Pakistan’ın En Ünlü Camileri ve Tarihî İslami Eserleri

Pakistan’ın en bilinen camileri, İslamabad’daki Faysal Camii, Lahor’daki Bâdşâhî Camii ve Vezir Han Camii, Thatta’daki Şah Cihan Camii ve Karaçi’deki Tuba Camii’dir. Yapılar Babür, Safevî ve çağdaş mimarinin etkilerini taşıyarak Pakistan’ı İslam mimarisi açısından zengin bir ülke kılar; sûfî türbeleri ise halk dindarlığının merkezleridir.

Faysal Camii

İslamabad’ın Margalla tepelerinin eteğinde yükselen Faysal Camii, Suudi Arabistan Kralı Faysal’ın adını taşır; yapımına Suudi Arabistan yardımıyla 1976’da başlanmış, 1986-1988’de tamamlanmıştır. Türk mimar Vedat Dalokay’ın tasarımı olan yapı, klasik kubbe yerine Bedevi çadırına benzeyen dört yüz bin metrekarelik sekizgen bir formla dikkat çeker. Dört 90 metrelik minaresi vardır. Yaklaşık 300 bin kişilik ibadet kapasitesi, onu dünyanın en büyük camilerinden biri yapar. Çevresinde İslam Üniversitesi bulunur.

Lahor: Bâdşâhî Camii ve Vezir Han Camii

Lahor’daki Bâdşâhî Camii, Babür İmparatoru Evrengzib tarafından 1671-1673 yıllarında yaptırılmıştır. Kırmızı kumtaşı ve mermerle yapılan cami, 55 bin kişilik avluyla uzun süre dünyanın en büyük camisi olmuştur. Üç kubbesi ve dört minaresi vardır. Vezir Han Camii (1634-1635) ise Şah Cihan döneminde Lahor valisi Hekim Ilmuddin Ensârî (Vezir Han) tarafından yaptırılmıştır. Yapıda çini mozaikler ve fresk süslemeler sıkça kullanılmıştır. Lahor Kalesi ve Şalimar Bahçeleri 1981’den beri UNESCO Dünya Mirası’dır.

Sûfî Türbeleri

Lahor’daki Data Darbar, Şeyh Ali Hucvîrî’nin türbesi olup yılda milyonlarca ziyaretçi alır. Ali Hucvîrî, “Keşfü’l-Mahcûb” adlı eseriyle tasavvuf tarihinde önemli bir isimdir. Multan’da Şah Rükn-i Âlem Türbesi (14. yüzyıl) tuğla ve mavi çini mimarisiyle ünlüdür. Sind’de Sehvan Şerif’teki Lal Şahbaz Kalender Türbesi büyük kalabalıkları ağırlar. Bu türbeler, halk dindarlığının merkezidir; Diyanet çizgisinde türbe ziyaretleri dua ve ibret için yapılmalıdır, ölülerden yardım istenmemelidir.

Thatta ve Makli

Sind’deki Thatta kenti 17. yüzyılda Şah Cihan’ın yaptırdığı Şah Cihan Camii (1647) ile ünlüdür. Mavi ve turkuaz çinilerle süslü bu cami, yaklaşık yüz kubbesiyle akustik açıdan tanınmıştır. Makli Nekropolü, 14. yüzyıl ile 18. yüzyıl arasındaki yüz binlerce mezarıyla dünyanın en büyük mezarlıklarından biridir ve 1981’de UNESCO listesine alınmıştır. Burada Sumra, Samma, Argun ve Tarhan hanedanlarının mimarisi görülür.

Peşaver ve Diğer Camiler

Peşaver’deki Mahabat Han Camii (17. yüzyıl) Babür tarzı yapı olup Mahabat Han tarafından yaptırılmıştır. Karaçi’de Memon Camii ve Mazar-ı Kaid (Cinnah Türbesi) şehirdeki öne çıkan yapılardır. Ülkenin kuzeyindeki Gilgit-Baltistan bölgesinde ise ahşap oymacılığı ile süslü ahşap camiler bulunur.

Pakistan’ın dinî yapısı için Pakistan’daki Müslümanlar, ramazan için Pakistan’da ramazan, batıdaki Afganistan için Afganistan camileri ve Bangladeş için Bangladeş camileri yazıları okunabilir.

Multan ve Uç Şerif: Mavi Çiniler

Multan’daki Şah Rükn-i Âlem Türbesi (14. yüzyıl), sekizgen planı ve parlak mavi-beyaz çinileriyle Güney Asya’nın en çarpıcı Delhi Sultanlığı yapılarındandır. Uç Şerif’te ise Bibi Cavindi ve Celaleddin Surh-Puş Buhârî türbeleri, çinili cepheleri ve nehir kenarındaki konumuyla önemli bir ziyaret merkezidir. Bu yapılar Orta Asya ve İran etkilerinin Sind-Pencap’a taşındığını gösterir.

Bhong Camii

Rahim Yar Han yakınlarındaki Bhong Camii, 1932’den itibaren onlarca yıl süren yapım sürecinde farklı ülkelerden getirilen çini, ayna ve taş işçiliğiyle süslenmiştir. 2004’te Ağa Han Mimarlık Ödülü’ne layık görülen yapı, Pakistan’ın en dikkat çekici modern halk cami örneklerinden biridir. Yapının yoğun renkli iç mekânı, bölgenin hat ve çini ustalarının geleneğini yansıtır.

Karaçi ve Güney Pakistan

Karaçi’deki Tuba Camii (1969), tek kubbeyle örtülen dünyanın en büyük camilerinden biri olarak bilinir. Şehirdeki Binoria ve Memon camileri, Gujarat kökenli tüccar topluluklarının izlerini taşır. Sind’in iç bölgelerinde yer alan Şah Cihan Camii (Thatta, 1647), 93 kubbesi ve akustik başarısıyla bilinir.

Mimari Üslup: Babür, Safevî ve Modern Çağ

Lahor’un tarihî camileri, kırmızı kumtaşı ve beyaz mermerin birlikte kullanıldığı Babür üslubundadır. Vezir Han Camii ise yoğun fresk ve kaşî çinileriyle Safevî-İran etkisini gösterir. Faysal Camii’nin modern tasarımı, Türk mimar Vedat Dalokay tarafından Bedevî çadırı formundan ilham alınarak yapılmıştır. Bu üç üslup, Pakistan’ın farklı tarihsel katmanlarını aynı coğrafyada buluşturur.

Ziyaret ve Görgü Kuralları

Faysal Camii ziyaretçilere açıktır; kıyafet olarak uzun kollu giysiler ve kadınlar için başörtüsü gerekir. Bâdşâhî Camii’nin avlusu yaklaşık yüz bin kişi alabilen büyüklüktedir ve cuma ile bayramlarda dolar. Türbelerde fotoğraf çekmeden önce görevlilere danışılması beklenir. Çoğu tarihî cami arkeoloji kurumlarınca korunduğundan restorasyon bilgi panoları bulunur.

Peşaver ve Kuzeybatı

Peşaver’deki Mahabet Han Camii (1670), Babür döneminde bir vali tarafından yaptırılmış, beyaz kubbeleri ve avlusuyla şehrin simgesidir. Kuzeybatıda Pakhtunhwa eyaletinde camiler, Peştun kültürünün mekânları olarak mahalle toplantılarına (cirga) da ev sahipliği yapar. Hayber Geçidi’ne yakın köylerde küçük ahşap oymalı mescitler görülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Faysal Camii’ni kim tasarladı?

İslamabad’daki Faysal Camii, Türk mimar Vedat Dalokay tarafından tasarlanmıştır. 1986-1988 yıllarında açılmıştır ve çadır biçimli yapısıyla bilinir.

Bâdşâhî Camii kim tarafından yaptırıldı?

Lahor’daki Bâdşâhî Camii, Babür İmparatoru Evrengzib tarafından 1671-1673 yıllarında yaptırılmıştır.

Vezir Han Camii neden önemlidir?

Lahor’da 1634-1635 yıllarında yapılan bu cami, çini mozaikleri ve fresk süslemeleriyle Babür dönemi mimarisinin güzel örneklerindendir.

Hz. Ali Hucvîrî’nin türbesi nerede?

Lahor’daki Data Darbar’dır. Şeyh Ali Hucvîrî (ö. 1072 civarı) “Keşfü’l-Mahcûb” adlı tasavvuf eserinin yazarıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Lahor", "Bâdşâhî Camii" ve "Faysal Camii" md.; UNESCO Dünya Mirası Merkezi, "Fort and Shalamar Gardens in Lahore", whc.unesco.org; Diyanet İşleri Başkanlığı

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →