Muhammed b. Mesleme (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Muhammed b. Mesleme (r.a.), Evs kabilesinin Haris oğullarından, Mus’ab b. Umeyr’in tebliğiyle Müslüman olan Ensâr sahâbîsidir. Bedir hariç bütün savaşlara katıldı, Ka’b b. Eşref’i etkisiz hale getiren grubun içinde yer aldı, Tebük’te Medine’de Peygamberimizin vekili oldu. Hz. Ömer’in valileri denetleyen güvenilir memuru olarak tanınır; fitne döneminde tarafsız kaldı ve yaklaşık 43/663’te vefat etti. Çağdaşı Ebü’d-Derdâ ile birlikte anılır.

Soyu ve İslam’a Girişi

Muhammed b. Mesleme b. Selâme, Evs kabilesinin Hâris oğullarından (Abdüleşhel ile komşu kol) idi; künyesi Ebû Abdullah’tır. Hicretten önce Mus’ab b. Umeyr’in Medine’de tebliğ yaptığı dönemde, Sa’d b. Muâz’ın kabilesi çevresinde Müslüman oldu. Peygamberimiz Medine’ye geldiğinde Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh ile kardeş edildi (bazı rivayetlerde Ebû Abs b. Cebr ile).

Bedir Dışındaki Savaşlar

Muhammed b. Mesleme Bedir’e katılamadı; çünkü Peygamberimiz onu kervan seferi sanıp Medine’de bıraktı veya savaşa çıkacağını bilmediğinden orada değildi. Uhud, Hendek ve sonraki bütün savaşlara katıldı. Tebük seferinde (9/630) Peygamberimiz onu Medine’de vekil olarak bıraktı ve bu hususta ona güven gösterdi. Hendek’te ve Hayber’de önemli görevler üstlendi. Hayber’in fethinde Yahudi kalesini alan askerlerden biriydi. Ayrıca Peygamberimiz bazı keşif ve saldırı müfrezelerini (seriyye) onun komutasında gönderdi.

Ka’b b. Eşref’in Öldürülmesi

3/624’te Yahudi şair Ka’b b. Eşref, Bedir zaferinden sonra Mekke’ye gidip Müslümanlara karşı müşrikleri kışkırtan hicivler söyledi ve Müslüman kadınlara dil uzattı. Peygamberimiz “Ka’b b. Eşref’i kim benim için çözer? O Allah’a ve Resûlüne eziyet etti” buyurdu. Muhammed b. Mesleme “Ben, ya Resûlallah! Onu öldürmemi ister misin?” dedi. Üç gün yemek içmeyip düşündü; sonra Peygamberimizle konuşup izin aldı (Buhârî, Meğâzî; Müslim, Cihâd). Muhammed, Ebû Nâile (Silkân b. Seleme), Abbâd b. Bişr, Hâris b. Evs ve Ebû Abs b. Cebr ile birlikte Ka’b’ı evinden çıkarıp öldürdü. Bu olay İslam tarihinin tartışmalı konularındandır: Müslüman kaynaklar, Ka’b’ın antlaşmayı bozduğunu, savaşa teşvik ettiğini ve Peygamberimize hakaret ettiğini söyler; bazı modern araştırmacılar ise olayın hukuki niteliğini sorgular. Ehl-i Sünnet kaynakları bunu savaş hâlinde ihanet eden bir kişinin cezalandırılması olarak değerlendirir. Konu tarafsız ve kaynak odaklı ele alınmalıdır.

Hz. Ömer’in Teftiş Memuru

Hz. Ömer döneminde Muhammed b. Mesleme, valilerin ve görevlilerin hesabını denetleyen güvenilir bir müfettiş olarak görev yaptı. Ömer, bir vali hakkında şikâyet geldiğinde onu gönderirdi. Mısır valisi Amr b. Âs’ın malvarlığını araştırdı; Kûfe’de Sa’d b. Ebî Vakkās’ın köşkünün kapısının halkı engellediği iddiası üzerine kapıyı yaktı (Taberî; İbn Sa’d). Bunlar Ömer’in yönetiminde hesap verme ilkesini gösterir. Ömer, bazı valilerin mallarını yarı yarıya paylaşmalarını (müsâdere) uygulamak için de onu görevlendirdi. Rivayetlerin ayrıntıları tarih kitaplarında farklı anlatılır. Muhammed’in güvenilirliği ve adaletle iş görmesi, Ömer’in onu seçmesinin nedeni olarak gösterilir.

Fitne Dönemindeki Tavrı

Hz. Osman’ın şehit edilmesi ve Hz. Ali ile Muâviye arasındaki çatışmalarda Muhammed b. Mesleme taraf olmadı. Peygamberimizin ona hediye ettiği kılıçla fitne zamanında Uhud’a gidip kılıcını taşa vurup kırmasını söylemişti (Ebû Dâvûd, Fiten; İbn Mâce, Fiten; hadis hasen kabul edilir): “Müslümanlar arasında kargaşa olursa kılıcını Uhud’a götür, ona vur; kırılırsa evine otur” şeklinde. Muhammed bu vasiyete uyarak Cemel ve Sıffîn olaylarında savaşmadı, kılıcını kırdı ve evinde oturdu. Bu davranış, fitne zamanında Müslümanın kanına bulaşmaktan kaçınması anlamında örnek gösterilir. Ancak her sahâbînin tavrı aynı olmadığından, bu bir hüküm değil bir tercih olarak anlaşılmalıdır.

Vefatı

Muhammed b. Mesleme 43/663’te (bazı kaynaklara göre 46-47) yaklaşık yetmiş beş yaşında Medine’de vefat etti. Cenaze namazını Medine valisi Mervân b. Hakem kıldırdı. Ensâr’dan Ebû Abdullah künyesiyle anılan bu sahâbî, sahâbe arasında güvenilirliği ve adaletle iş görmesiyle tanınır. Örnek davranışları için örnek davranışları yazısına, çağdaşı Ebü’d-Derdâ biyografisine bakınız.

Kavramlar Sözlüğü

• Seriyye: Peygamberimizin bizzat katılmadığı askerî müfreze.
• Vekil: Tebük’te Medine’de Peygamberimizin yerine bırakılan sorumlu.
• Fitne: Müslümanlar arasındaki iç karışıklık.

Hayber ve Diğer Seriyyeler

Muhammed b. Mesleme, Peygamberimizin gönderdiği birçok seriyyede komutan veya katılımcı olarak yer aldı. 6/627’de Bekr b. Kilâb’a karşı gönderilen müfreze, Zü’l-Kassa seriyyesi ve Kurtâ’ seriyyesi bunlardandır. Kurtâ’ seriyyesinde Sümâme b. Üsâl adlı Yemâme reisini esir aldı; Sümâme Medine’de mescide bağlandı, Peygamberimizin güzel muamelesi karşısında Müslüman oldu (Buhârî, Meğâzî; Müslim, Cihâd). Bu olay Peygamberimizin esire muamelesi ve esirlerin etkilenerek Müslüman olması bakımından önemlidir. Muhammed’in bu olaydaki rolü, görevini disiplinle yerine getirmesini gösterir.

Hz. Osman’ın Kuşatılması Sırasında

Hz. Osman’ın evinin kuşatıldığı günlerde Muhammed b. Mesleme olayları yatıştırmaya çalıştı. Kaynaklara göre isyancılar ve halife arasında arabuluculuk yapmaya çalışan sahâbîler arasındaydı. Osman’ın şehadetinden sonra Muhammed, Ali’ye biat konusunda tereddüt etti ve Hz. Ali’nin ordusuna katılmayı reddetti. Halife Ali ona zorlama yapmadı. Bu tavır, fitne zamanı Müslümanın tutumunun, hadiste belirtildiği üzere, kan dökmekten kaçınmak olduğunu gösterir. Taberî ve İbn Sa’d’ın aktardığı bu rivayet, tarihî ayrıntılarda tartışmalıdır.

Hz. Peygamber’in Hediye Ettiği Kılıç

Peygamberimizin Uhud’da veya başka bir zamanda Muhammed’e verdiği kılıç, fitne zamanı hadisinin anlatımında önemlidir. Rivayete göre Peygamberimiz kılıcı ona verirken “Müslümanlarla müşrikler arasında savaş olduğu müddetçe bununla savaş; sonra Müslümanlar kendi aralarında savaşırsa kılıcı Uhud’a götürüp vur; kırılınca evine otur” buyurdu. Muhammed bu vasiyeti hayatı boyunca korudu. Hadis, sahâbe arasında yaşanan fitnede Müslüman kanı dökmeme prensibinin önemli delillerinden biridir (Ebü’d-Derdâ ve diğer çağdaşların fitne dönemi tavırlarıyla karşılaştırılabilir).

Kısa Kronoloji ve Okuma Notu

621 Müslüman oluş; 625 Uhud; 626 Ka’b b. Eşref olayı (3/624); 627 Hendek; 628 Kurtâ’ seriyyesi; 630 Tebük’te vekillik; 634-644 Ömer döneminde müfettişlik; 656-661 fitne; 663 civarı vefat. Muhammed b. Mesleme için İbn Sa’d, İbn Hacer ve Taberî okunabilir. Ka’b b. Eşref olayı için Buhârî’nin Meğâzî bölümü ve Vâkıdî’nin eserleri ayrıntı verir. Okuyucunun Ebü’d-Derdâ biyografisiyle karşılaştırması Ensâr’ın farklı yüzlerini görmesini sağlar.

Muhammed b. Mesleme’nin çağdaşları olan Hanzala ve Abdullah b. Revâha ile birlikte Ensâr’ın Uhud ve Mûte dönemindeki fedakârlıkları karşılaştırılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Muhammed b. Mesleme kimdir?

Evs’in Abdüleşhel kolundan Ensâr sahâbîsi; Ka’b b. Eşref olayında, Tebük’te vekillikte ve Hz. Ömer’in müfettişliğinde görev yapmıştır.

Fitne zamanında ne yaptı?

Peygamberimizin tavsiyesine uyarak savaşa katılmadı, kılıcını kırıp evinde oturdu.

Hz. Ömer ona ne görev verdi?

Valilerin hesabını ve şikâyetleri araştıran denetçilik görevini.

Muhammed b. Mesleme ne zaman vefat etti?

43/663 civarında Medine’de.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Muhammed b. Mesleme" md.; Buhârî, Meğâzî; Müslim, Cihâd; Taberî, Târîhu'l-ümem ve'l-mülûk; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →