Hz. İshak Hakkında Yanlış Bilinenler ve İsrâiliyat Rivayetleri

Hz. İshak hakkında yaygın birçok bilgi ya Tevrat’taki anlatımlardan ya da sonradan gelişen rivayetlerden gelir. Yaşlılığında gözlerinin görmemesi, Yâkub’un babasını kandırması, İsmâil’le rekabet, kurban edilen oğlun kimliği ve kabrinin Hebron’da olduğu gibi konular sıkça tartışılır. Bu yazı kaynaklara dayanarak bu konuları ayrıştırır.

1. “İshak’ın Gözleri Görmüyordu ve Yâkub Onu Kandırdı”

Tevrat’ta (Yaratılış 27) İshak yaşlanınca gözleri zayıflar; bereket vermek üzere Esav’ı çağırır. Rebeka ve Yakub, Yakub’u Esav gibi göstermek için kuzu postu ve elbise kullanır ve İshak’ı kandırarak bereketi alır. Bu anlatım Kur’an’da yoktur. Müslüman âlimler peygamberlerin yalan ve aldatma ile ilişkilendirilmesini ismet ilkesine aykırı bulur ve bu anlatıyı reddeder. Kur’an’da Yâkub, İshak ve İbrâhim’in tevhid mirasına sahip çıkan, çocuklarına vasiyet eden bir peygamberdir (Bakara 2/132-133). Esav’ın ismi Kur’an’da geçmez. Dolayısıyla “Yâkub babasını kandırdı” ifadesi İslâmî bir bilgi değil, Tevrat anlatımıdır. Peygamberin genel tanıtımı için Hz. İshak ana maddesine bakılabilir.

2. “İshak İsmâil’in Rakibiydi”

Tevrat’ta Sara’nın, Hacer ve Yişmael’in çıkarılmasını istemesi, iki kardeş arasında bir rekabet ima eder (Yaratılış 21). Bazı Hristiyan ve Yahudi yorumlarında iki soyun düşmanlığı bu olaylara bağlanır. Kur’an ise ikisini birlikte anar: “Kulumuz İbrâhim’i, İshak’ı ve Yâkub’u an” (Sâd 38/45) ve “İsmâil’i, Elyesa’yı ve Zülkifl’i de an” (38/48). Bakara 2/136’da “Biz İbrâhim, İsmâil, İshak, Yâkub’a indirilene iman ettik” ve “Onlardan hiçbirini ayırt etmeyiz” denir. Dolayısıyla iki oğulu birbirine karşı konumlandırmak Kur’an’ın tavrına aykırıdır. Soyun devamı olan toplulukların tarihî ilişkileri ise ayrı bir siyasi-tarihsel konudur ve peygamberlere mal edilmemelidir.

3. “Kurban Edilen Oğul İshak’tır (Kesin Bilgi)”

Tevrat’ın Yaratılış 22’si kurbanın İshak olduğunu açıkça söyler. Kur’an ise oğlun adını vermez. İslâm âlimlerinin görüşleri ikiye ayrılır: İsmâil diyenler (sahabeden İbn Abbas’ın bir rivayeti, Ebû Hureyre, Ömer b. Abdülaziz ve çoğu müfessir) ve İshak diyenler (Ömer b. Hattab’a nispet edilen rivayet, İbn Mes’ûd, Ka’b el-Ahbâr). Ayetin sıralaması (Sâffât 37/112’de kıssadan sonra İshak’ın müjdelenmesi) İsmâil görüşü için delil gösterilir. Sonuç olarak “kesin İshak” veya “kesin İsmâil” demek yerine, kıssanın mesajına, yani teslimiyet ve fedakârlığa odaklanmak ve ihtilafın yorum farkı olduğunu bilmek daha doğrudur. Daha geniş değerlendirme için Hz. İsmâil hakkında yanlış bilinenler yazısı okunabilir.

4. “İshak Çok Yaşlandığında Yâkub’a Evlenme Vasiyeti Verdi ve Yâkub Harran’a Gitti”

Tevrat’ta İshak Yakub’a yabancı kadınlarla evlenmemesini ve Harran’daki dayısı Laban’ın yanına gitmesini vasiyet eder (Yaratılış 28). İslâmî kaynaklarda bu ayrıntılar kısmen yer alır; fakat Kur’an’da Yâkub’un Harran yolculuğu ve Laban ile ilişkisi anlatılmaz. Yâkub’un oniki oğlu Kur’an’da “Esbât” olarak anılır (Bakara 2/136). Kur’an, Yâkub’un oğullarına vasiyetini bildirir (2/132). Harran, Rahel, Lea ve diğer eşler Kur’an’da isim olarak yoktur. Bu tür ayrıntılar kesin kabul edilmez.

5. “İshak Hebron’da Kerim Bir Zat Olarak Yaşadı ve Kabri Orada”

Kuzey Filistin’de Halil (Hebron) şehrindeki Harem-i İbrâhim, İbrâhim, İshak, Yâkub ve eşlerinin kabri olduğuna inanılan bir yerdir. Bu inanç Yahudi, Hristiyan ve Müslümanlar için ortaktır. Fakat Kur’an ve sahih hadiste bu kabirlerin yeri açıkça bildirilmez. Tevrat’ta Makpela Mağarası’nın İbrahim tarafından satın alındığı ve ailenin orada gömüldüğü anlatılır (Yaratılış 23, 25, 35, 49). İslâmî gelenek bu bilgiyi benimsemiştir. Tarihî olarak en eski ve yaygın gelenek budur; ancak sahih hadis delili yoktur. Kabir ziyareti adabı geçerlidir.

6. “İshak ve Yâkub Mescid-i Aksâ’yı Yaptı”

Bazı kaynaklarda Mescid-i Aksâ’nın inşasının Yâkub’a veya İshak’a dayandığı aktarılır. Buhârî ve Müslim’de Ebû Zer hadisinde, “Yeryüzünde ilk mescit hangisidir?” sorusuna “Mescid-i Haram” cevabı, sonra “Mescid-i Aksâ”, aralarında “kırk yıl” olduğu bildirilir. Mescid-i Aksâ’yı kimin kurduğu bu hadiste belirtilmez. Bazı rivayetler Âdem, bazıları Yâkub, bazıları Süleymân der. İshak adına kesin bir inşa bilgisi yoktur. Bu konuda sahih hadis çerçevesine bağlı kalmak ve ayrıntıya girmemek uygundur.

7. “İshak’ın Soyu Sadece Yahudilerdir”

İshak’ın soyundan İsrâiloğulları peygamberleri gelmiştir: Yâkub, Yûsuf, Mûsâ, Hârûn, Dâvûd, Süleymân, Zekeriyyâ, Yahyâ ve Îsâ. Dolayısıyla İshak soyu sadece bir etnik topluluk değil, peygamberlik silsilesinin bir koludur. İslâm bu peygamberlerin hepsine iman eder. Peygamberlere iman için peygamberlere iman yazısı okunabilir.

Doğru Yaklaşım

• İshak, İbrâhim’in oğlu, Yâkub’un babası, salih bir peygamberdir.
• Kur’an ona dair kısa ama saygılı bir tasvir sunar.
• Tevrat’taki ismet dışı anlatılar reddedilir.
• Kurban kimliği ve diğer ayrıntılar yorum farkıdır.

Tevrat ile karşılaştırma için Hz. İshak Tevrat ve İncil’de, hadisler için Hz. İshak hadislerde nasıl anılır yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İshak’ın gözleri görmüyor muydu?

Tevrat’ta yaşlılığında gözlerinin zayıfladığı anlatılır. Kur’an ve sahih hadis bunu bildirmez.

Yâkub babasını kandırdı mı?

Tevrat’ta böyle bir anlatım vardır; Müslümanlar peygamberlerin ismetine aykırı olduğu için kabul etmez. Kur’an’da böyle bir olay yoktur.

İshak ve İsmâil rakip miydi?

Kur’an ikisini de salih peygamber olarak över; aralarında düşmanlık bildirmez. Rekabet anlatımları sonradan ortaya çıkmıştır.

İshak’ın ismi ne demektir?

İbranice ‘güler’ anlamıyla ilişkilendirilir; Sâre’nin gülmesiyle ilgili bir yorumdur. Kur’an isim açıklaması yapmaz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Haziran 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Tefsiri (Sâffât 37/112-113; Meryem 19/49); TDV İslâm Ansiklopedisi, "İshak" md.; İbn Kesîr, Kısasü'l-Enbiyâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →