Azerbaycan’da Ramazan ve Bayram Gelenekleri Nasıldır?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ramazan ve oruc geleneği
İftar sofrası
Teravih ve camilerde Ramazan

Azerbaycan’da Ramazan ayı hem Şiî hem Sünnî Müslümanlar tarafından oruç, iftar, teravih ve Kadir Gecesi ibadetleriyle yaşanır. Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı resmî tatil günleridir; plov, dolma, kutab ve pakhlava iftar sofralarının tanıdık yemekleridir.

Ramazan ve oruc geleneği

Azerbaycan’da Ramazan ayı, mezhep ayrımı gözetmeksizin Müslümanların büyük bölümü için önemli bir dönemdir. Laik bir devlet yapısına rağmen, halk arasında oruç saygı gören bir ibadettir. Şiî Müslümanlar iftar vaktini güneş battıktan sonra gökyüzündeki kızıllığın kaybolmasına göre belirlerken, Sünnîler güneşin batışını esas alır; bu küçük farklılık nedeniyle bazı camilerde iftar zamanı arasında birkaç dakikalık fark olabilir. Kafkas Müslümanları İdaresi her yıl Ramazan takvimini duyurur. Komşu Rusya’daki Azerbaycan kökenli topluluklar için Rusya’da Müslüman nüfusu yazısına bakılabilir. Azerbaycan’ın dinî yapısı hakkında ayrıntı için Azerbaycan’da Müslüman nüfusu ve mezhep dağılımı yazısına bakılabilir.

İftar sofrası

Azerbaycan mutfağı zengin ve çeşitlidir. Ramazan sofralarında genellikle şunlar bulunur:

Plov: Pirinçten yapılan, safranlı ve etli veya kayısılı ana yemek.
Dolma: Yaprak veya biber içi pirinç ve et dolması.
Kutab: Ot veya etle yapılan ince hamurlu yarım ay şeklinde yemek.
Dovğa: Yoğurtlu ve otlu geleneksel çorba.
Pakhlava ve şekerbura: Bayram ve Novruz tatlıları.
Çay: Armudi bardaklarda, limon ve mürebbayla sunulur.

İftar hurma, su veya çay ile açılır. Aileler iftarı akrabalarla birlikte yapar. Yoksullar için iftar çadırları kurulur.

Teravih ve camilerde Ramazan

Sünnî camilerde teravih namazı kılınır. Şiî topluluklarda ise teravih yerine Ramazan gecelerinde dua ve Kur’an okuma ağırlıklıdır. Bakü’deki Taze Pir ve Heydər camileri başlıca ibadet mekânlarıdır. Camilerin tarihî özellikleri için Azerbaycan’ın camileri ve tarihî İslami eserleri yazısı yararlı olabilir.

Kadir Gecesi ve Şiî uygulamalar

Şiî gelenekte Ramazan’ın 19., 21. ve 23. geceleri “ihya geceleri” olarak anılır. 21. Ramazan, Hz. Ali’nin vefat yıldönümü olarak yas günüdür. Bu günlerde camilerde Cevşen-i Kebir ve Kur’an okuma, dua, ağıt ve mersiye sunulur. Sünnîler ise genellikle 27. geceyi Kadir Gecesi olarak ihya eder. Her iki gelenek de aynı Ramazan ayında farklı vurgularla ibadet eder.

Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı

Ramazan Bayramı’nda aileler sabah erken kalkar, bayram namazına gider ve ardından akrabaları ziyaret eder. Evlerde pakhlava, şekerbura ve kurabiye ikram edilir. Kabirler ziyaret edilir ve ölenlerin ruhuna dua edilir. Kurban Bayramı’nda koç veya sığır kurban edilir; etin bir bölümü komşulara ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılır. Bayram günlerinde “bayramınız mübarek” ve “bayramınız mübarek olsun” ifadeleriyle tebrik edilir.

Novruz bayramı

Novruz, 20-21 Mart’ta kutlanan bahar bayramıdır ve devlet tarafından tatil ilan edilir. Dinî bir bayram olmayıp kültürel nitelik taşır. Novruz’dan önceki dört Çarşamba, su, ateş, toprak ve rüzgârın temsil edildiği “çerşenbe” geleneğiyle anılır. Semeni (çimlendirilmiş buğday), pakhlava ve şekerbura bu bayramın simgeleridir. Bu geleneğin Türk dünyasında yaygın olduğunu görmek için Kırgızistan’da Ramazan ve bayram gelenekleri yazısına da bakılabilir.

Ramazan öncesi hazırlık ve Şaban ayı

Ramazan’dan önce gelen Şaban ayında evlerde büyük temizlik yapılır, çarşılardan un, pirinç, şeker ve kuru meyve alınır. Birçok ailede ölenlerin ruhuna Şaban ayında “ehsan” adı verilen yemek dağıtılır. Camilerde Ramazan’ın geliş müjdesi vaazlarla duyurulur. Şiî topluluklarda Şaban’ın 15. gecesi (Berat Gecesi) özel bir anlam taşır ve Mehdi’nin doğum günü olarak anılır.

Şehirde ve kırsalda Ramazan

Bakü gibi büyük şehirlerde Ramazan günlük hayatı pek değiştirmez; lokantalar ve kafeler açık kalır. Kırsal bölgelerde ve Nahçıvan’da ise Ramazan atmosferi daha belirgindir. Bazı köylerde sahurda davul çalarak halkı uyandıran geleneksel görevliler bulunur. İftar vaktine yakın saatlerde çarşılarda ekmek ve yemek satan tezgâhlarda yoğunluk olur. Gence ve Şeki gibi şehirlerde ise çay evlerinde iftar sonrası uzun sohbetler yapılır.

Muharrem’in Ramazan’dan farkı

Azerbaycan’ın Şiî toplulukları için Muharrem ayı yas ayıdır. Ramazan ise sevinç ve ibadet ayıdır. Bu iki ay, halk arasındaki dinî takvimde farklı duygusal yerlere sahiptir. Muharrem’de Aşure yasının ardından Ramazan’ın arınma ve hayır teması öne çıkar.

Dayanışma ve hayır

Bölgesel karşılaştırma için Tacikistan’da Ramazan ve Rusya’da Ramazan ve bayram yazıları da okunabilir. Zekât, fitre ve humus (Şiî gelenekte hums) verilmesi Ramazan’da yoğunlaşır. Hayır kurumları ihtiyaç sahibi ailelere gıda yardımı yapar. Bakü’de gönüllü kuruluşlar iftar yemeği dağıtımı organize eder. Sosyal medya üzerinden yürütülen yardım kampanyaları gençler arasında yaygınlaşmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Azerbaycan’da Ramazan’a ne denir?

Azerbaycan Türkçesinde Ramazan “Ramazan ayı”, oruç “oruc”, iftar “iftar” olarak söylenir. Ramazan Bayramı “Ramazan bayramı” adıyla bilinir.

Şiîler ve Sünnîler orucu aynı gün mü açar?

Mezhepler arasında iftar vaktinde küçük fark vardır; Caferîler akşamın kızıllığının kaybolmasını, Sünnîler güneşin batışını esas alır. Bakü’de çoğu zaman tek bir vakit çizelgesi kullanılır.

İftar sofrasında ne bulunur?

Plov, dolma, kutab, şirniyyat, pakhlava ve şekerbura gibi yemekler yer alır. Önce hurma ve çayla oruç açılır.

Kadir Gecesi nasıl geçirilir?

Ramazan’ın 19, 21 ve 23. geceleri özellikle Şiî topluluklarda ihya edilir; Sünnîler genellikle 27. geceyi öne çıkarır. Camilerde dua ve Kur’an okunur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Azerbaycan" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı (diyanet.gov.tr); Kafkas Müslümanları İdaresi resmî kaynakları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →