Bursa Ulu Camii: Yirmi Kubbeli Cami ve Hat Sanatı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Yapımın hikâyesi
Plan ve kubbeler
Şadırvan ve ışık

Bursa Ulu Camii, Yıldırım Bayezid tarafından 1396-1399 yıllarında Bursa’da yaptırılan, yirmi kubbeli, çok ayaklı planıyla Erken Osmanlı mimarisinin en büyük camisidir. Bol sayıdaki hat levhası ve ortadaki şadırvanıyla ünlüdür. Bursa ve Cumalıkızık UNESCO Dünya Mirası alanının bir parçasıdır.

Yapımın hikâyesi

Yıldırım Bayezid (hükümdarlığı 1389-1402), 1396’daki Niğbolu Savaşı’nda Haçlı ordusunu yendi. Rivayete göre savaştan önce, zafer kazanırsa yirmi cami yaptıracağına dair adak adadı. Zaferden sonra bu adağı yerine getirmek için yirmi ayrı cami yapmak yerine, tek bir camiyi yirmi kubbeli yaptırdı. Bu hikâye halk arasında yaygın bir anlatıdır; tarihî olarak kesin olmamakla birlikte caminin yapım amacını açıklamak için yaygın biçimde kullanılır.

Camiin inşasına 1396’da başlandı ve 1399’da tamamlandı. Mimarı olarak Ali Neccar’ın adı anılır. Bu yapı, Bursa’nın Osmanlı başkenti olarak yükseldiği dönemde şehrin merkezî camisi olarak tasarlandı. Bursa, 1326’dan 1363’e kadar Osmanlı’nın ilk başkenti idi.

Plan ve kubbeler

Cami, dikdörtgen plan üzerine oturur ve yaklaşık 55 x 68 metre boyutlarındadır. İç mekân, on iki büyük ayakla beş sıra halinde dört nefe ayrılmıştır. Ayaklar arasında yirmi kubbe sıralanır; her kubbe aynı büyüklükte değildir. Ortadaki kubbe üstü açık olup altında şadırvan yer alır. Bu düzen, Selçuklu ve Beylikler dönemi çok ayaklı cami geleneğinin Osmanlı yorumudur.

Çok ayaklı ve çok kubbeli plan, Anadolu’daki Selçuklu ulu camilerinden gelir. Bursa Ulu Camii, bu geleneğin en büyük Osmanlı örneğidir. Daha sonraki dönemde Osmanlı mimarisi merkezî kubbeli plana yönelince, Ulu Camii bu geleneğin son büyük örneği olarak kaldı. Edirne Eski Cami de benzer çok kubbeli plana sahiptir.

Şadırvan ve ışık

Caminin tam ortasında, üstü ışıklıkla açık bir mekânda mermer bir şadırvan bulunur. Bu şadırvan, cami içinde abdest alma imkânı sağlar ve aynı zamanda içeriye ışık ve havalandırma getirir. İç mekânın bu özelliği, camiye ferahlık ve sakin bir atmosfer kazandırır. Şadırvanın çevresinde, cemaatin dikkatini çeken bir ortam oluşur.

Ulu Camii’ndeki bu şadırvan, genellikle İslam mimarisinin avlu geleneğiyle ilişkilendirilir: Normalde avluda bulunan şadırvan, burada iç mekâna taşınmıştır. Bu bir mimari yenilik olarak değerlendirilir.

Minber

Camideki ahşap minber, Osmanlı ahşap işçiliğinin en bilinen örneklerinden biridir. Selçuklu ve Erken Osmanlı ahşap oymacılığı geleneğindeki “kündekâri” tekniğiyle yapılmıştır. Kündekâri, çivi veya tutkal kullanılmadan, geçme tekniğiyle birleştirilen ahşap parçalardan oluşur. Minberin yapım tarihi yaklaşık 1400 olarak verilir. Minber, yüzyıllar boyunca özgün biçimini büyük ölçüde korudu.

Minberin geometrik desenleri, Anadolu Türk ahşap sanatının zirve örneklerinden biridir. Süslemelerin simetrisi ve ince işçiliği, Erken Osmanlı sanatının estetik anlayışını gösterir.

Hat levhaları

Ulu Camii’nin duvarlarında ve ayaklarında 192 adet hat levhası bulunur. Bu levhalar, farklı dönemlerin ünlü hattatları tarafından yazılmıştır. Levhalarda Allah’ın isimleri, ayetler, hadisler ve dua metinleri yer alır. Yazıların boyutları ve üsluplarının çeşitliliği, camiyi bir hat müzesi haline getirir. Özellikle büyük boyuttaki sülüs yazılar, mekâna özgün bir görsel zenginlik sağlar.

Levhaların önemli bir bölümü XIX. yüzyılda Osmanlı hattatları tarafından yazılıp asıldı; bunlar arasında dönemin tanınmış hattatlarının imzaları bulunur. Hat sanatının Ayasofya gibi yapılardaki örnekleri ile karşılaştırılması, farklı büyüklüklerdeki hat uygulamalarını görmek açısından faydalıdır.

Dış mimari ve minareler

Caminin dış cephesi taş örgülü, sade ve ağır bir görünüme sahiptir. Cephenin ortasında, kuzey cephesinde yer alan anıtsal taç kapı ise Selçuklu geleneğinden gelen mukarnaslı bir kapıdır. Çatıdaki kubbeler dışarıdan sıralı bir görünüm sunar. Camide iki minare bulunur.

Ulu Camii’nin bulunduğu alan, Bursa’nın tarihî çarşısı olan Koza Han, Emir Han ve Bedesten ile iç içedir. Bu da camiyi şehrin sosyal ve ticari hayatının merkezine yerleştirir.

Ulu Cami’nin dini ve toplumsal işlevi

Ulu Camii, cuma namazlarının kılındığı ve şehrin büyük cemaatinin toplandığı bir yapıydı. Osmanlı döneminde ilim halkaları ve hatim dersleri camide devam ederdi. Ramazan ayında tarihî Bursa gelenekleri camide yaşatılırdı. Bugün de Bursa’nın en çok ziyaret edilen camilerinden biridir.

Tarihî Bursa yapılarının bir arada incelenmesi için Bursa Yeşil Camii ve Emir Sultan Camii yazılarına da bakılabilir. Erken Osmanlı sanatının farklı yönlerini bu üç yapı birlikte temsil eder.

Ulu Cami’nin Bursa şehir hayatındaki yeri

Bursa Ulu Camii, şehrin cuma namazı kılınan ana camisi olduğu için yüzyıllar boyunca Bursa’nın sosyal merkezi sayıldı. Ramazan ayında teravih ve mukabele halkaları, bayram namazlarında şehrin tüm cemaatinin toplanması ve ulemanın vaazları burada gerçekleşirdi. Çevresindeki Koza Han ve Bedesten’in ticari canlılığı, camiyle sosyal yaşamın iç içe geçtiğini gösterir. Bu yapı, Osmanlı’nın erken dönemindeki şehir camii (ulu cami) anlayışının tipik bir örneğidir. Sonraki dönemde İstanbul’daki Fatih ve Süleymaniye gibi külliyeler bu anlayışı yeniden yorumladı.

Sıkça Sorulan Sorular

Bursa Ulu Camii’ni kim yaptırdı?

Yıldırım Bayezid, 1396-1399 yılları arasında yaptırdı.

Kaç kubbesi vardır?

Yirmi kubbesi ve on iki ayağı vardır.

Ortadaki şadırvanın özelliği nedir?

Cami içinde, ışıklığın altında bulunur ve abdest almak için kullanılır.

Hat levhası sayısı nedir?

Yaklaşık 192 hat levhası bulunur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 26 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bursa Ulucami" md.; Eyice, Semavi, Bursa Ulucami; Aslanapa, Oktay, Türk Sanatı; UNESCO Dünya Mirası Merkezi (whc.unesco.org)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →