Sahîh-i Buhârî Nedir? İmam Buhârî’nin Eseri, Yöntemi ve Önemi

Sahîh-i Buhârî, İmam Buhârî’nin derlediği ve İslam âleminde Kur’an’dan sonra en güvenilir hadis kitabı sayılan eserdir. Tam adı el-Câmiu’s-Sahîh olan kitap, Hz. Peygamber’in sözleri, fiilleri ve onayları ile sahabe ve tâbiûn rivayetlerini fıkıh bâblarına göre düzenler.

Eserin adı ve yazılış amacı

Eserin tam adı el-Câmiu’l-Müsnedü’s-Sahîhu’l-Muhtasar min Umûri Resûlillâh (s.a.v.) ve Sünenihî ve Eyyâmihî’dir. “Câmi” ifadesi, eserin akaid, ahkâm, siyer, tefsir, edep, fiten ve menâkıb gibi konuların tamamını kapsadığını gösterir. Buhârî’nin, hocası İshak b. Râhûye’nin “Keşke sadece sahih hadisleri toplayan kısa bir kitap yazsanız” sözünden etkilendiği rivayet edilir. Ayrıca Sahîh’ten önceki eserlerde sahih, hasen ve zayıf rivayetlerin bir arada bulunması, Buhârî’yi yalnızca sahih hadisleri içeren bir derleme yazmaya yöneltmiştir. Bu bilgi kaynaklarda aktarılır; tam senedi tartışmalı olsa da genel kabul görür. İmam hakkındaki geniş bilgi için İmam Buhârî yazısına bakılabilir.

Yazım süreci

Kaynaklara göre Buhârî, kitabını yaklaşık on altı yıl içinde, Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevî başta olmak üzere çeşitli şehirlerde yazdı. Her hadisi yazmadan önce gusül abdesti alıp iki rekât namaz kıldığı ve istihare yaptığı rivayet edilir. Eserin altı yüz bin civarındaki rivayet arasından seçildiği de kendisinden nakledilir. Bu rakamlar, sened tekrarlarını da içerdiğinden günümüz sayım yöntemleriyle birebir örtüşmez. Eser hayatta iken öğrencilerine okutulmuş; en meşhur nüsha, Firebrî rivayeti olarak bilinir.

Sahîh’in şartları ve yöntemi

Buhârî, hadis alırken râvinin hocasıyla karşılaşmış olmasını (liḳā’) şart koştuğu için, yalnızca çağdaş olmayı yeterli gören Müslim’den daha sıkı davranmıştır. Râvinin adil, zâbıt ve müteşebbit olması, senedin muttasıl olması ve ilet taşımaması esastır. Yine de Buhârî, bazı hadisleri “taʿlîk” biçiminde (senedin başını atarak) aktarır; bu rivayetler Fethu’l-Bârî’de ayrı ayrı tahrîc edilmiştir. Bu yönteme ek olarak Müslim ve Ebû Dâvûd gibi sonraki müelliflerin eserleri de farklı şartlara dayanır.

Tasnif ve bölümler

Sahîh, fıkıh kitapları gibi “kitâb” ve “bâb” düzeniyle tasnif edilmiştir. İlk bölüm Bed’ü’l-Vahy’dir ve niyet hadisiyle başlar. Ardından İman, İlim, Taharet, Salât, Zekât, Hac, Oruç, Alışveriş, Nikâh, Talâk, Cihad, Sîret, Tefsîr, Fezâilü’l-Kur’ân gibi kitaplar gelir. Buhârî, bâb başlıklarında çoğu zaman kendi fıkhî görüşünü gösterir; bu nedenle “Buhârî’nin fıkhı bâb başlıklarındadır” denmiştir. Bir hadisi birden fazla bölümde farklı senetlerle tekrar etmesi, yöntemin önemli bir yönüdür. Bu sayede aynı hadis, farklı konulara delil olarak kullanılabilmiştir.

Hadis sayısı ve sıhhat değeri

Tekrarlarla birlikte hadis sayısı yaklaşık yedi bin üç yüz, tekrarsız ise yaklaşık iki bin altı yüz olarak belirtilir. Bu sayılara mevkûf ve mu’allak rivayetler dâhil edilip edilmediğine göre fark ortaya çıkar. İslam âlimlerinin çoğunluğu, Buhârî ve Müslim’in Sahîh’lerinin Kur’an’dan sonra en doğru kitap olduğunu ve her ikisinde bulunan hadislerin sened bakımından kuvvetli sayıldığını belirtir. Yine de bazı hadislerin metni hakkında Dârekutnî gibi âlimlerce tenkitler yapılmış, bunlar Dârekutnî yazısında da değinildiği gibi ayrı bir ilim alanı hâline gelmiştir. Âlimlerin ekseriyeti bu tenkitlerin Sahîh’in genel sıhhatine zarar vermediği görüşündedir.

Şerhler ve tercümeler

Sahîh’e yazılan şerhlerin en meşhuru İbn Hacer el-Askalânî’nin Fethu’l-Bârî’sidir; ayrıca Aynî’nin Umdetü’l-Kārî’si, Kastallânî’nin İrşâdü’s-Sârî’si, Hattâbî’nin A’lâmü’l-Hadîs’i, İbn Battâl’ın şerhi ve Keşmîrî’nin Feyzü’l-Bârî’si anılır. Türkçede Ahmed Naim ve Kâmil Miras tarafından hazırlanan Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi Diyanet yayınları arasında öne çıkar. Ayrıca Osmanlı döneminde Sahîh üzerine yapılan çalışmalar için Osmanlı’da hadis ilmi yazısına bakılabilir. Sahîh-i Müslim ise Sahîhayn’ın ikinci kitabıdır.

Sahîh’in râvileri ve nüshaları

Sahîh’in günümüze ulaşan nüshaları esas olarak Muhammed b. Yûsuf el-Firebrî’nin rivayetine dayanır; Firebrî eseri doksan bin kadar kişinin kendisinden dinlediği rivayetiyle meşhur olmuştur. Nüshalar arasında küçük farklar bulunduğundan Yûnînî nüshası olarak bilinen tahkikli neşir, Fethu’l-Bârî ve Kastallânî şerhlerinde ayrıntılı şekilde karşılaştırılmıştır. Bu çalışma, hadis metinlerinin korunmasında nüsha tenkidinin ne kadar titiz yapıldığını gösterir. Sahîh’in en çok bilinen bölümlerinden biri Bed’ü’l-Vahy’dir; burada Hz. Peygamber’e vahyin başlangıcı, Hz. Hatice ile yaşanan olaylar ve Varaka b. Nevfel’in sözleri nakledilir. Aynı bölümde Hz. Âişe’nin rivayeti kaynak olarak kullanılır.

Sahîh’in konusu yalnızca hükümlerle sınırlı değildir; Sîret, Meğâzî ve Menâkıb bölümleri Hz. Peygamber’in hayatı ve sahabe dönemi hakkında temel kaynaklardandır. Tefsir bölümünde âyet sırasına göre sahih rivayetler verilir; Edeb ve İsti’zân bölümlerinde ise günlük hayatın ahlak kuralları işlenir. Bu çok yönlülük, kitabın hem fakihler hem müfessirler hem de tarihçiler tarafından başvuru eseri olarak kullanılmasını sağlamıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sahîh-i Buhârî’de kaç hadis vardır?

Tekrarlarla birlikte yaklaşık yedi bin üç yüz civarında, tekrarsız ise yaklaşık iki bin altı yüz hadis bulunduğu belirtilir. Rakamlar neşirlere ve sayım yöntemine göre değişir.

Kitabın tam adı nedir?

Eserin tam adı el-Câmiu’l-Müsnedü’s-Sahîhu’l-Muhtasar min Umûri Resûlillâh ve Sünenihî ve Eyyâmihî’dir. Kısaca el-Câmiu’s-Sahîh veya Sahîh-i Buhârî denir.

Eserin en meşhur şerhi hangisidir?

İbn Hacer el-Askalânî’nin Fethu’l-Bârî’si en yaygın şerhtir. Badreddin el-Aynî’nin Umdetü’l-Kārî’si ve Kastallânî’nin İrşâdü’s-Sârî’si de önemli şerhler arasındadır.

Sahîh-i Buhârî’nin Türkçe tercümesi var mı?

Evet. Ahmed Naim ve Kâmil Miras’ın hazırladığı Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi, Diyanet tarafından yayımlanmış en bilinen Türkçe çalışmadır. Başka tercümeler de bulunur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Câmiu's-Sahîh" maddesi; İbn Hacer el-Askalânî, Hedyü's-Sârî; Hâkim en-Nîsâbûrî, Mârifetü Ulûmi'l-Hadîs; İbnü's-Salâh, Ulûmu'l-Hadîs (Mukaddime); Kâmil Miras, Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →