Kendini Beğenmişlik ve Kibir; Günlük Hayatta Alçakgönüllülük

Kibir, hadislerde “hakkı reddetmek ve insanları küçük görmek” olarak tanımlanır; kendini beğenmişlik ise kişinin kendi değerini ve başarısını abartmasıdır. Çare tevazudur: Nimetin Allah’tan olduğunu bilmek, eksikleri görmek, hakkı kabul etmek ve insanlara saygı göstermek. Tevazu, özgüven kaybı değil, dengeli ve sağlıklı bir benlik anlayışıdır.

Kibrin tanımı ve ciddiyeti

Müslim’de İbn Mes’ûd’dan rivayet edilen hadiste Hz. Peygamber, “Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse cennete giremez” buyurur. Bir adam, “İnsan güzel elbise ve güzel ayakkabı giymek ister; bu da kibir midir?” diye sorunca, “Allah güzeldir, güzelliği sever. Kibir, hakkı reddetmek ve insanları küçük görmektir” cevabını verir. Bu rivayet hem kibrin ciddiyetini hem de ne olmadığını açıklar: Güzel görünmek ve güzel şeyler kullanmak kibir değildir. Kur’an’da Lokman’ın oğluna nasihatinde “Yüzünü insanlardan çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme; çünkü Allah, kendini beğenip böbürlenen hiç kimseyi sevmez” (31/18) buyrulur. İsrâ Suresi’nde de “Yeryüzünde kibirle yürüme; sen yeri yarıp delemezsin, boyça da dağlara ulaşamazsın” (17/37) uyarısı vardır. Kibrin belirtileri ve kurtulma yolları kibir nedir, belirtileri ve kurtulma yolları yazısında anlatılmıştır.

Kibir, özgüven ve tevazu karşılaştırması

Özellik	Kibir	Özgüven	Tevazu
Kendine bakış	Başkalarından üstün	Değerini ve yeteneğini bilir	Değerini bilir, nimeti Allah’a verir
Başkalarına bakış	Küçümser, hor görür	Eşit görür	Saygı ve ilgi gösterir
Eleştiriye tepki	Kızar, savunur, reddeder	Dinler, değerlendirir	Dinler, teşekkür eder, düzeltir
Hata karşısında	Kabul etmez, suçu başkasına atar	Kabul eder ve düzeltir	Kabul eder, özür diler
Başarıda	Övünür, gösteriş yapar	Memnun olur, paylaşır	Şükreder, katkı verenlere teşekkür eder
Yardımlaşma	Yardım istemekten kaçınır	Gerektiğinde ister	Hizmet etmekten çekinmez

Tevazu ile zillet (aşağılık duygusu ve boyun eğme) farkı da önemlidir. Tevazu, haklı olduğunda dik durmak, fakat insanlara saygı göstermektir; zillet ise haksızlığa boyun eğmek ve kendini değersiz görmektir. Bu fark tevazu ile zillet arasındaki fark yazısında anlatılır.

Günlük hayatta kibir ve kendini beğenmişlik örnekleri

Kibir yalnız zengin veya makam sahibi kişilerde görülmez; her insan, eğitim, görünüş, mal, soy, ibadet veya bilgi gibi alanlarda kibre düşebilir. İşyerinde meslektaşlarını küçümsemek, “Ben herkesten iyi bilirim” diye dinlemeyi reddetmek, hizmet edenlere kaba davranmak, yardım isteyene tepeden bakmak, başkalarının hatasını aşağılayarak anlatmak birer örnektir. Dindarlıkta da kibir olabilir: “Ben namaz kılıyorum, o kılmıyor” diyerek başkalarını küçümsemek, ibadeti üstünlük aracı yapmak tehlikelidir. Sosyal medyada sürekli kendini öne çıkarmak, başarıları gösteriş amacıyla paylaşmak ve başkalarını küçük düşürmek de çağdaş kibir biçimleridir; gösteriş ve şöhret tutkusu: sosyal medya ahlakı yazısı bu konuya değinir. Hz. Peygamber’in “Kim Allah için tevazu gösterirse Allah onu yükseltir” buyurduğu rivayet edilir (Müslim, Birr).

Hz. Peygamber’in tevazusu

Hz. Peygamber, ayakkabısını kendi tamir eder, elbisesini yamar, evde ailesine yardım eder ve çocuklara selam verirdi. Yolda ona rastlayan bir kadın veya köle onu elinden tutup bir yere götürebilirdi (Buhârî, Müslim). Sahabelerin ayağa kalkmasını istemez ve “Acemlerin birbirine yaptığı gibi bana ayağa kalkmayın” derdi (Ebû Dâvûd). Bu örnekler, peygamberlik makamıyla birlikte olağanüstü bir tevazu sergilendiğini gösterir. Peygamberin tevazusunu ayrıntılı anlatan Peygamberimizin tevazusu yazısı ve tevazu hadislerini derleyen tevazu hadisleri ve alçakgönüllülük yazısı okunabilir. Rahmân’ın kullarının “yeryüzünde tevazu ile yürüdükleri” Furkan Suresi’nde (25/63) bildirilir.

Pratik egzersizler

1. Nimeti hatırlayın. “Bu başarı bana verildi” cümlesini yüksek sesle söyleyin; teşekkür ve şükürle bitirin.
2. Dinleme pratiği yapın. Bir konuşmada ilk önce karşınızdakini dinleyin; yorumunuzu sonra yapın.
3. Hizmet edin. Evde, işte veya mahallede basit işleri üstlenin; yardım edin.
4. Geri bildirim isteyin. Güvendiğiniz bir kişiden eksiklerinizi dürüstçe söylemesini isteyin.
5. Özür dilemeyi öğrenin. Hata yaptığınızda gecikmeden ve gerekçe sunmadan özür dileyin.
6. Kıyaslamayı bırakın. Kendinizi başkalarıyla üstünlük için kıyaslamayın; dünü ile bugününüzü kıyaslayın.
7. Dua edin. “Allah’ım, beni kendi gözümde küçük, insanların gözünde büyük gösterme” gibi sığınmalar yapın.

Güzel ahlak ve kibir ilişkisi

Kibir, diğer kötü ahlakın (haset, kin, gıybet, öfke) kaynağı olabilir; tevazu ise güzel ahlakın temelidir. Hz. Peygamber, güzel ahlakı iman ile ilişkilendirmiş ve “Müminlerin imanca en olgunu ahlakça en güzel olanıdır” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Tirmizî). Güzel ahlakın imanla ilişkisi güzel ahlakın imandaki yeri yazısında; ahlakı güzelleştirmek için pratik adımlar ise ahlakı güzelleştirmek: pratik adımlar yazısında bulunur. Haset ve kibir arasındaki bağlantı için hased ve gıpta arasındaki fark yazısına bakılabilir.

Örnek senaryolar

Birinci senaryo: Başarılı bir yönetici, ekibinden gelen eleştiriyi savunmaya geçmeden dinliyor ve düzeltici adımlar atıyor. Bu tutum, ekibin güvenini artırıyor. İkinci senaryo: Bir öğrenci, sınıfta sürekli diğerlerini küçümsüyor; öğretmeniyle yaptığı konuşma sonrası tevazuyu ve yardımlaşmanın değerini anlamaya başlıyor. Üçüncü senaryo: Bir kişi, çok ibadet ettiği için başkalarını yargılıyor; bir hocanın “Kibir, ibadeti de yer” uyarısı ile kendine bakıyor ve insanlara karşı yumuşuyor. Dördüncü senaryo: Yeni bir terfi alan kişi, iş arkadaşlarına eskisi gibi davranıyor, başarısını paylaşıyor ve herkese teşekkür ediyor.

Sık yapılan hatalar

• Tevazuyu kendini küçük görmek veya özgüvensizlik sanmak.
• Kibri sadece zenginlerde görülen bir kusur saymak.
• Dindarlığı üstünlük aracı yapmak.
• Eleştiriyi saldırı olarak algılayıp karşı saldırıya geçmek.

Karakter ve ahlak konusunda derinlemesine bilgi için güvenilir bir din görevlisine veya il müftülüğüne danışabilirsiniz; bu yazı genel bilgi sunmaktadır.

{{SSS}}

Sıkça Sorulan Sorular

Kibir nedir?

Hz. Peygamber kibri “hakkı reddetmek ve insanları küçük görmek” diye tanımlar (Müslim). Kibirli kişi kendini başkalarından üstün görür, hakkı kabul etmekten kaçınır ve insanları hor görür.

Özgüven ile kibir arasındaki fark nedir?

Özgüven, kendi değerini ve yeteneklerini bilmek ve sorumluluk almaktır; kibir ise başkalarını küçük görmek ve kendini üstün saymaktır. Özgüvenli kişi hatayı kabul eder; kibirli kişi kabul etmez. Tevazu, özgüvenin zıddı değil, aşırılıktan korunmuş hâlidir.

Güzel giyinmek veya iyi bir işte olmak kibir midir?

Hayır. Hz. Peygamber, güzel giyinmeyi ve güzel görünmeyi sevmiştir; kibir elbise veya mal ile değil, hakkı reddetme ve insanları küçümseme ile ilgilidir. Önemli olan, niyet ve davranıştır.

Kibirden nasıl kurtulunur?

Nimetin Allah’tan olduğunu hatırlamak, kendi zaaf ve eksiklerini fark etmek, hizmet ve yardımlaşmaya yönelmek, tevazu sahiplerinden öğrenmek, eleştiriyi dinlemek ve dua etmek yardımcı olur. Gerekirse samimi bir arkadaş veya aile bireyinden dürüst geri bildirim istemek de iyidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Lokmân 31/18-19; İsrâ 17/37; Furkan 25/63; Müslim, Îmân (Kibir, hakkı reddetmek ve insanları küçümsemektir hadisi); Müslim, Birr (Allah'ın tevazu gösteren kulunu yükseltmesi); Ebû Dâvûd, Edeb (Hz. Peygamber'in tevazusu); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kibir" ve "Tevazu" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →