Sünen-i Erbaa Nedir? Dört Sünen Kitabı ve Ayırt Edici Özellikleri

Sünen-i Erbaa, yani “Dört Sünen”, Kütüb-i Sitte’nin Buhârî ve Müslim dışındaki dört kitabıdır: Ebû Dâvûd’un, Tirmizî’nin, Nesâî’nin ve İbn Mâce’nin Sünen’leri. “Sünen” türü kitaplar, temizlik bölümünden başlayarak fıkıh konularına göre düzenlenir ve ağırlıklı olarak ibadet ve hukukla ilgili (ahkâm) hadisleri içerir. Bu dört eserde sahih ve hasen hadislerin yanında zayıf rivayetler de bulunur; bu yönleriyle iki Sahih’ten ayrılırlar.

Ebû Dâvûd’un Sünen’i

Ebû Dâvûd Süleyman b. Eş’as es-Sicistânî (202-275/817-889), Ahmed b. Hanbel’in önde gelen öğrencilerindendir. Eserini beş yüz bin hadis arasından seçerek oluşturduğunu, kitabına yaklaşık dört bin sekiz yüz hadis aldığını söyler. Kitabını tamamlayınca hocası Ahmed b. Hanbel’e sunduğu ve onun eseri beğendiği nakledilir.

Ebû Dâvûd, yöntemini Mekkelilere yazdığı meşhur mektubunda açıklamıştır. Buna göre:

• Her konuda bildiği en sahih hadisleri almış, bablara çoğunlukla bir iki hadisle yetinmiştir,
• Ağır zayıflık taşıyan rivayetleri açıklamıştır,
• Hakkında bir şey söylemediği hadisler ona göre “sâlih”, yani delil olmaya elverişlidir.

Eser neredeyse tamamen ahkâm hadislerinden oluşur; bu yüzden fakihler için vazgeçilmez bir kaynaktır. Gazzâlî’nin de aralarında bulunduğu bazı âlimler, bir müctehidin hadis bilgisi bakımından bu kitabı bilmesinin yeterli olacağını söylemişlerdir. En meşhur şerhi Hattâbî’nin Meâlimü’s-Sünen‘idir.

Tirmizî’nin el-Câmi’i (Sünen)

Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ et-Tirmizî (209-279/824-892), Buhârî’nin öğrencisidir ve ömrünün sonlarında gözlerini kaybetmiştir. Eseri yalnızca ahkâmı değil, tefsir, menkıbeler, zühd, kıyamet alametleri gibi konuları da kapsadığı için aslında “câmi'” türündendir; fakat yaygın olarak “Sünen-i Tirmizî” diye anılır.

Tirmizî’nin kitabını benzersiz kılan özellikler şunlardır:

1. Her hadisin ardından derecesini belirtir: “hasen sahih”, “hasen”, “garîb” gibi.
2. “Bu konuda falan ve falan sahabiden de rivayet vardır” diyerek aynı konudaki diğer hadislere işaret eder.
3. Hadisle hangi sahabe, tâbiîn ve mezhep imamlarının amel ettiğini aktarır; böylece eseri bir mukayeseli fıkıh kaynağına dönüşür.
4. Kitabın sonundaki “İlel” bölümünde kullandığı terimleri ve yöntemini açıklar.

Tirmizî’nin Peygamberimizin ahlakını ve dış görünüşünü anlatan Şemâil‘i de İslam dünyasında en çok okunan eserlerdendir.

Nesâî’nin Sünen’i (el-Müctebâ)

Ebû Abdurrahman Ahmed b. Şuayb en-Nesâî (215-303/830-915), Horasan’ın Nesâ şehrindendir; uzun süre Mısır’da yaşamıştır. Önce hacimli es-Sünenü’l-kübrâ‘yı yazmış, Kütüb-i Sitte’den sayılan ve el-Müctebâ veya es-Sünenü’s-suğrâ diye bilinen eser ise bundan seçilerek oluşturulmuştur.

Nesâî, ravi tenkidinde son derece titizdir; hatta bazı âlimler onun ravi şartlarının Müslim’inkinden daha sıkı olduğunu söylemiştir. Bu sebeple dört Sünen arasında en az zayıf hadis ve en az cerh edilmiş ravi onun eserinde bulunur. Rivayetlerdeki ince kusurlara (illetlere) işaret etmesi ve bab başlıklarındaki fıkhî dikkat de eserin öne çıkan yönlerindendir.

İbn Mâce’nin Sünen’i

Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd İbn Mâce el-Kazvînî (209-273/824-887), İran’ın Kazvin şehrindendir. Eseri dört bini biraz aşan hadis içerir. Kitabın girişinde sünnete uymanın önemi, ilim ve sahabenin faziletleri gibi konuları işleyen değerli bir mukaddime bölümü yer alır.

İbn Mâce’nin Sünen’ini Kütüb-i Sitte’ye dâhil ettiren özellik, diğer beş kitapta bulunmayan bin üç yüz civarında hadisi (zevâid) içermesidir. Bûsîrî bu hadisleri Misbâhu’z-zücâce adlı eserinde tek tek incelemiş; bir kısmının sahih veya hasen, önemli bir kısmının ise zayıf olduğunu göstermiştir. Eserde az sayıda da olsa uydurma olduğu söylenen rivayetler bulunduğu için, İbn Mâce’nin tek başına rivayet ettiği hadislerde âlimlerin değerlendirmesine bakmak özellikle önemlidir.

Dört Sünen’i Okurken Dikkat Edilecekler

• Bu kitaplarda geçen her hadis sahih değildir; tahkikli baskılardaki derece notlarına bakılmalıdır.
• Tirmizî’nin kendi değerlendirmeleri kıymetlidir; ancak sonraki âlimler bazı hükümlerinde onu müsamahakâr bulmuştur.
• Ebû Dâvûd’un sükût ettiği hadislerin hepsi aynı derecede değildir; bir kısmı sahih, bir kısmı hasen, bir kısmı hafif zayıftır.
• Fıkhî bir hüküm için tek bir hadise değil, konunun bütün delillerine ve mezhep âlimlerinin açıklamalarına başvurulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Sünen ile Sahih arasındaki fark nedir?

“Sahih” adını taşıyan kitaplar, müellifin yalnızca sahih gördüğü hadisleri toplama iddiasındadır. “Sünen” ise fıkıh konularına göre düzenlenmiş, ahkâm hadislerini toplayan kitap türüdür; sahih, hasen ve zayıf rivayetleri bir arada içerebilir.

Dört Sünen içinde en güvenilir olan hangisidir?

Âlimlerin çoğu sıhhat bakımından Nesâî’nin el-Müctebâ’sını ve Ebû Dâvûd’un Sünen’ini öne alır; ardından Tirmizî, en sonda da İbn Mâce gelir. Ancak Tirmizî’nin eseri, sağladığı ek bilgiler bakımından öğreticilikte ayrı bir yere sahiptir.

Başka Sünen kitapları da var mıdır?

Evet. Dârimî’nin Sünen’i, Dârekutnî’nin Sünen’i ve Beyhakî’nin hacimli es-Sünenü’l-kübrâ’sı bu türün diğer önemli örnekleridir. Bunlar Kütüb-i Sitte’den sayılmasa da hadis ve fıkıh araştırmalarında sıkça başvurulan kaynaklardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Risâle ilâ ehli Mekke fî vasfi Sünenih; Tirmizî, Sünen, "Kitâbü'l-İlel"; Bûsîrî, Misbâhu'z-zücâce fî zevâidi İbn Mâce; Hattâbî, Meâlimü's-Sünen (mukaddime); Kettânî, er-Risâletü'l-müstetrafe; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sünen", "Ebû Dâvûd", "Tirmizî", "Nesâî" ve "İbn Mâce" maddeleri