Gürcistan’ın En Ünlü Camileri ve Tarihî İslami Eserleri

Gürcistan’ın en bilinen camisi, Tiflis’in eski kükürt hamamları semtinde bulunan ve Sünnî ile Şiî Müslümanların birlikte namaz kıldığı Cuma Camii’dir. Batum’daki Orta Camii, Ahıska’daki Ahmediye Camii ve Marneuli’deki camiler de tanınmış İslami yapılar arasındadır.

Tiflis Cuma Camii

Tiflis’in Abanotubani (Hamamlar) semtinde bulunan Cuma Camii, 19. yüzyılın sonunda, 1895 civarında, Tiflis Müslümanlarının ortak çabasıyla yapılmıştır. Camiyi ayıran en dikkat çekici özellik, Sünnî ve Şiî cemaatin ayrı mihraplar ya da bölümler kullanarak aynı çatı altında ibadet etmesidir. Bu durum, Müslümanlar arasındaki mezhep ayrılıklarının yaşandığı bir dünyada ender bir birlik örneği olarak anılır. Yapının mimarisi Kafkas ve İran etkilerini taşır; kırmızı tuğlalı cephe ve ince minare dikkat çeker. Cami yakınında tarihî hamamlar, kentin Müslüman geçmişini hatırlatır.

Batum Orta Camii

Karadeniz kıyısındaki Batum şehrinde bulunan Orta Camii (Orta Jame), Osmanlı döneminden kalma yapılardan biridir. 19. yüzyılın ortasında inşa edildiği kabul edilir; Sovyet döneminde kapatılmış, bağımsızlıktan sonra yeniden ibadete açılmıştır. Yapı Osmanlı mimarisini yansıtır. Batum’da bunun yanında yeni bir cami projesi, Türkiye ve Gürcistan arasındaki işbirlikleriyle gündeme gelmiş ve kamuoyunda tartışılmıştır. Güncel durum için resmî kaynaklara bakılmalıdır.

Ahıska’daki Ahmediye Camii

Güney Gürcistan’daki Ahıska (Akhaltsikhe) şehrinde bulunan Ahmediye Camii, Osmanlı döneminde, 1752 civarında inşa edilen bir yapıdır. Cami bir dönem müze ve kütüphane olarak kullanılmıştır; yakın dönemde yeniden ibadete açılması tartışılmış ve restorasyon çalışmaları yapılmıştır. Bu cami, bölgenin Osmanlı geçmişi ve Ahıska Türklerinin hafızasında önemli bir yer tutar. Ahıska Kalesi, Rabati Kalesi içindeki cami ile birlikte bölgenin kültürel mirasını anlatan bir bütünün parçasıdır.

Azeri bölgelerdeki camiler

Marneuli, Bolnisi ve Gardabani gibi Azerilerin yaşadığı bölgelerde, genellikle Şiî cemaate ait camiler vardır. Bu yapılar, Azerbaycan, İran ve Türkiye’den gelen yardımlarla yenilenmiştir. Muharrem ayında bu camilerde Aşure ve yas törenleri düzenlenir. Köy camileri hem ibadet hem de toplumsal toplantı merkezidir.

• Tiflis: Cuma Camii (Sünnî-Şiî ortak), Şah Abbas Camii kalıntıları
• Batum: Orta Camii ve diğer Acara camileri
• Ahıska: Ahmediye Camii
• Marneuli ve Kvemo Kartli: Azeri cemaatinin camileri
• Pankisi Vadisi: Kist cemaatinin köy camileri

Cami yapımı ve mülkiyet tartışmaları

Gürcistan’da Müslüman cemaat, Sovyet döneminde kamulaştırılan cami binalarının iadesi ve yeni cami inşası konusunda yıllardır talep dile getirmektedir. Bazı bölgelerde yerel protestolar ve izin sorunları yaşanmıştır. Acara’da özellikle Hristiyan çoğunluğun yoğun olduğu köylerde yeni cami projelerine itirazlar gündeme gelmiştir. Devlet, bu sorunlara çözüm bulmak için dinî azınlıklarla çalışma grupları oluşturmuştur. Cemaat ve hükümet görüşmeleri, zaman zaman uluslararası kuruluşların izleme raporlarına konu olmaktadır.

Ziyaret notları

Tiflis Cuma Camii, namaz vakitleri dışında ziyaretçilere açık olabilir. Ayakkabılar çıkarılır, mütevazı giyinilir. Fotoğraf çekerken cemaate saygı gösterilmelidir. Müslüman nüfusun yapısı için Gürcistan’ın Müslüman nüfusu, Ramazan için Gürcistan’da Ramazan, Yeni Zelanda camileri için Yeni Zelanda’nın camileri ve Kıbrıs camileri için Kıbrıs’ın camileri yazıları okunabilir.

Camilerin sosyal rolü

Gürcistan camileri aynı zamanda Müslüman toplulukların kimliklerini yaşattığı yerlerdir. Bayram ve cuma namazlarında farklı köylerden insanlar bir araya gelir. Camilerde Kur’an kursları, Arapça dersleri ve çocuklara yönelik etkinlikler düzenlenir. Mezarlık ve cenaze hizmetleri de cemaatlere göre organize edilir.

Sovyet dönemi ve camilerin kaderi

Sovyet yönetimi altında Gürcistan’da camilerin büyük çoğunluğu kapatıldı, bir kısmı depo, spor salonu ya da müze olarak kullanıldı. Batum’daki bazı camiler ve Ahıska’daki yapılar bu dönemde farklı amaçlara tahsis edildi. Tiflis Cuma Camii ise çeşitli aralıklarla kapalı kalıp açılmış, Sovyet Gürcistanı’nda sınırlı sayıda faaliyette bulunan Müslüman cemaat için kritik bir merkez olmuştur. 1990’lardan sonra camilerin bir kısmı cemaate iade edilmiş, bir kısmı ise hâlâ iade bekleyen mülk olarak tartışma konusudur. Bu dönemin etkileri, bugünkü cami yoğunluğunun dağılımını açıklar.

Restorasyon ve uluslararası destek

Gürcistan’daki tarihî camilerin onarımında Türkiye, Azerbaycan ve İran gibi komşu ülkelerin kurumları destek sağlamıştır. Gürcistan Kültürel Miras Koruma Ajansı bazı camileri koruma altındaki anıtlar arasında listelemiştir. Restorasyon çalışmaları, özgün mimariyi koruma ve cemaatin ihtiyaçlarını karşılama arasındaki dengeye dikkat etmek zorundadır. Bu çalışmalar sırasında yerel halkın duyarlılığı da göz önünde tutulur.

Gürcistan’ın cami mirası, ülkenin çok dinli tarihinin somut bir kanıtıdır ve her yapı, farklı bir dönemin siyasi ve kültürel şartlarını yansıtır.

Sıkça Sorulan Sorular

Tiflis Cuma Camii’nin özelliği nedir?

Sünnî ve Şiî Müslümanların aynı camide birlikte ibadet ettiği ender yapılardan biridir; 1895 civarında inşa edildiği kabul edilir.

Ahmediye Camii nerededir?

Güney Gürcistan’daki Ahıska şehrindedir ve Osmanlı döneminden, 1752 civarından kalmadır.

Batum’da hangi cami meşhurdur?

Osmanlı dönemine ait Orta Camii (Orta Jame); Sovyet döneminde kapatılmış, bağımsızlıktan sonra yeniden açılmıştır.

Gürcistan’da yeni cami yapmak kolay mı?

Hayır, izin ve mülkiyet sorunları ile yerel itirazlar yaşanabilmektedir; hükümet ve cemaat arasında görüşmeler sürmektedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 31 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tiflis", "Batum" ve "Ahıska" maddeleri; Gürcistan Ulusal Kültürel Miras Koruma Ajansı, kayıtlı anıtlar (heritage.gov.ge); Gürcistan Müslümanları İdaresi, kurumsal bilgiler

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →