Pakistan’da Ramazan ve Bayram Gelenekleri Nasıldır?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Hazırlık ve Hilal
İftar Sofrası
Camilerde Ramazan ve Kadir Gecesi

Pakistan’da ramazan, hilal komitelerinin duyurusuyla başlar; iftar sofrasında pakora, samosa, dahi bhalla ve Ruh Afza şerbeti, sahurda ise paratha ve çay yer alır. Camilerde teravih ve itikâf, bayramdan önce Chand Raat çarşıları ve bayram sabahı namaz öne çıkar. Hükûmet, 1 Ramazan’da zekât kesintisi uygular.

Hazırlık ve Hilal

Pakistan’da ramazanın başlangıcı Merkezi Rüyet-i Hilal Komitesi’nin ay gözlemiyle belirlenir. Komite, Pakistan’daki ulema ve bilim insanlarından oluşur. Peşaver bölgesinde yerel ulema kendi gözlemlerine göre bir gün önce oruca başlayabilir; bu uygulama her yıl tartışma konusu olur. Çarşılarda ramazan öncesinde hurma, bezelye, un, baharat ve şeker alışverişi artar. Hükümet ramazan paketleri ve fiyat denetimleri duyurur.

Ramazanda çalışma saatleri kısalır. Gündüz saatlerinde kamusal alanda yeme içme yasaktır ve bu kural kanunla düzenlenmiştir. Camilerde hazırlıklar yapılır, ramazan takvimleri dağıtılır. Aileler sehri ve iftar planlarını birlikte yaparlar.

İftar Sofrası

Pakistan’da iftar hurma ve su ile açılır. Ardından samosa, pakora (nohut unu kaplamalı kızartmalar), chana chaat (nohut salatası), dahi bhalla (yoğurtlu nohut köftesi) ve fruit chaat sofrada yer alır. Rooh Afza süt şerbeti, jüce ve lassi içecek olarak tercih edilir. Tatlı olarak jalebi ve phirni sevilir. Akşam yemeğinde ise biryani, nihari ve haleem yaygındır. Camilerin yanında hayır kuruluşları ücretsiz iftar sofraları kurar ve işçilere, öğrencilere yemek ikram eder.

Camilerde Ramazan ve Kadir Gecesi

Teravih namazı Hanefî fıkhına göre 20 rekât kılınır. Hafız imamlar Kur’an’ı ay boyunca hatmeder. Pakistan’da çok sayıda Kur’an hafızı vardır ve ramazan, bu hafızların en çok görev yaptığı aydır. Faysal Camii’nde ve Bâdşâhî Camii’nde on binlerce kişi toplanır. Son on gün i’tikâf yaygındır ve Kadir Gecesi 27. gece olarak ibadetle geçirilir. Şab-ı Kadir geceleri camiler ve türbeler sabaha kadar açık kalır.

Chand Raat ve Bayram

Ramazanın son günü hilalin görülmesiyle başlayan gece Chand Raat’tır. Çarşılar gece yarısına kadar açıktır; kadınlar mehndi yaptırır, bilezik alır, çocuklar yeni elbise giyer. Bayram sabahı erkekler Eid Gah’ta namaz kılar, sonra sarılıp tebrikleşir. Evlerde sheer khurma (sütlü sevai tatlısı) hazırlanır. Çocuklara “Eidi” denilen harçlık verilir. Aileler akrabaları ziyaret eder ve mezarlıklara gider.

Kurban Bayramı

Eid ul-Adha’da Pakistan’ın sokaklarında ve pazarlarında hayvan pazarları kurulur. Kurbanlık hayvan kesildikten sonra et üçe bölünür: aile, akraba-komşu ve yoksullar. Karaçi ve Lahor gibi şehirlerde belediyeler kurban atık yönetimini düzenler. Bayram namazı sonrası biryani, kebap ve karahi gibi yemekler hazırlanır.

Pakistan’ın dinî yapısı için Pakistan’daki Müslümanlar, camiler için Pakistan camileri, Afganistan için Afganistan’da ramazan ve Bangladeş için Bangladeş’te ramazan okunabilir.

Merkezî Rüyet-i Hilal Komitesi ve Bölgesel Farklılıklar

Pakistan’da ay başlangıcını belirlemek için Merkezî Rüyet-i Hilal Komitesi, Meteoroloji Dairesi ve eyalet komitelerinden gelen raporları değerlendirir. Peşaver’deki yerel bir ulemâ komitesi tarihsel olarak Suudi Arabistan takvimini esas alarak ramazan ve bayrama ülkenin geri kalanından bir gün erken başlamaktadır. Bu durum fıkhî bir görüş çeşitliliğinin sonucu olarak kabul edilir ve kamuoyunda ara sıra tartışılır.

Zekât Kesintisi ve Mali Düzenlemeler

1980 tarihli Zekât ve Uşr Fermanı uyarınca, ramazanın birinci günü banka hesaplarındaki birikimlerden belirli bir eşiği aşan miktar üzerinden yüzde 2,5 zekât kesilir ve Zekât Fonu’na aktarılır. Şiî topluluğun mezhebi gereği muafiyet beyanı vermesine izin verilmiştir. Kesilen kaynaklar yoksullara, öğrencilere ve hastalara dağıtılır. Fitre ise bayram namazından önce ödenir.

Karaçi, Lahor ve Gece Hayatı

Karaçi’nin Burns Road semti ile Lahor’un eski şehri, ramazan gecelerinde ünlü sokak lezzetleri için açık kalan, sahura kadar canlı mahallelerdir. Haleem, nihari, kebap, jilebi ve falooda burada tezgâh tezgâh satılır. Televizyonlarda ramazan özel yayınları ve dinî sohbet programları izlenme rekorları kırar.

Kadir Gecesi ve İtikâf

Ramazanın son on gününde Pakistan camilerinde yüz binlerce kişi itikâfa girer. Faysal Camii ve Bâdşâhî Camii’nde hatimle teravih kılınır. Medreselerde öğrenciler gece boyu Kur’an okur. Kadın itikâfı için evlerin köşelerinde ayrılan bölümler hazırlanır. Kadir Gecesi’nin 27. gece olduğu yaygın kabul görür.

Kurban Bayramı ve Hayvan Pazarları

Kurban Bayramı öncesi şehirlerde büyük hayvan pazarları kurulur. Karaçi ve Lahor’daki pazarlarda binlerce sığır, koyun ve deve satılır. Kurban derileri hayır kurumlarına ve medreselere bağışlanır; deri ticareti bir ekonomi kalemidir. Et üçe bölünerek aile, akraba ve yoksullara dağıtılır.

Sahur Çağrısı ve Mahalle Hayatı

Pakistan’ın şehirlerinde sahur için davul çalan gençler ya da hoparlörden okunan ilahiler halkı uyandırır. Birçok mahallede gönüllü gruplar sahur sofraları kurar. İftar öncesi ezan zamanı yaklaşırken sokaklar sessizleşir, ardından mahalle camilerinin avlusunda ortak iftarlar yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Chand Raat nedir?

Ramazanın sonunda hilalin görüldüğü gece yapılan, çarşıların kalabalık olduğu ve kadınların mehndi (kına) ile bilezik aldıkları bayram arifesi kutlamasıdır.

Rooh Afza nedir?

Güllü ve meyveli bir şurup olan bu içecek Pakistan’da iftarın en yaygın içeceğidir.

Pakistan’da sehri nedir?

Sahur öğününe Urduca “sehri” denir. Camilerden ve mahalle gruplarından okunan ilahilerle halk uyandırılır.

Pakistan’da bayram namazı nerede kılınır?

Camilerde ve geniş açık alanlarda (Eid Gah) cemaatle kılınır. Büyük şehirlerde kalabalık sebebiyle birkaç farklı saatte namaz yapılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ramazan" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr; Pakistan halk kültürü derlemeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →