Gürcistan’da Müslüman Nüfusu, Mezhepler ve Dinî Yapı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Nüfus ve dağılım
Başlıca Müslüman topluluklar
İslam'ın geliş yolu

Gürcistan nüfusunun yaklaşık yüzde on bir kadarı Müslümandır; 2014 sayımında bu oran yaklaşık yüzde 10,7 olarak kaydedilmiştir. Müslümanlar başlıca Azeriler, Acara Gürcüleri, Kistler, Avarlar ve Ahıska Türklerinden oluşur. Hem Sünnî hem Şiî cemaatler vardır.

Nüfus ve dağılım

Gürcistan, Güney Kafkasya’da yaklaşık üç buçuk milyon nüfuslu bir ülkedir ve çoğunluğu Gürcü Ortodoks Hristiyan’dır. 2014 nüfus sayımına göre Müslümanlar toplam nüfusun yaklaşık yüzde 10,7’sini oluşturur. Bu toplulukların bölgesel dağılımı belirgindir: Güneydoğuda Kvemo Kartli bölgesinde (Marneuli, Bolnisi) Azeriler çoğunluktadır; güneybatıda Acara Özerk Cumhuriyeti’nde (Batum) Gürcü Müslümanlar yaşar; kuzeydoğuda Pankisi Vadisi’nde Kistler (Çeçen kökenli) ve Kaheti’de Avarlar bulunur. Güneyde Samtshe-Cavaheti bölgesinde (Ahıska) ise Müslüman nüfus sınırlıdır.

Başlıca Müslüman topluluklar

Azeriler: Gürcistan’ın en büyük Müslüman topluluğu; çoğunlukla Şiî, bir kısmı Sünnî.
Acaralı Gürcüler: Osmanlı döneminde Müslümanlaşmış Gürcü topluluk; Sünnî Hanefî.
Kistler: Çeçen ve İnguş kökenli, Pankisi Vadisi’nde yaşayan topluluk; genellikle Sünnî ve tasavvufî.
Avarlar ve Lezgiler: Dağıstan kökenli, kuzeydoğu Gürcistan’da yaşayan küçük topluluklar.
Ahıska (Meskheti) Türkleri: 1944’te Stalin yönetimince sürülmüş; bir kısmı dönüş hakkı için mücadele eden topluluk.

İslam’ın geliş yolu

İslam, Gürcistan topraklarına 7. yüzyıldan itibaren Arap orduları aracılığıyla ulaştı. Tiflis uzun süre bir Arap emirliğinin merkezi olmuştur (8.-11. yüzyıllar). Selçuklu ve Moğol dönemlerinde Müslüman unsurlar bölgede etkili oldu. 16.-18. yüzyıllarda Osmanlı-İran mücadelelerinde Gürcistan’ın bazı bölgeleri Osmanlı yönetimine girdi ve Acara ile Ahıska bölgesinde İslamlaşma yaygınlaştı. 1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Acara Rusya’ya geçti. Sovyet döneminde din kısıtlandı, camiler kapatıldı. Bağımsızlıktan sonra (1991) din özgürlüğü yeniden tanındı.

Mezhep ve dinî yapı

Gürcistan Müslümanlarının yarıya yakını Şiî, diğerleri Sünnîdir. Şiî topluluk, Azeriler arasında ağırlıktadır ve Caferî (On İki İmam) mezhebine mensuptur. Acara ve Pankisi Müslümanları ise Sünnî Hanefî’dir. Tiflis’te Sünnî ve Şiî Müslümanlar aynı camide namaz kılar: “Tiflis Cuma Camii” bu açıdan dünyada ender örneklerdendir.

Dinî kurumlar ve devlet

Gürcistan’da Müslümanları temsil eden Gürcistan Müslümanları İdaresi (Gürcistan Müslümanları Genel İdaresi), Tiflis’te yerleşiktir. Kurum Sünnî ve Şiî cemaatleri idare etmeyi hedefler; ancak zaman zaman anlaşmazlıklar ve yönetim tartışmaları yaşanmıştır. Gürcistan Ortodoks Kilisesi anayasada özel bir konuma sahiptir; Müslümanlar ise resmî olarak “dinî azınlık” olarak yer alır. Devlet 2014’te din işleri bürosu kurmuştur. Müslüman cemaatin cami yapımı, mülkiyet iadesi ve eğitim konularında talepleri vardır; Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı da bazı konularda destek vermektedir.

Camiler için Gürcistan’ın camileri, Ramazan için Gürcistan’da Ramazan yazıları okunabilir.

Tartışmalı konular

Acara bölgesinde bazı camilerin onarımı ve yeni cami projelerine yerel itirazlar olmuştur. Müslüman toplulukların mülkiyet taleplerinin çözülmesi, sürgünden dönen Ahıska Türklerinin vatandaşlık süreçleri ve dinî eğitim kurumları siyasi tartışmaların başlıkları arasındadır. Bu konulara farklı kesimlerin görüşleri vardır; kaynakların tarafsızlığına dikkat edilmelidir.

Komşu ve benzer toplumlarla karşılaştırma

Gürcistan’daki dinî çoğulculuk, Kıbrıs’taki Müslüman topluluk yapısı ile kıyaslanabilir; bunun için Kıbrıs’ın Müslüman nüfusu yazısına bakılabilir. Yeni Zelanda’da ise tamamen farklı, göç temelli bir Müslüman topluluk vardır; ayrıntı için Yeni Zelanda’nın Müslüman nüfusu yazısı okunabilir.

Acara: Osmanlı mirası ve Gürcü kimliği

Acara bölgesi, Batum şehri ve çevresiyle Karadeniz kıyısında bulunur. Bölge 1878’e kadar Osmanlı idaresindeydi; bu dönemde yerel halkın büyük bölümü Müslümanlaşmıştı. Acaralı Gürcüler, Gürcü dilini konuşur, Gürcü kültürünü paylaşır ve aynı zamanda İslam’a bağlı kalmıştır. Sovyet döneminde Acara’da din baskı altında tutulmuş, camiler kapatılmış, birçok kişi gizlice ibadetini sürdürmüştür. Bağımsızlıktan sonra Hristiyanlaşma eğilimi de gözlenmiş, Müslüman nüfus oranı azalmış ancak İslam hâlâ bölgenin önemli bir kültürel unsurudur. Acaralı Müslümanlar için “Gürcü” ve “Müslüman” kimliği çoğu zaman birbirini dışlayan değil, bir arada yaşanan kimliklerdir.

Azeriler ve Şiî gelenek

Gürcistan’ın en büyük etnik azınlığı olan Azeriler, tarihsel olarak Kvemo Kartli bölgesinde yaşar. Şiî kimlik, Muharrem ayı törenleri ve Aşure yas merasimleriyle yaşanır. Tiflis’te Şiî cemaatin camisi, şehrin eski Abanotubani semtinde bulunan Cuma Camii ile ilişkilidir. Azeri toplum, Gürcistan’ın ekonomik hayatında tarım, ticaret ve hizmet sektöründe yer alır. Dil bariyeri nedeniyle Gürcüce bilmeyen yaşlı nesil ile Gürcüce konuşan genç nesil arasında kuşaklar arası farklılıklar görülür.

Gürcistan’daki Müslümanlar hakkında yazılan çalışmalarda, rakamların siyasi bağlamdan bağımsız olarak değerlendirilmesi ve her topluluğun kendi tarihsel deneyiminin ayrı ayrı anlaşılması önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gürcistan’da Müslüman oranı nedir?

2014 sayımına göre yaklaşık yüzde 10,7’dir; çoğu Azeri, Acara Gürcüsü, Kist ve Avarlardan oluşur.

Gürcistan’da hangi mezhepler var?

Hem Sünnî Hanefî hem Şiî Caferî cemaatler vardır. Azeriler çoğunlukla Şiî, Acara ve Pankisi Müslümanları Sünnîdir.

Tiflis Cuma Camii’nin özelliği nedir?

Sünnî ve Şiî Müslümanların aynı çatı altında birlikte namaz kıldığı ender camilerden biridir.

Ahıska Türkleri kimlerdir?

1944’te Sovyet yönetimince Orta Asya’ya sürülen Müslüman Türk topluluğudur. Bir kısmı Gürcistan’a dönmek için hak talep etmektedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Gürcistan Ulusal İstatistik Ofisi (Geostat), 2014 Nüfus Sayımı (geostat.ge); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gürcistan" md.; Pew Research Center, dinî nüfus raporları (pewresearch.org)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →