Mihrimah Sultan Camileri: Edirnekapı ve Üsküdar

Mihrimah Sultan Camileri, Kanunî Sultan Süleyman’ın kızı Mihrimah Sultan adına Mimar Sinan’ın İstanbul’da yaptığı iki camiyi ifade eder: Üsküdar İskele (Mihrimah) Camii (1546-1548) ve Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii (1563-1570). Özellikle Edirnekapı camii, pencere sayısı ve ışık anlayışıyla tanınır.

Mihrimah Sultan kimdir?

Mihrimah Sultan (1522-1578), Kanunî Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan’ın kızıdır. Adı “güneş ve ay” anlamına gelir. 1539’da Rüstem Paşa ile evlendi. Kanunî’nin sevgili kızı olarak sarayda etkili bir konumdaydı. Rüstem Paşa’nın sadrazam olması ve ailenin gücü, Mihrimah’ın vakıf faaliyetlerini genişletmesine imkân sağladı. Hem kocasının hem kendisinin adına birçok yapı yaptırdı.

Mihrimah Sultan’ın vakıf faaliyetleri, Osmanlı kadınlarının toplumsal rolünü gösteren önemli örneklerdir. Kanunî dönemi mimarisinde kadın hanedan üyelerinin yaptırdığı yapılar, İstanbul’un imarında önemli yer tutar.

Üsküdar İskele Camii

İskele Camii (Mihrimah Sultan Camii), Üsküdar’da deniz kenarındaki meydanda, 1546-1548 yıllarında Sinan tarafından yapıldı. Camii, Üsküdar iskelesinin yanındaki konumuyla Anadolu yakasının sembol yapılarından biridir. Mimari olarak merkezî bir kubbeli planı vardır ve yan taraflarda yarım kubbelerle genişletilmiştir. Plan, Sinan’ın ilk dönem denemeleri arasındadır.

Camiin ön tarafında geniş bir revaklı bölüm (son cemaat yeri) yer alır ve bu bölüm üstü örtülü büyük bir avlu gibi işlev görür. İki minaresi bulunur. Camii deniz kenarında konumlandığından, vapur yolcularına karşılama niteliği taşır. Bu özellik, dönemin şehir planlama anlayışını gösterir.

Camii’nin bir mimari özelliği, Haliç’in ve Boğaz’ın manzarasına hâkim olmasıdır. Denizden gelen yolcular için bir yön işareti işlevi görür. Yapının tamamlanmasından sonra bölgedeki ticaret ve yerleşim canlandı.

Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii

Edirnekapı’daki Mihrimah Sultan Camii, İstanbul’un en yüksek tepelerinden birinde, şehir surlarının hemen yanında yer alır. İnşaatı 1563’te başladı ve 1570 civarında tamamlandı. Mihrimah Sultan’ın eşi Rüstem Paşa’nın 1561’deki ölümünden sonra yapılmaya başlandı. Cami, Sinan’ın bu dönemdeki ustalık eserlerinden biridir.

Camii, ışık ve mekân kullanımı bakımından Sinan’ın en başarılı yapılarındandır. Ana kubbe yaklaşık 20 metre çapındadır ve dört büyük kemer üzerine oturur. Kubbenin altında ve dört cephede çok sayıda pencere bulunur. Bu pencereler içeriye gün boyu dengeli ve bol ışık alır. Pencere sayısı yüzü aşkındır ve bu, caminin en dikkat çeken özelliğidir. Şehzade ve Süleymaniye camilerinde ışık kullanımı daha az yoğundur.

Ana kubbe ve duvarlar

Edirnekapı Camii’nin ana kubbesi, dört taraftan yarım kubbe yerine büyük kemerlerle taşınır. Kubbe ile kemerler arasında kalan alanlara pencereler yerleştirilmiştir. Böylece duvarlar yerine ışıklı yüzeyler oluşmuştur. Sinan, bu çözümle iç mekânı “duvarsız” gibi gösterir. Camii’nin kuzey ve güney cephelerinde üçlü pencere dizileri bulunur.

Bu yaklaşım, Gotik katedrallerdeki ışıklı duvar sistemine benzetilir, ancak yapısal çözüm farklıdır. Sinan’ın amacı, ibadet mekânına doğal ışık yoluyla huzur ve ferahlık kazandırmaktır. Camii’nin kubbesi, bu nedenle mimarlar arasında hayranlıkla anılır.

Avlu, minare ve çevre

Avlu geniş ve revaklıdır; ortada şadırvan bulunur. Camiin tek minaresi yüksek ve incedir; kubbeyi dengeleyen dikey bir öğedir. Çevresinde Osmanlı döneminden kalma bir medrese, hamam ve türbe de bulunur. Camiin yakınında Bizans döneminden kalma kara surları ve Edirnekapı vardır. Bu kapı, Fatih’in fethi sırasında şehre ilk girilen yerlerden biri olarak anılır.

Mihrimah Sultan 1578’de vefat ettiğinde Süleymaniye Külliyesi haziresindeki türbesine defnedildi; eşi Rüstem Paşa’nın türbesi ise Şehzade Külliyesi’ndedir.

İki camiin karşılaştırılması

Üsküdar camisi ile Edirnekapı camisi arasında yaklaşık yirmi yıllık bir zaman farkı vardır. Bu zaman farkı, Sinan’ın mimari yöntemlerindeki gelişimi göstermektedir. Üsküdar camisi daha kompakt ve geleneksel bir yapıdayken, Edirnekapı camisi daha cesur ve ışığı ön plana alan bir tasarımdır. Böylece Sinan’ın aynı sipariş sahibi için iki farklı çözüm sunduğu görülür.

Her iki camii de dönemin mimari şemalarından farklı bir bütünlük gösterir. Mimar Sinan’ın kadın hanedan üyeleri için yaptığı yapılar arasında bunlar öne çıkar. Başka bir benzer örnek için Yeni Cami yazısına bakılabilir.

Günümüz

Her iki cami de bugün ibadete açıktır. Üsküdar camisi, vapur iskelesi ve meydanın merkezinde yer alır ve bölgenin sosyal hayatında önemli yer tutar. Edirnekapı camisi ise surların yanında, Fatih ve Eyüp arasında şehir turlarında uğranan bir mekândır. Camilerin çevresinde Osmanlı çeşmeleri, hamamlar ve tekkeler vardır.

Restorasyon çalışmaları periyodik olarak yapılmaktadır. Mimari değerleri nedeniyle UNESCO’nun “İstanbul’un Tarihî Alanları” listesinin çevresinde yer alır. Ziyaretçiler için İstanbul’da ziyaret edilecek tarihî camiler rehberi faydalı olabilir.

Vakıf geleneği ve kadın hayırseverler

Osmanlı’da valide sultanlar, sultanlar ve hanım sultanlar önemli vakıflar kurdu. Mihrimah Sultan’ın vakıfları arasında camilerin yanı sıra medrese, çeşme, hamam, sıbyan mektebi ve imaretler vardır. Bu yapılar toplumsal hizmet işlevi taşıyordu. Kadın hayırseverlerin yaptırdığı yapılar, Osmanlı mimarisinin geniş bir bölümünü oluşturur. Bu geleneğin sonraki örneği olarak Yeni Cami gösterilebilir. Vakıf kayıtları, dönemin sosyal hayatını anlamak için değerli kaynaklardır.

Sıkça Sorulan Sorular

Mihrimah Sultan kimdir?

Kanunî Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan’ın kızı, Rüstem Paşa’nın eşidir.

Hangi iki cami Mihrimah Sultan adına yapılmıştır?

Üsküdar İskele Camii (1546-1548) ve Edirnekapı Camii (1563-1570).

Edirnekapı camisinin özelliği nedir?

Çok sayıda penceresi ve ışık kullanımıyla tanınır.

Mimarı kimdir?

Her ikisini de Mimar Sinan yapmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mihrimah Sultan Camii" md.; Necipoğlu, Gülru, The Age of Sinan; Eyice, Semavi, İstanbul Camileri; Diyanet (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →