Kütüb-i Sitte Nedir? Altı Temel Hadis Kitabı ve Yazarları

Kütüb-i Sitte, Sahîh-i Buhârî, Sahîh-i Müslim, Sünen-i Ebû Dâvûd, Sünen-i Tirmizî, Sünen-i Nesâî ve Sünen-i İbn Mâce’den oluşan altı temel hadis kitabıdır. Bu tasnif tarihsel bir uzlaşmaya dayanır ve hadis ilminde bugün de yaygın biçimde kullanılır.

Kütüb-i Sitte nedir?

Kütüb-i Sitte “altı kitap” demektir. Hicrî üçüncü yüzyılda yazılan ve Hz. Peygamber’in sünnetini en geniş biçimde toplayan altı hadis kitabı bu adla anılır. Bunlar Sahîh-i Buhârî, Sahîh-i Müslim, Sünen-i Ebû Dâvûd, Sünen-i Tirmizî, Sünen-i Nesâî ve Sünen-i İbn Mâce‘dir. Bu eserler hadislerin konulara göre tasnif edildiği, fıkıh bâblarına göre düzenlenmiş kitaplardır. Müellifleri hicrî 194 ile 303 yılları arasında yaşamış âlimlerdir. Buhârî ve Müslim’in kitaplarına “Sahîhayn”, diğer dördüne “Sünen-i Erbaa” denir.

Tasnifin tarihi

Altılı tasnifin ilk örneği olarak Ebü’l-Fazl İbnü’t-Tâhir el-Makdisî (ö. 507/1113) gösterilir. Şürûtü’l-Eimmeti’s-Sitte adlı eserinde altı imamın şartlarını incelemiş ve İbn Mâce’yi altıncı kitap olarak saymıştır. Daha öncesinde “Usûl-i Hamse” (Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî) adıyla beş kitap bilinirdi. Abdülganî el-Makdisî’nin el-Kemâl fî Esmâi’r-Ricâl’i ve Mizzî’nin Tehzîbü’l-Kemâl’i altılı tasnifi benimsedi ve yaygınlaştırdı. Bu gelişmeler, tasnifin zamanla bir ilmî gelenek hâline geldiğini gösterir.

Sahîhayn: Buhârî ve Müslim

Sahîhayn, sadece sahih hadisleri toplamayı amaçlayan iki kitaptır. Âlimlerin çoğu, bu iki eserin sıhhat bakımından Kur’an’dan sonra en güvenilir kitaplar olduğunu kabul eder. Buhârî’nin şartları daha sıkı, Müslim’in tasnifi daha düzenli kabul edilir. İkisinde ortak olan hadisler “müttefekun aleyh” olarak adlandırılır ve en yüksek sıhhat derecesindedir. İmam Buhârî ve İmam Müslim yazıları bu iki imamı ayrıntılı tanıtır.

Sünen-i Erbaa

Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce’nin eserleri, ağırlıklı olarak fıkhî hükümlerin delillerini toplayan sünen kitaplarıdır. Bu eserlerde sahih, hasen ve zayıf hadisler birlikte bulunur. Ebû Dâvûd fıkhî hadisleri, Tirmizî hadis derecelerini ve mezhep görüşlerini, Nesâî ravi tenkidindeki titizliği ve sened farklarını, İbn Mâce ise geniş rivayet çeşitliliğini ve zevâidi öne çıkarır. Her eserin kendine özgü yöntemi bulunur. Bu yüzden Kütüb-i Sitte’yi kullanırken her kitabın şartları ve hadis derecelerine dikkat etmek gerekir.

Sıhhat dereceleri

Kütüb-i Sitte’deki hadislerin hepsi sahih değildir. Sahîhayn’daki hadisler genellikle sahih kabul edilirken, Sünen-i Erbaa’daki hadisler sahih, hasen ve zayıf olabilir. Bu nedenle her hadisin kaynağı, senedi ve hadis âlimlerinin değerlendirmeleri incelenmelidir. Nesâî’nin eseri, zayıf hadis oranının görece düşüklüğüyle, İbn Mâce’nin eseri ise zayıf rivayetlerin çokluğuyla bilinir. Çağdaş araştırmalarda her kitabın hadisleri sahih ve zayıf olarak ayrılarak neşredilmiştir. Bu çalışmalar, hadis kaynaklarının doğru kullanımına yardımcı olur.

Altıncı kitap tartışması

İbn Mâce’nin Sünen’i bazı âlimlerce altıncı kitap olarak tercih edilmemiştir. Bazı Mağribli âlimler Mâlik b. Enes’in Muvatta’sını, bazıları Dârimî’nin Sünen’ini altıncı kitap olarak önermiştir. İbn Hacer ve Irâkî gibi âlimler, Sünen-i Dârimî’nin bu mevkiye daha uygun olduğunu söylemiştir. Ancak İbn Mâce’nin kitabı, hadis sayısı ve zevâid hadislerin çokluğuyla yaygınlaştı. Bu tartışma, Dârimî ve İbn Mâce yazılarında ayrıntılı anlatılmıştır.

Diğer hadis kaynakları

Kütüb-i Sitte dışında da çok sayıda önemli hadis kitabı vardır. Ahmed b. Hanbel’in el-Müsned‘i, Mâlik’in Muvatta’sı, Dârimî’nin Sünen’i, Taberânî’nin Mu’cemleri, Beyhakî’nin Sünen’i ve Hâkim’in Müstedrek’i bunlar arasındadır. Bu eserler, Kütüb-i Sitte’de bulunmayan hadisleri de içerdiği için hadis araştırmalarında vazgeçilmezdir. Kütüb-i Sitte, tek başına bütün sünneti kapsayan bir kanon değil, en yaygın ve sağlam kabul edilen kaynak grubudur.

Kütüb-i Sitte’nin şerh ve tercüme geleneği

Kütüb-i Sitte’nin her bir kitabı üzerine yüzlerce şerh, haşiye ve ihtisar yazılmıştır. Buhârî için Fethu’l-Bârî ve Umdetü’l-Kārî, Müslim için el-Minhâc, Ebû Dâvûd için Avnü’l-Ma’bûd, Tirmizî için Tuhfetü’l-Ahvezî gibi eserler öne çıkar. Osmanlı döneminde medreselerde Kütüb-i Sitte’nin özellikle Buhârî ve Müslim kısımları okutuldu; Dârülhadislerde bu kitaplar üzerinde ders yapıldı. Cumhuriyet döneminde ise Diyanet İşleri Başkanlığı, Tecrîd-i Sarîh gibi çevirilerle Türkçe okuma imkânı sağladı. Günümüzde de ilahiyat fakültelerinde bu kitaplar temel okuma metinleridir. Hadis ilminin tarihi ve Osmanlı’da hadis ilmi yazıları bu geleneği daha geniş bağlamda ele alır.

Kütüb-i Sitte, Müslümanların hadis okuryazarlığının başlangıç noktası olsa da hadis ilminin bütününü temsil etmez; her kitabın şartlarını ve dönemin tenkit çalışmalarını bilmek, kaynakları isabetli kullanmanın ön koşuludur.

Sıkça Sorulan Sorular

Kütüb-i Sitte hangi kitapları kapsar?

Sahîh-i Buhârî, Sahîh-i Müslim, Sünen-i Ebû Dâvûd, Sünen-i Tirmizî, Sünen-i Nesâî ve Sünen-i İbn Mâce’yi kapsar.

Sahîhayn ne demektir?

Buhârî ve Müslim’in Sahîh’lerine verilen ortak addır. Âlimlerin çoğu bu iki kitabı sıhhat bakımından Kur’an’dan sonra en güvenilir eserler kabul eder.

Kütüb-i Sitte’ye kim bu adı verdi?

Altılı tasnifi ilk yapanlar arasında İbnü’t-Tâhir el-Makdisî anılır. Daha sonra Abdülganî el-Makdisî ve Mizzî bu tasnifi yaygınlaştırdı.

Altıncı kitap konusunda başka görüşler var mı?

Evet. Bazı âlimler İbn Mâce yerine Muvatta’yı, bazıları Dârimî’nin Sünen’ini altıncı kitap olarak önermiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kütüb-i Sitte" maddesi; İbnü't-Tâhir el-Makdisî, Şürûtü'l-Eimmeti's-Sitte; İbn Hacer, en-Nüket; Süyûtî, Tedrîbü'r-Râvî; Diyanet İşleri Başkanlığı, İslam Ansiklopedisi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →