Minarenin Tarihi: İlk Minareler ve Şerefe Sayıları

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Minare kelimesi ve işlevi
Hz. Peygamber döneminde ezan
İlk minareler

Minare, camiye bitişik, ezan okumak için yapılan kuledir. Hz. Peygamber döneminde minare yoktu; ezan, Hz. Bilâl tarafından yüksekçe bir yerden okunurdu. İlk minareler Emevîler döneminde Şam, Basra ve Mısır’da yapıldı. Osmanlı’da şerefe ve minare sayısı gelişerek mimari bir simge oldu.

Minare kelimesi ve işlevi

“Minare”, Arapça “nur veren yer” veya “ışık kulesi” anlamındaki kelimeden gelir. Aynı kökten “menâra” (fener) ve “mi’zene” (ezan okunan yer) kelimeleri de türer. Minare, ezanın uzaktan duyulmasını sağlayan bir yapı olarak ortaya çıktı. Aynı zamanda camiin uzaktan fark edilmesini sağlayan bir işaretti. Dinî açıdan minare yapmak zorunlu değildir; cami ibadeti için şart sayılmaz.

Günümüzde hoparlör sistemlerinin yaygınlaşmasıyla minarenin ezan duyurma işlevi azalmıştır; ancak mimari ve kültürel bir simge olarak devam eder.

Hz. Peygamber döneminde ezan

Mescid-i Nebevî’de minare yoktu. Hz. Bilâl-i Habeşî, ezanı Mescid’in yakınındaki bir evin damı gibi yüksek bir yerden okurdu. Bu bilgi hadis kaynaklarında yer alır. Ezanın meşruiyeti hicretin ilk yıllarında rüya yoluyla belirlenmişti. Dolayısıyla minare, ezandan sonra gelişen bir uygulamadır.

Ezan okunan yerin yüksek olması, sesin uzağa ulaşması için pratik bir tercihtir. Bu ihtiyaç zamanla özel bir yapının doğmasına yol açtı.

İlk minareler

Kaynaklara göre ilk minare, Emevî halifesi Muâviye döneminde Basra’da yapılan cami için yapıldı; bazı rivayetlerde Basra Valisi Ziyâd b. Ebîh adı geçer. Fustat’taki Amr b. Âs Camii’ne dört minare eklenmesi de aynı dönem rivayetleri arasındadır (yaklaşık hicrî 53). Bu bilgiler Belâzürî ve Makrîzî gibi kaynaklara dayanır. Kesin tarihlerde farklılıklar vardır.

Şam’daki Emevî Camii‘nde Velîd b. Abdülmelik döneminde üç minare yapıldı. Minarelerin biçimi bölgesel mimariyi etkiledi. Suriye’de Bizans gözetleme kuleleri veya kilise çan kulelerinden esinlenildiği iddia edilir. Bu kare kuleli biçim, Kayrevan Ulu Camii‘nin minaresinde de görülür.

Abbâsî ve Mısır minareleri

Abbâsîler döneminde Irak’ta tuğladan spiral minareler yapıldı. Sâmerrâ’daki Malviye Minaresi bunun en bilinen örneğidir. Bu biçim Mısır’daki İbn Tolun Camii‘nde yinelendi. Orta Asya’da ise Buhara’daki Kalan Minaresi gibi silindirik, tuğla desenli kuleler geliştirildi.

Bu çeşitlilik, minare formunun bölgelere göre farklı gelişim gösterdiğini ortaya koyar: Suriye ve Mağrib’de kare, Irak’ta spiral, Orta Asya’da silindirik, Mısır’da çok katlı kule formları öne çıkar.

Selçuklu minareleri

Anadolu Selçuklu minareleri genellikle tuğla ve çini kaplamayla yapılmış silindirik gövdelidir. Konya’daki İnce Minareli Medrese ve Alâeddin Camii minareleri bu geleneğin örnekleridir. Selçuklu minarelerinin süslemesi, taç kapı ve kitabelerle uyumludur. Kapı üzerinde veya yan tarafta yükselen minare düzeni de görülür; Divriği Ulu Camii bu açıdan ilgi çekicidir.

Osmanlı minareleri

Osmanlı mimarisinde minare, ince, uzun ve kalem biçimli bir form kazandı. Gövde, kaide, pabuç, şerefe, petek ve külahtan oluşur. İlk Osmanlı minareleri Bursa’da kısa ve kalın yapılıydı. Zamanla incelip yükseldi. Sinan döneminde minare, caminin kütlesiyle ahenk içinde ve yüksek, ince olarak tasarlandı.

Şerefe, müezzinin ezan okuduğu balkondur. Bir minarede bir, iki veya üç şerefe bulunabilir. Şerefe sayısının hükümdarlık sembolü olduğu, üç şerefeli minarenin ise padişah camisi olduğu yönünde yaygın bir kanaat vardır; ancak bu kesin bir kural değildir. Üç Şerefeli Cami ve Selimiye gibi örnekler üç şerefeli minareleriyle öne çıkar.

Minare sayısı ve anlamı

Osmanlı’da minare sayısı, camiyi yaptıranın makamını yansıtırdı. Vezirler ve paşalar genellikle tek minare, valide sultanlar ve şehzadeler iki, padişahlar ise iki ila dört minare yaptırabilirdi. Altı minareli Sultanahmet Camii istisnai bir örnektir. Süleymaniye’nin dört minaresi ve on şerefesi, Kanunî’nin onuncu padişah oluşuna işaret ettiği yönünde bir rivayetle anlatılır; bu bir yorumdur ve kesin bilgi sayılmaz.

Mekke’deki Mescid-i Harâm’ın minare sayısı da tarihte tartışma konusu olmuş ve zamanla artmıştır. Bu bilgi için Sultanahmet Camii yazısındaki anlatıya bakılabilir.

Günümüz

Modern camilerde minare yine önemli bir mimari unsurdur. Betonarme ve çelik malzemelerle yapılan minareler, daha hızlı ve ekonomik inşa edilebilir. Hoparlör sistemlerinin kullanımı ezan okumanın biçimini değiştirmiştir. Bazı ülkelerde minare sayısı ve yüksekliği hukuki düzenlemelere de konu olmuştur. Bu tartışmalar farklı toplumlarda farklı biçimlerde yaşanır ve siyasi boyut taşır.

Minare yapım teknikleri

Osmanlı minareleri taş, tuğla ve kurşun gibi malzemelerle yapılırdı. Gövde içinde sarmal bir merdiven yükselir, müezzin bu merdivenle şerefeye çıkardı. Üç şerefeli minarelerde bazen birbirinden bağımsız üç merdiven bulunur. Minarenin zemine oturan kısmı olan kaide, rüzgâr ve depreme dayanıklılık için geniş tutulur. Külah kurşunla kaplanır ve ucunda alem bulunur. Depremlerde minarelerin yıkılması sık görülmüş, bu nedenle onarım kayıtları sık tutulmuştur.

Ezan ve minare ilişkisi

Ezan, Hz. Peygamber döneminden beri namaz vaktini ilan eden dinî bir çağrıdır. Minarenin ezanla ilişkisi sadece sesin yayılmasıyla ilgilidir; dinî olarak ezanın minaresiz de okunabileceği kabul edilir. Diyanet kaynakları, ezanın usulüne uygun, anlaşılır ve güzel sesle okunmasının esas olduğunu belirtir. Bu nedenle, tarihî camilerde minareler ezanı duyurma işlevinin yanında şehir kimliğinin bir parçası olarak korunur.

Sıkça Sorulan Sorular

Minare dinen şart mıdır?

Hayır; ezan için yüksek bir yer yeterlidir, minare bir kültürel ve mimari gelenektir.

İlk minare nerede yapıldı?

Kaynaklara göre Emevî döneminde Basra, Fustat ve Şam’da yapıldığı rivayet edilir.

Şerefe nedir?

Minarenin müezzin için yapılmış balkon bölümüdür.

Üç şerefeli minare ne anlama gelir?

Genellikle büyük camilerde görülür; kesin bir hüküm değil, geleneksel bir göstergedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Minare" md.; Belâzürî, Fütûhu'l-büldân; Kuban, Doğan, Osmanlı Mimarisi; Diyanet (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →