Edirne Eski Cami ve Üç Şerefeli Cami: Erken Osmanlı

Edirne Eski Cami, Emir Süleyman döneminde 1403’te başlanıp Çelebi Mehmed zamanında 1414’te tamamlanan, dokuz kubbeli Erken Osmanlı camisidir. Üç Şerefeli Cami ise II. Murad tarafından 1437-1447’de yaptırılmış, geniş merkezî kubbesi ve avlusuyla klasik döneme geçişi gösteren yapıdır.

Edirne ve Osmanlı başkenti

Edirne, I. Murad döneminde 1360’lı yıllarda Osmanlı topraklarına katıldı ve 1363 civarında başkent oldu. İstanbul’un fethine (1453) kadar Osmanlı hükümdarlarının merkezi olarak kaldı. Şehirde bu dönemde yapılan camiler, Osmanlı mimarisinin Bursa’daki erken örneklerinden İstanbul’daki klasik döneme uzanan gelişimini gösterir. Selimiye Camii ile birlikte Edirne’deki bu üç cami, bir şehirde üç ayrı üslubu görmenizi sağlar.

Edirne’nin stratejik konumu, Balkanlar’a yapılan seferlerin üssü olması ve ticaret yolları üzerinde bulunması şehri zenginleştirdi. Camiler bu zenginliğin ve siyasi gücün mimari yansımalarıdır.

Eski Cami’nin yapım hikâyesi

Eski Cami’nin yapımına, Ankara Savaşı’ndan (1402) sonra Edirne’de hüküm süren Yıldırım Bayezid’in oğlu Emir Süleyman’ın döneminde 1403’te başlandı. Süleyman 1411’de öldürülünce inşaat yarım kaldı. Kardeşi Çelebi Mehmed hükümdar olunca yapının tamamlanmasını sağladı ve cami 1414’te ibadete açıldı. Kitabede mimarın Hacı Alâeddin ve Ömer b. İbrahim adlarının geçtiği belirtilir; ayrıntılar kaynaklarda farklı aktarılır.

Bu yapı, Fetret Devri’nin (1402-1413) kargaşasından çıkan Osmanlı Devleti’nin toparlanma sürecinin bir ürünüdür. İnşaatın iki farklı hükümdar döneminde sürmesi, yapının siyasi tarihle iç içe geçtiğini gösterir.

Dokuz kubbeli plan

Eski Cami, kare plan üzerine yerleştirilmiş, dört büyük ayakla taşınan dokuz eşit kubbeden oluşur. Üç sıra üç kubbe düzeni, Bursa Ulu Camii‘nin yirmi kubbeli çok ayaklı planının daha derli toplu bir yorumudur. Bu düzende iç mekân, tek bir büyük kubbe yerine bölünmüş fakat birbirine açılan bir görünüm sunar. Mimari tarihçiler, bu planı Selçuklu çok ayaklı camileri ile klasik dönemin merkezî kubbeli camileri arasında bir geçiş basamağı olarak değerlendirir.

Camiin cephesi sade ve ağırdır. Taç kapı, mukarnaslı Selçuklu geleneği izlerini taşır. İki minaresi vardır; bunlar farklı yüksekliktedir ve cami tamamlandıktan sonraki dönemlerde onarılmıştır.

Hat levhaları

Eski Cami’nin iç mekânında dikkat çeken unsur, ayaklara ve duvarlara asılan büyük hat levhalarıdır. Bunlar arasında Allah’ın isimlerini ve ayetleri içeren, celî sülüsle yazılmış levhalar bulunur. Levhaların bir kısmı XIX. yüzyılda yapılan onarımlarda yenilenmiştir. Hat sanatının cami mekânındaki rolü için Ayasofya’daki hat levhaları yazısında genel bir çerçeve verilmiştir.

Mihrap ve minber sade bir işçiliğe sahiptir. Pencerelerden giren ışık, kubbelerin altında yumuşak bir iç mekân atmosferi oluşturur. Kubbeler arasındaki geçişler, mekâna ritim kazandırır.

Üç Şerefeli Cami

Üç Şerefeli Cami, II. Murad tarafından 1437’de başlatılıp 1447’de tamamlandı. Adını, dört minareden birinin üç şerefeli olmasından alır; bu minare yaklaşık 67 metre yüksekliğiyle dönemin en yüksek minareleri arasındaydı. Camii, İstanbul’un fethinden önce Edirne’de yapılan son büyük Osmanlı yapılarından biridir ve klasik dönem mimarisine giden yolda önemli bir basamaktır.

Mimari açıdan en önemli yeniliği, geniş merkezî kubbeyi ve revaklı büyük avluyu bir araya getirmesidir. Ana kubbe yaklaşık 24 metre çapındadır ve altı ayağa oturur; iki ayak duvarlara dahil, dördü ise bağımsızdır. Bu çözüm, Sinan’ın sonraki merkezî planlı camileri için bir ön deneme olarak değerlendirilir. Bilgi için Şehzade Camii yazısına bakılabilir.

Avlu ve minareler

Üç Şerefeli Cami, Osmanlı mimarisinde ilk kez simetrik, mermer sütunlu ve revaklı bir avluya sahip camidir. Avlunun ortasında şadırvan yer alır. Revaklar küçük kubbelerle örtülüdür. Bu avlu düzeni, sonraki selâtin camilerinin standart bir özelliği oldu. Cami ile avlu arasındaki simetri, planın merkezî bir bütün olarak düşünüldüğünü gösterir.

Dört minare farklı biçimlerde yapılmıştır: Üç şerefeli olanın yanında iki şerefeli ve tek şerefeli minareler de bulunur. Her minaredeki gövde süslemeleri farklıdır; bazıları spiral, bazıları zikzak desenlidir. Farklı desenler, Osmanlı mimarlarının yenilik arayışını gösterir. Minarelerin şerefe sayıları ve gelişimi için Minarenin Tarihi yazısına bakılabilir.

Edirne’nin hafızasında

Eski Cami, Edirneliler için şehrin en eski ve en sevilen camilerinden biridir. Kaynaklarda Edirne’nin fethi sonrası şehre çok sayıda vakıf kazandırıldığı belirtilir. Üç Şerefeli Cami’nin medresesi ise bir süre eğitim merkezi olarak hizmet verdi. Günümüzde yapılar aktif ibadete açıktır.

Edirne’deki bu üç cami, Selimiye’nin gölgesinde kalsa da Osmanlı mimarisinin gelişimini göstermesi bakımından birbirini tamamlar. Ziyaretçiler genellikle Selimiye, Eski Cami ve Üç Şerefeli Cami’yi aynı gün içinde, yürüyerek gezebilir.

Edirne’deki diğer erken Osmanlı yapıları

Edirne’de Eski Cami çevresinde Bedesten, Semiz Ali Paşa Çarşısı ve Tunca Köprüsü gibi yapılar da bulunur. Bu yapılar şehrin ticari ve sosyal hayatını yansıtır. Eski Cami’nin bitişiğindeki Bedesten, vakıf geliri sağlayan çarşıdır ve camiyle birlikte tasarlanmış bir külliye mantığını gösterir. Bu uygulama sonraki büyük külliyelerde de sürdü.

Sıkça Sorulan Sorular

Eski Cami ne zaman yapıldı?

1403’te başlanıp 1414’te tamamlandı.

Kaç kubbesi vardır?

Dokuz eşit kubbesi ve dört büyük ayağı vardır.

Üç Şerefeli adı nereden gelir?

Dört minaresinden birinin üç şerefeli olmasından.

Üç Şerefeli Cami’nin yeniliği nedir?

Geniş merkezî kubbe ile simetrik revaklı avluyu birleştiren ilk büyük Osmanlı camilerinden biridir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Edirne Eski Camii" ve "Üç Şerefeli Camii" md.; Aslanapa, Oktay, Edirne'de Osmanlı Mimarisi; Eyice, Semavi, Edirne Camileri; UNESCO Dünya Mirası Merkezi (whc.unesco.org)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →