Konya Alâeddin Camii: Selçuklu Sultanlarının Camisi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Konya ve Anadolu Selçukluları
Yapım süreci
Plan ve sütunlar

Konya Alâeddin Camii, Anadolu Selçuklu Devleti’nin başkenti Konya’da, Alâeddin Tepesi’nde yer alan ve XII-XIII. yüzyıllarda iki aşamada inşa edilen camidir. Selçuklu sultanlarının mezarlarını barındırması, çok sütunlu planı ve ahşap minberiyle Anadolu Selçuklu mimarisinin en önemli yapılarından biri sayılır.

Konya ve Anadolu Selçukluları

Anadolu Selçuklu Devleti, 1077 civarında Süleymanşah tarafından kurulan ve Malazgirt (1071) zaferinden sonra Anadolu’da güçlenen bir Türk devletidir. İznik’ten sonra Konya, XII. yüzyılın ortasından itibaren devletin başkenti oldu. Konya, bu dönemde tasavvuf, sanat ve ilim merkezi olarak gelişti. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî de XIII. yüzyılda bu şehirde yaşadı.

Şehrin merkezindeki Alâeddin Tepesi, Selçuklu saray kompleksinin ve camiin bulunduğu alandır. Burada hem sultanın sarayı hem de resmî cami yer alıyordu. Bu nedenle camii, sultanlar için hem resmî ibadet hem de törenlerin yapıldığı bir mekândı.

Yapım süreci

Caminin inşaatı, Selçuklu sultanı I. Mesud (Rükneddin Mesud) döneminde yaklaşık 1155’te başladı. Daha sonra bu yapı Kılıçarslan II. ve diğer sultanlar döneminde devam etti. Camii, I. Alâeddin Keykubad (hükümdarlığı 1220-1237) döneminde 1220-1221’de tamamlandı. Kaynaklardaki kitabeler bu tarihlerin güvenilir bir şekilde belirlenmesini sağlar. Bu nedenle caminin hem I. Mesud hem Alâeddin Keykubad dönemlerine ait özellikler taşıdığı kabul edilir.

Camiin mimarı, Şam’dan gelen Muhammed b. Havlan olarak anılır. Bu isim, caminin kuzey kapısındaki kitabede yer alır. Şamlı ustaların Anadolu’ya gelmesi, Selçuklu sanatının Suriye ve Irak mimarisiyle bağlarını gösterir. Taç kapıdaki kitabe, yapının tarihi ve mimarı hakkında önemli belgedir.

Plan ve sütunlar

Cami, geniş dikdörtgen bir plana sahiptir ve çok sütunlu bir harimden oluşur. İç mekân, sıra sıra sütunlarla bölünmüş ve ahşap bir tavanla örtülmüştür. Sütunların çoğu, Roma ve Bizans dönemi yapılarından devşirilmiş ve farklı başlıklara sahiptir. Bu çeşitlilik, caminin iç mekânına ilginç bir görünüm verir. Camii çok sütunlu yapısıyla Arap–Emevî cami geleneğine ait bir plan şemasını yansıtır. Bunun Anadolu’daki diğer örnekleri Divriği Ulu Camii ve Bursa Ulu Camii gibi çok ayaklı yapılardır.

Ortada bir kubbe bulunur ve bu kubbe mihrap önündeki alanı vurgular. Kubbe, Selçuklu mimarisinin tuğla ve çini işçiliğini yansıtır. Avluda şadırvan bulunur ve avlunun bir bölümünde Selçuklu sultanlarının türbeleri yer alır.

Mihrap ve çiniler

Camii’nin mihrabı Selçuklu çini sanatının önemli örneklerindendir. Mihrap, turkuaz, lacivert ve beyaz çinilerle kaplıdır ve mukarnaslı bir niş yapısı sergiler. Mihrap çevresindeki çini yazıtlar, Kur’an ayetlerini içerir. Çini işçiliği, Selçuklu döneminin kesme çini mozaik tekniğini yansıtır. Bu teknikte farklı renkteki çini parçaları kesilerek bir araya getirilir.

Selçuklu çini sanatı, Karatay Medresesi gibi yapılarla birlikte Konya’da gelişmiş, sonraki Osmanlı çini sanatının temelini oluşturmuştur. Bursa Yeşil Camii‘ndeki çini işçiliği, bu Selçuklu mirasının devamıdır.

Minber

Alâeddin Camii’nin ahşap minberi, Anadolu Selçuklu ahşap işçiliğinin başyapıtlarından biridir. Minber, kündekâri tekniği ile yapılmış olup kitabesinde tarihi 1155 olarak geçer. Yapımında Ahlatlı bir ustanın adı anılır. Minber, geometrik ve bitkisel desenlerle süslüdür; her parça çivi ve tutkal kullanılmadan birbirine geçirilmiştir.

Bu minber, dünyanın en güzel ahşap minberlerinden biri olarak kabul edilir. Minberin ölçüleri, ince işçiliği ve özgün durumu korunmuş olması bakımından çok değerlidir. Minber, caminin ilk inşa dönemine ait olduğu için caminin I. Mesud devrinde başlamış olduğuna dair önemli bir kanıttır.

Selçuklu sultanlarının türbeleri

Camii avlusunun bir kısmında Selçuklu sultanlarının mezarlarını içeren türbeler vardır. Burada Alâeddin Keykubad gibi birçok Selçuklu sultanının sandukaları bulunduğu anlatılır. Bu sultanların tam listesi kaynaklarda farklı aktarılabilir. Sandukalar üzerinde çini ve ahşap işçiliği görülür.

Türbelerin varlığı, camiin sadece bir ibadet yeri değil, aynı zamanda hanedanın dinî ve siyasi hafızasının merkezi olduğunu gösterir. Benzer şekilde Osmanlı sultanları da camilerinin yakınına türbelerini yaptırmıştır; örneğin Süleymaniye Külliyesi‘nde Kanunî’nin türbesi yer alır.

Sonraki dönemler ve onarımlar

Camii, Moğol hâkimiyeti ve Karamanoğulları gibi dönemlerde farklı kullanımlardan geçti. Osmanlı döneminde ise çeşitli onarımlar gördü. XIX. yüzyılda yapıda büyük bir yangın veya hasar yaşandığı ve sonrasında onarıldığı bilinir. Cumhuriyet döneminde de restorasyonlar yapıldı. Günümüzde cami ibadete açıktır ve Konya’nın önemli tarihî eserlerinden biridir.

Caminin çevresi, Alâeddin Tepesi’nin çevresindeki park ve Selçuklu Köşkü kalıntıları ile birlikte düzenlenmiştir. Tepenin eteklerinde Konya Büyükşehir Belediyesi’nin düzenlediği yaya alanları bulunmaktadır.

Konya’nın diğer Selçuklu eserleri

Konya’da Alâeddin Camii’nin yanı sıra İnce Minareli Medrese, Karatay Medresesi, Sırçalı Medrese ve Sahip Ata Külliyesi gibi önemli Selçuklu yapıları bulunur. Bunlar birlikte, Selçuklu mimarisi, taş işçiliği ve çini sanatının gelişimini gösterir. Şehirde ayrıca Mevlânâ Müzesi ve Türbesi bulunur ve ziyaretçiler genellikle bu yapıları birlikte gezer.

Bu zengin miras, Konya’yı hem inanç turizmi hem de kültür turizmi bakımından önemli kılar. Alâeddin Camii, Selçuklu sanatının derinliğini anlamak isteyenler için bir başlangıç noktasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Alâeddin Camii’ni kim yaptırdı?

I. Mesud döneminde 1155 civarında başladı, I. Alâeddin Keykubad döneminde 1220-1221’de tamamlandı.

Mimarı kimdir?

Şamlı Muhammed b. Havlan olarak anılır.

Neden önemlidir?

Selçuklu sultanlarının türbeleri, ahşap minberi ve çok sütunlu planı nedeniyle Anadolu Selçuklu mimarisinin önemli örneğidir.

Nerede bulunur?

Konya’da, Alâeddin Tepesi’nde yer alır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Alâeddin Camii (Konya)" md.; Aslanapa, Oktay, Türk Sanatı; Konyalı, İbrahim Hakkı, Konya Tarihi; Vakıflar Genel Müdürlüğü kaynakları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →