Hacı Bayram Camii ve Augustus Tapınağı: Ankara

Hacı Bayram Camii, Ankara Ulus’ta Bayramiyye tarikatının kurucusu Hacı Bayram-ı Velî için XV. yüzyılın ilk yarısında yapılan ve Roma dönemi Augustus Tapınağı’nın hemen yanında yükselen camidir. Bu komşuluk, Ankara’nın çok katmanlı tarihini tek bir mekânda gösterir.

Hacı Bayram-ı Velî kimdir?

Hacı Bayram-ı Velî (ö. 1430 civarı), Ankara yakınlarındaki Solfasol köyünde doğdu. Kayseri ve Bursa’da medrese öğrenimi gördü, Ankara’da müderrislik yaptı. Zeyniyye tarikatından Hamîdüddîn-i Aksarâyî’nin müridi olarak manevî terbiyeye girdi. Sonradan Ankara’ya yerleşti ve burada kurduğu halka, Bayramiyye tarikatına dönüştü. Tarikat; ilim, çalışma ve halk içinde yaşama vurgusuyla bilinir.

Hacı Bayram’ın, ziraat ve geçimini el emeğiyle sağlamayı teşvik ettiği, mürit yetiştirdiği anlatılır. Öğrencileri arasında Akşemseddin gibi Osmanlı tarihinde önemli isimler vardır. Eyüp Sultan’ın kabrini bulduğu rivayet edilen Akşemseddin, onun halifesi olarak anılır. Ölüm tarihi konusunda 1429-1430 arasında farklı yıllar verilir.

Cami ve türbenin yapımı

Cami, Hacı Bayram-ı Velî’nin hayattayken veya vefatından kısa süre sonra, 1427-1428 civarında yaptırıldığı kabul edilir. Caminin kitabeleri ve vakıf kayıtları, yapı tarihlendirmesinde kullanılır. Ayrıntılar kaynaklarda farklı aktarılabilir.

Türbe, caminin kıble tarafında yer alır. Hacı Bayram’ın sandukası burada bulunur. Türbe XVIII. yüzyılda ve sonra onarıldı; ayrıca çini ve kalem işleriyle zenginleştirildi. Külliyenin çevresinde Osmanlı döneminde tekke, medrese ve misafirhane yapıları yer aldı.

Mimari ve onarımlar

Cami, dikdörtgen planlı, tek kubbeli ve ahşap tavanlı bir yapı olarak başladı. Zaman içinde yapıldığı biçimden farklı hale geldi. XVII. yüzyılda ve özellikle XVIII. yüzyılda yapılan onarımlarda kubbe ve duvarlar yenilendi. Mevcut yapının önemli bir bölümü bu onarım dönemlerine aittir. Cumhuriyet döneminde de restorasyonlar yapıldı; en kapsamlı olanı 1940’larda ve sonrasında gerçekleşti.

İç mekânda ahşap işçiliği ve kalem işleri dikkat çeker. Mihrap ve minberin süslemeleri farklı dönemlerin izlerini taşır. Camii, Ankara’nın en yoğun ziyaret edilen dinî mekânlarından biridir.

Augustus Tapınağı

Camiin hemen yanında, MÖ 25-20 civarında Galatya bölgesinin Roma eyaleti olmasının ardından yapıldığı düşünülen Augustus ve Roma Tapınağı bulunur. Tapınak, Roma İmparatoru Augustus’a ithaf edilmişti. Daha önce Frigya ve Galat dönemlerine ait bir kült mekânı olduğu sanılan alanda yükselir. Bizans döneminde kiliseye dönüştürüldü.

Tapınağın duvarlarında yer alan Latince ve Yunanca yazıt, Res Gestae Divi Augusti (Augustus’un yaptıkları) metnidir ve Monumentum Ancyranum olarak bilinir. Bu yazıt, Roma tarihinin en önemli belgelerinden biridir. Metin, imparatorun hayatı, askerî başarıları ve devlet hizmetlerini anlatır. Bu eser, Hacı Bayram Camii’nin bulunduğu alanı arkeolojik olarak da değerli kılar.

Camii ve tapınağın birlikteliği

Hacı Bayram Camii’nin tapınağın hemen yanında yapılması, yerleşim alanındaki sürekliliğin bir sonucudur. Ankara’nın eski kalesi çevresindeki bu bölge, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde ibadet ve idare merkezi olarak kullanıldı. Tapınağın bir kısmının cami yapımında devşirme malzeme olarak kullanıldığına dair anlatılar vardır; ancak bu iddianın kesin kanıtı yoktur.

İslam mimarisinde daha önceki yapıların yer, malzeme veya biçim olarak kullanılması yaygın bir olgudur. Ayasofya ve Emevî Camii bu sürekliliğin başka örnekleridir.

Bayramiyye tarikatı ve miras

Bayramiyye, Osmanlı’da halk arasında ve devlet yönetiminde etkili olmuş bir tarikattır. Tarikatın Melâmiyye kolu Hamza Bali’ye kadar uzanır. Akşemseddin, Fatih Sultan Mehmed’in hocası olarak İstanbul’un fethinde manevî destek verdi. Hacı Bayram Külliyesi, Ankara’nın Osmanlı dönemi dinî ve toplumsal yapısının merkezlerinden biri oldu.

Bugün ziyaretçiler cami ve türbeyi gezer, Hacı Bayram’ın hayatını anlatan sergi ve bilgilendirme panolarını görebilir. Kabir ziyareti, Diyanet’in tavsiye ettiği şekilde dua ve ibret amacıyla yapılmalıdır.

Ziyaret

Hacı Bayram Camii, Ulus Meydanı ve Anadolu Medeniyetleri Müzesi yakınındadır. Ankara’nın tarihî bölgesini gezmek isteyenler Ankara Kalesi, Roma Hamamları ve Cenap And Müzesi gibi yerleri de rotaya ekleyebilir. Diğer Anadolu yapıları için Konya Alâeddin Camii yazısına bakılabilir.

Ankara’nın çok katmanlı tarihi

Ankara, Frigya, Galat, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı katmanlarını bir arada taşıyan bir şehirdir. Hacı Bayram Camii bu katmanların yan yana durduğu bir noktadadır. Ulus bölgesinde Roma Hamamı, Julianus Sütunu ve Ankara Kalesi gibi yapılar da aynı tarihsel sürekliliği gösterir. Bu yönüyle bölge, tek bir yürüyüşte yirmi yüzyıllık geçmişi görmek isteyenler için eşsiz bir güzergâhtır. Benzer çok katmanlı örnekler için Emevî Camii yazısına bakılabilir.

Vakıf ve toplumsal işlev

Külliye, Osmanlı döneminde tekke, aşevi ve misafirhane olarak da işlev gördü. Vakıf gelirleriyle fakirlere yemek verilir, yolculara konaklama sağlanırdı. Bayramiyye dervişlerinin ziraatla uğraşması, vakfın gelirlerine katkı yapardı. Bu model, Osmanlı’da tasavvuf ile sosyal yardımın iç içe geçtiğini gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hacı Bayram-ı Velî kimdir?

Bayramiyye tarikatının kurucusu, XV. yüzyıl başında Ankara’da yaşamış bir mutasavvıf ve âlimdir.

Augustus Tapınağı nedir?

Camiin yanında bulunan, Roma İmparatoru Augustus’a ithaf edilmiş tapınaktır; duvarında Monumentum Ancyranum yazıtı bulunur.

Camii ne zaman yapıldı?

Yaklaşık 1427-1428 civarında yapıldığı kabul edilir, sonraki yüzyıllarda yenilenmiştir.

Akşemseddin ile ilişkisi nedir?

Akşemseddin, Hacı Bayram’ın halifesidir ve Fatih’in hocasıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hacı Bayram-ı Velî" ve "Hacı Bayram Camii" md.; Eyice, Semavi, Ankara'da Hacı Bayram Külliyesi; Kültür ve Turizm Bakanlığı (kulturturizm.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →