl’in yurdu” demiştir. Türbenin çevresinde bir cami ve eski bir Yahudi cemaatinin kullandığı bir yapı bulunur. Bu ortak ziyaret geleneği, farklı dinlerin aynı mekâna saygı gösterdiği ender örneklerdendir. Ancak türbenin gerçekten Zülkifl veya Hezekiel’e ait olduğuna dair kesin bir kanıt yoktur; yerel hafızaya ve tarihî geleneğe dayanır. Bu yüzden ziyaret ibret ve dua amacıyla yapılabilir, ama kesin iddialardan kaçınılmalıdır.

Kifil adı, “kifl” kelimesinden gelmiştir ve yerel halk bu ismin Zülkifl’e nispetle verildiğine inanır. İsim benzerliği güçlü bir ipucu olsa da, tarihçiler yer adlarının sonradan peygamber isimlerine nispet edilebildiğini de hatırlatır. Bu nedenle Kifil, “Zülkifl’in yaşadığı yer” diye değil, “ona nispet edilen yer” diye anılmalıdır.

Sabır Peygamberleri Arasında Zülkifl

Yer ve zaman belirsiz olsa bile Zülkifl, Kur’an’da İsmâil ve İdrîs ile birlikte “sabreden” peygamberler grubunda anılır. Bu üç peygamberin ortak noktası, Allah’a bağlılık ve itaatte sabır göstermeleridir. İsmâil’in kurban imtihanında teslimiyeti, İdrîs’in ilim ve doğruluk yolundaki sabrı, Zülkifl’in ise (rivayete göre) öfkesine hâkim olması bu sabrın farklı yüzleridir. Bu bağlamda yer ve zaman bilgisinden daha önemli olan, sabırlı olmanın çeşitli hâllerini görmektir. İdrîs hakkında Hz. İdrîs’in yaşadığı yer ve dönemi yazısı da benzer bir belirsizliği ele alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Zülkifl hangi kavme gönderildi?

Kur’an bildirmez. Hizkiyel görüşüne göre İsrâiloğullarına; Bişr b. Eyyûb görüşüne göre Şam bölgesindeki topluluğa; Elyesa’ın halifesi görüşüne göre İsrâiloğulları arasında görevlendirilmiştir. Kesin bilgi yoktur.

Zülkifl nerede yaşadı?

Kesin bilgi yoktur. Rivayetlerde Şam, Irak (Kifil bölgesi) ve bazı çağdaş yorumlarda Hindistan anılır. Bunlar kesin delile dayanmaz.

Zülkifl ne zaman yaşadı?

Kur’an ve sahih hadislerde zaman bildirilmez. İsrâiloğulları peygamberleri arasında Eyyûb, Elyesa veya Hizkiyel döneminde olabileceği rivayet edilir; kesin tarih tayin edilemez.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 16 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zülkifl" ve "Hizkıyel" maddeleri; Taberî, Târîhu'r-rusül ve'l-mülûk; İbn Kesîr, el-Bidâye ve'n-nihâye

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →