Türkiye’de Ramazan ve Bayram Gelenekleri Nasıldır?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ramazan Hazırlığı ve Sahur
İftar Sofraları
Teravih, Mukabele ve Kadir Gecesi

Türkiye’de ramazan; sahurda davul, iftarda ezan veya top atışı, camilerde teravih ve minareler arasında mahya ile yaşanır, ay boyunca toplumsal dayanışma da öne çıkar. Bayramlarda namazdan sonra el öpme, bayramlaşma, ziyaret ve ikramlar öne çıkar. Bu gelenekler Osmanlı mirasıyla yerel kültürlerin birleşiminden doğmuştur.

Ramazan Hazırlığı ve Sahur

Ramazan öncesinde evler temizlenir, çarşılarda pide ve kuru yemiş alışverişi yoğunlaşır. Şaban ayının son günlerinde “ramazan geliyor” hazırlığı yapılır. Sahurda aileler gece kalkar, tüketilen yemeğin basit ve doyurucu olması tavsiye edilir. Bazı mahallelerde davulcular, ellerindeki davulla dolaşarak halkı uyandırır ve bahşiş alır. Bu uygulama bazı kentlerde gürültü şikâyetleriyle tartışılsa da kültürel miras olarak yaşatılmaktadır.

İftar Sofraları

Oruç, ezanla birlikte hurma, zeytin ya da su ile açılır. Ardından çorba, pilav, et veya sebze yemeği ve tatlı gelir. Ramazan pidesi, güllaç ve helva en bilinen lezzetlerdir. Belediyelerin ve vakıfların kurduğu iftar çadırları ve sofraları, toplumsal dayanışmayı sağlar. Misafir ağırlamak, komşuya tabak göndermek ve yoksulu doyurmak dinî bir sevap olarak görülür.

Teravih, Mukabele ve Kadir Gecesi

Yatsı namazından sonra camilerde 20 rekât teravih kılınır; Hanefî mezhebinde bu sünnet-i müekkededir. Teravih ayrıntıları için Teravih namazı nasıl kılınır? yazısına bakılabilir. Mukabele, Kur’an’ın cemaatle okunmasıdır. Ramazanın son on gününde i’tikâf yapılır; 27. gece Kadir Gecesi olarak büyük bir coşkuyla idrak edilir. Kandil geceleri camiler dolar, kandil simidi ve lokma dağıtılır.

Mahya ve Camilerde Ramazan Atmosferi

Mahya, minareler arasına gerilen iplere asılan kandillerle “Hoş geldin ya şehr-i Ramazan” gibi yazıların oluşturulmasıdır. Osmanlı döneminden beri İstanbul’da, özellikle Süleymaniye, Sultanahmet ve Eyüp’te sergilenir. Bu sanat, mahyacı ustaların elinde nesilden nesile aktarılır ve kentin ramazan görüntüsünü şekillendirir.

Ramazan ve Kurban Bayramı

Ramazan Bayramı (Şeker Bayramı) üç gün, Kurban Bayramı dört gün sürer. Bayram namazı, camilerde sabah kılınır. Ardından büyüklerin eli öpülür, mezarlıklar ziyaret edilir, tatlı ikram edilir. Kurban Bayramı’nda kurban kesimi yapılır ve et üçe bölünür: aile, akraba-komşu ve yoksullar. Bayram namazı için Bayram namazı nasıl kılınır? yazısı kullanışlıdır. Dinî açıdan bayramlar sevinç, paylaşma ve barışma günleridir.

Hayır ve Sosyal Yardım

Ramazan ayında fitre ve zekât verme alışkanlığı artar. Diyanet, fitre miktarını her yıl açıklar; zekât ve fitre ihtiyaç sahiplerine ulaştırılır. Belediyeler ve vakıflar ramazan kolisi dağıtır. Komşunun hakkını gözetmek, yetimi ve yoksulu doyurmak ramazanın önemli ahlaki mesajlarındandır. Fitre ve zekât konusunda güvenilir bilgi için Diyanet’in dinî hizmet kolları ve ilim ehli başvuru adresidir.

Çocuklar ve Ramazan

Çocuklar ilk orucunu genellikle “çocuk orucu” adı verilen yarım gün veya birkaç saatlik oruçla tutar. Ailelerin hazırladığı küçük kutlamalar, çocukların ibadete ısınmasını sağlar. Ramazan ayında çocuk programları, masallar ve tiyatro etkinlikleri de düzenlenir. Bu uygulamalar dinî duygu ve toplumsal aidiyeti pekiştirir.

Üç Aylar, Kandiller ve Hazırlık Dönemi

Recep, Şaban ve Ramazan “üç aylar” olarak bilinir. Regaib, Mirac, Berat kandilleri ramazana hazırlık sayılır; camilerde ibadet ve dua edilir, simit ve lokma ikramları yapılır. Hanefî mezhebinde ayın başlangıcı için Diyanet’in belirlediği takvim esas alınır. Hilal gözlemi ve astronomik hesaplar konusundaki tartışmalar her yıl gündeme gelir; Diyanet bu konuda ilim ve fen verilerine dayanan kararlar açıklar.

Bölgesel Çeşitlilik

Doğu Anadolu’da bayram sabahı mezarlık ziyareti, Ege’de sofrada zeytinyağlı yemekler, Karadeniz’de ise mısır unlu tatlılar ön plandadır. Alevî-Bektaşî topluluklar ise Muharrem orucu ve aşure gibi kendine özgü uygulamalar yaşar. Türkiye’nin dinî yapısı için nüfus ve mezhep yazısı, mimari mekânlar için ünlü camiler ve bölgedeki bir karşılaştırma için Suudi Arabistan ve camileri yazılarına bakılabilir.

Hilal, Takvim ve Fitre

Türkiye’de ramazan ve bayram tarihleri Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu tarafından astronomik hesaplara dayalı ortak takvimle belirlenir. Fitre miktarı her yıl Diyanet tarafından açıklanır; ramazanın son günlerinde fidye ve zekât da gündeme gelir. Bu uygulama ülke genelinde bayramın aynı gün başlamasını sağlar.

Ramazan Pidesi, Güllaç ve Sofra Gelenekleri

Ramazan akşamlarının simgesi, fırınlardan sıcak çıkan ramazan pidesidir; çörek otu ve susamlı yüzeyiyle bilinir. İftar sofrasında hurma, zeytin, çorba, ana yemek ve tatlı sırası izlenir. Güllaç, gül suyuyla ıslatılmış nişasta yufkalarının sütle hazırlanmasıyla yapılan ve Osmanlı mutfağına dayanan bir ramazan tatlısıdır. Şehirlerde belediyeler iftar çadırları kurar; bu çadırlarda yoksul, yolcu ve öğrenciler birlikte oruç açar.

Sahur Davulcuları

Birçok Anadolu şehrinde ve İstanbul’un bazı mahallelerinde, davulcular manilerle halkı sahura kaldırır. Gelenek bazı yerlerde yasal düzenlemelere ve apartman yaşamına uyum sağlamak için değişmiş, bazı belediyeler davulculara bölge ve saat sınırı koymuştur. Bu uygulama, ramazanın kültürel bellekteki önemli seslerinden biridir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ramazan davulcusu neden vurur?

Davulcular sahur vaktinde mahalleyi uyandırmak için dolaşır; bu gelenek Osmanlı’dan beri sürer. Bugün alarm ve telefon uygulamaları yaygın olsa da birçok yerde canlı tutulur.

Mahya nedir?

Ramazan gecelerinde minareler arasına gerilen ipler üzerine kandillerle yazılan ışıklı yazı ve resimlerdir. Mahya, Osmanlı’dan beri camilerde sergilenen bir süsleme sanatıdır.

Bayramlaşma nasıl yapılır?

Bayram namazının ardından büyüklerin eli öpülür, “Bayramınız mübarek olsun” denir, akraba ve komşular ziyaret edilir; çocuklara harçlık ve şeker verilir.

Türkiye’de iftar sofrasında neler bulunur?

Su, hurma ya da zeytinle oruç açılır, ardından çorba, ana yemek ve tatlı gelir. Pide, güllaç, baklava ve sütlü tatlılar sık görülür.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ramazan" ve "Bayram" md.; Türk halk kültürü derlemeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →