Kıbrıs’ta Kaç Müslüman Var? Nüfus ve Mezhep Dağılımı
Kıbrıs'ta Müslüman nüfusu, Kıbrıs Türkleri, 1571 Osmanlı fethi, adanın bölünmüşlüğü, Sünnî Hanefî çoğunluk ve dinî kurumlar hakkında tarafsız ve kaynaklı rehber.
- Siyasi bağlam ve veri sorunu
- Nüfus
- Tarihsel arka plan: Osmanlı fethi ve sonrası
Kıbrıs adasının kuzeyinde yaşayan nüfusun büyük çoğunluğu Müslüman Kıbrıs Türkleri ve Türkiye kökenli yerleşimcilerdir. Güneyde Kıbrıs Cumhuriyeti’nde ise Müslümanlar küçük bir azınlıktır. Kıbrıs Türkleri Sünnî Hanefî mezhebine mensuptur. Adanın bölünmüş siyasi durumu nedeniyle nüfus verileri iki ayrı kaynaktan gelir.
Siyasi bağlam ve veri sorunu
Kıbrıs, 1974’ten beri fiilen iki bölgeye ayrılmış bir adadır. Güneyde uluslararası alanda tanınan Kıbrıs Cumhuriyeti hükümeti, kuzeyde ise yalnızca Türkiye tarafından tanınan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) bulunur. Birleşmiş Milletler iki bölge arasında bir tampon bölge işletir. Bu nedenle ada genelinde tek bir nüfus verisi yoktur. Aşağıdaki bilgiler, iki tarafın istatistik kurumlarına ve akademik çalışmalara dayalı yaklaşık değerlendirmelerdir; siyasi görüşler konusunda taraf tutulmamaktadır.
Nüfus
Kuzeyde yaşayan nüfus yaklaşık üç yüz bin ile dört yüz bin arasında tahmin edilir; bu nüfusun büyük çoğunluğu kendini Müslüman olarak tanımlar. Kıbrıs Türkleri ve Türkiye’den gelen yerleşimciler bu kesimi oluşturur. Ancak Kıbrıs Türkleri geleneksel olarak dinî pratikte ılımlı ve laik eğilimlidir; birçok kişi kendini kültürel olarak Müslüman sayar. Güneyde ise Kıbrıs Cumhuriyeti’nde yaşayan yaklaşık bir milyon kişinin çoğu Ortodoks Hristiyan’dır; Müslümanlar yüzde bir ile iki arasındadır ve genellikle göçmenler, Arap kökenli işçiler ile az sayıda Kıbrıs Türkü’nden oluşur. Ayrıca Maronit, Ermeni ve Latin azınlıklar vardır.
Tarihsel arka plan: Osmanlı fethi ve sonrası
Adada İslam’ın ilk izleri, 7. yüzyıldaki Arap akınlarına kadar gider. Emevi komutanı Muaviye döneminde 649’da Kıbrıs’a ilk İslam seferi yapılmıştır; Hz. Peygamber’in süt teyzesi Ümmü Haram’ın bu seferde vefat ettiği rivayet edilir. Kalıcı İslamlaşma ise 1571’de Osmanlı’nın adayı fethetmesiyle başladı. Fetihle birlikte Anadolu’dan Türkmen aileler adaya iskân edildi. Osmanlı idaresi 1878’e kadar sürdü, bu tarihte ada İngiltere’ye devredildi. İngiliz yönetimi (1878-1960) döneminde Kıbrıs Türkleri, kendi dinî kurumlarını (evkaf) koruyarak varlığını sürdürdü. 1960’ta kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti ortaklık devletiydi; ancak 1963-64 olaylarıyla bu yapı bozuldu. 1974’te Türkiye’nin müdahalesi sonrası ada bölündü.
Mezhep ve dinî yaşam
Kıbrıs Türkleri Sünnî Hanefî mezhebine bağlıdır. Mevlevî, Bektaşî ve Halvetî tarikatlarının adada tarihî izleri vardır; tekkeler ve türbeler hâlâ varlığını sürdürür. Alevî-Bektaşî unsurlar küçük topluluklar hâlinde bulunur. Kuzey Kıbrıs’ta dinî hayatın günlük pratiği Türkiye’dekinden daha esnek ve laik bir çerçevede yaşanır. Cuma namazı ve bayramlar önemli sosyal olaylardır; Kurban Bayramı kamusal olarak kutlanır.
Dinî kurumlar
KKTC’de Müslümanların dinî işleri Din İşleri Başkanlığı (Din İşleri Dairesi) tarafından yürütülür. Başkanlık, müftülük görevi gören kuruluştur; Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı ile yakın işbirliği içindedir. Ayrıca Evkaf İdaresi, vakıf mallarının yönetimiyle ilgilenir. Güneyde Kıbrıs Cumhuriyeti’ndeki Müslümanlar için bir müftülük bulunur ve Hala Sultan Tekke gibi yapılar bu idarenin bakımına bağlıdır. İki tarafta dinî kurumlar arasında ilişkiler sınırlıdır.
Camiler için Kıbrıs’ın camileri yazısı okunabilir. Türkiye’deki Müslüman nüfus için Türkiye’nin Müslüman nüfusu, Gürcistan için Gürcistan’ın Müslüman nüfusu yazısına bakılabilir.
Toplum ve gündelik hayat
Kıbrıs Türkleri, Ortodoks Rum komşularla yüzyıllarca yan yana yaşamış bir topluluktur. 1974 öncesinde karma köyler ve ortak ekonomik ilişkiler yaygındı. Bölünmeden sonra bu ilişkiler azalsa da, 2003’ten itibaren sınır geçişlerinin kısmen açılması iki taraf arasında yeniden temas imkânı sağlamıştır. Din bazı bölgelerde kimlik unsuru olarak öne çıkarken, ortak adet ve mutfak kültürü ortak mirasın göstergesidir. Bu konuda barışçıl çözüm arayışları kesintisiz sürmektedir.
Göç, işgücü ve çeşitlenme
Kıbrıs’taki Müslüman nüfus yalnızca Kıbrıs Türklerinden oluşmaz. Kuzeyde 1974’ten sonra Türkiye’den gelen yerleşimciler nüfusun önemli bir parçasını oluşturmuştur. Ayrıca üniversite öğrencileri, özellikle Türkiye, Afrika ve Orta Doğu’dan gelen on binlerce genç, kuzeyin yükseköğretim kentlerinde bulunur. Güneyde ise Filipinler, Hindistan, Arap ülkeleri ve Doğu Avrupa’dan gelen göçmen işçilerin arasında Müslümanlar vardır; Larnaka ve Limasol’da küçük camiler bu topluluklara hizmet eder. Bu çeşitlilik, adanın Müslüman nüfusunu tek bir kalıba sığdırmayı güçleştirir.
Eğitim ve kültür
Kıbrıs Türk toplumu yüksek okuryazarlık oranına sahiptir. Din eğitimi okullarda sınırlıdır ve seçmeli niteliktedir; İmam-hatip okulları ve ilahiyat fakülteleri ise Türkiye ile işbirliği içinde faaliyet gösterir. Kıbrıs Türk mutfağında hellim (helim) peyniri, şeftali kebabı, molohiya ve bulgur pilavı gibi yemekler hem Rumlarla hem Türklerle ortak mirastır. Bu mutfak mirası, adadaki ortak kültür tarihinin bir göstergesidir.
Türkiye’deki dinî hayatın genel çerçevesi için Türkiye’de İslam tarihi yazısı da okunabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kıbrıs’ta Müslüman nüfus ne kadar?
Kuzeyde yaklaşık üç yüz bin ile dört yüz bin arasındaki nüfusun büyük çoğunluğu kendini Müslüman olarak tanımlar; güneyde ise Müslümanlar yüzde bir-iki civarındadır.
Kıbrıs Türkleri hangi mezhepten?
Sünnî Hanefî mezhebine mensuptur; tarihsel olarak Mevlevî ve Bektaşî unsurlar da etkili olmuştur.
Kıbrıs’a İslam ne zaman geldi?
649’daki Emevi seferiyle ilk temas oldu; kalıcı yerleşme 1571’de Osmanlı fethiyle başladı.
Kıbrıs’taki dinî işleri kim yürütür?
Kuzeyde Din İşleri Başkanlığı ve Evkaf İdaresi; güneyde ise müftülük ve Evkaf kuruluşları görev yapar.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıbrıs" md.; Kıbrıs Cumhuriyeti İstatistik Servisi (Cystat), nüfus sayımı verileri (cystat.gov.cy); Birleşmiş Milletler Kıbrıs Barış Gücü ve akademik çalışmalar, adanın demografisi
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıbrıs" md.
- Kıbrıs Cumhuriyeti İstatistik Servisi (Cystat), nüfus sayımı verileri (cystat.gov.cy)
- Birleşmiş Milletler Kıbrıs Barış Gücü ve akademik çalışmalar, adanın demografisi
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.