Pakistan’da Müslüman Nüfusu, Mezhepler ve Dinî Yapı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Nüfus ve Dinî Çoğunluk
Mezhepler ve Ekoller
Ahmedî Tartışması ve Azınlıklar

Pakistan, yaklaşık 240 milyonluk nüfusunun yaklaşık yüzde 96’sı Müslüman olan ve dünyanın en kalabalık ikinci Müslüman ülkesidir. Çoğunluk Sünnî Hanefî’dir; Barelvî, Deobandî ve Ehl-i Hadis ekollerine bağlı topluluklar ile on iki imam Şiîleri ve İsmâilî topluluklar da bulunur. Anayasa İslam’ı devlet dini olarak tanır.

Nüfus ve Dinî Çoğunluk

Pakistan, 240 milyonu aşan nüfusuyla dünyanın en kalabalık Müslüman ülkelerinden biridir. 2017 nüfus sayımı, Müslümanların oranını yüzde 96,3 olarak göstermiştir. Hindular yüzde 1,6, Hristiyanlar yüzde 1,6, Ahmedîler ve diğer inançlar ise çok daha küçük oranlardadır. Hindular daha çok Sind eyaletinde yoğunlaşırken, Hristiyanlar Pencap’ta yaşar. Pakistan’ın dili Urduca olup yerel diller Pencapça, Peştuca, Sindice ve Beluççadır. Bu çok dilli yapı İslam ortak kimliğiyle bir arada yaşar.

Ülkenin tarihi, İslam’ın Hindistan alt kıtasına gelişiyle bağlantılıdır. 711’de Muhammed b. Kasım’ın Sind’i fethetmesi bölgede İslam’ın ilk siyasi varlığı olarak anılır. Gazneliler, Gurîler, Delhi Sultanlığı ve Babür İmparatorluğu bölgede İslam kültürünü derinleştirmiştir. 1857 Hint ayaklanmasından sonra Müslümanlar Britanya yönetimi altında kendi kimliklerini koruma çabasına girmiştir. Muhammed İkbal ve Muhammed Ali Cinnah gibi isimler Müslüman milliyetçiliği ve ayrı bir devlet fikrinin gelişmesinde rol oynamıştır.

Mezhepler ve Ekoller

Pakistan Sünnîlerinin büyük çoğunluğu fıkıhta Hanefî’dir. Barelvî ekol (Ahmed Rıza Han Bereylevî, ö. 1921 çizgisi), sûfî tarikatlara, mevlide, türbe ziyaretlerine ve Peygamber sevgisine vurgu yapar; tahminen Sünnî nüfusun yarısına yakınını oluşturur. Deobandî ekol, 1866’da Hindistan’da Deoband Darulüloom’da şekillenmiş olup medrese eğitimini ve sünnet takibini ön plana çıkarır. Ehl-i Hadis hareketi ise taklidi reddeden, daha Selefî eğilimli bir topluluktur. Cemaat-i İslami gibi siyasi-dinî hareketler ise Ebu’l-A’lâ Mevdudî’nin fikirlerini temsil eder. Bu ekoller arasında zaman zaman fikir ayrılıkları yaşanmıştır.

Şiî topluluk ülkenin her bölgesinde, özellikle Pencap, Sind ve Gilgit-Baltistan’da bulunur. Çoğu İsnâaşeriyye mezhebinden olup, İsmâilî (Ağa Han’ı takip eden Nizârî İsmâilîler) ve Bohra toplulukları da yaşar. Muharrem ayında Şiî toplulukların düzenlediği törenler geniş katılımla yapılır. Bu törenler güvenlik gerekçeleriyle sıkı önlemlerle korunur.

Ahmedî Tartışması ve Azınlıklar

Pakistan Anayasası’nın 1974’te yapılan ikinci değişikliği, Ahmedîleri (Kadiyânîler) gayrimüslim ilan etmiştir. Bu karar ülke içinde ve dışında farklı değerlendirmelere konu olmuştur. Ana akım Sünnî ve Şiî ulema, Ahmedîliği İslam dışı kabul eder; Ahmedîler ise kendilerini Müslüman olarak tanımlar. Bu yazı konu hakkında taraf tutmaz, yalnızca resmî hukuki durumu aktarır. Hristiyanlar, Hindular ve Sihler de dinî özgürlükleri konusunda çeşitli zorluklarla karşılaştıklarını belirtir; azınlık hakları ülkede sürekli gündemdedir.

Dinî Kurumlar ve Hukuk

Federal Şeriat Mahkemesi (1980) kanunların İslam’a uygunluğunu denetler. İslâmî İdeoloji Konseyi parlamentoya danışmanlık yapar. Ülkede binlerce medrese vardır; bunlar beş vefakların (Vifâk) çatısı altında örgütlenmiştir. Uluslararası İslam Üniversitesi (İslamabad) ve Pencap Üniversitesi önemli dinî ve akademik kurumlardır. Pakistan ceza hukukunda hudud ve kısas düzenlemeleri bulunur, ancak uygulama sınırlıdır.

Pakistan camileri için Pakistan camileri, ramazan geleneği için Pakistan’da ramazan, batıdaki Afganistan için Afganistan’ın dinî yapısı ve doğudaki Bangladeş için Bangladeş’in dinî yapısı yazıları okunabilir.

Tarihî Kökenler: Sind’den Pakistan Hareketine

İslam, 711’de Muhammed b. Kâsım’ın Sind seferiyle bölgeye girmiştir; Multan, kısa sürede önemli bir ilim ve ticaret şehri olmuştur. Ali Hucvirî (Data Ganj Bahş, ö. 1072 civarı) Lahor’da yaşamış ve “Keşfü’l-Mahcûb” adlı tasavvuf eserini yazmıştır. Sûfîler Bâbâ Ferîd (Pakpattan), Bahâeddîn Zekeriyyâ (Multan), Lal Şahbaz Kalender (Sehvan) ve Şah Abdüllatif Bhitai (Sind) gibi şahsiyetler, bölge İslam’ının halk kültürüyle bağını kurmuştur. 1947’de bağımsızlık, Müslüman çoğunluklu bölgelerin siyasî çatı altında birleşmesini sağlamıştır.

Dergâh Kültürü ve Urs Törenleri

Pakistan’da binlerce sûfî dergâhı ve türbe bulunur. Her yıl evliyaların vefat yıldönümlerinde düzenlenen urs törenleri, kavvali müziği, dua ve yemek dağıtımıyla büyük kalabalıklar toplar. Lahor’daki Data Darbar, Sehvan’daki Lal Şahbaz Kalender ve Multan’daki Bahâeddîn Zekeriyyâ türbeleri başlıca merkezlerdir. Bu ziyaretler Barelvî çizgi tarafından teşvik edilirken, Deobandî ve Ehl-i Hadis çevrelerinde bazı uygulamalar eleştirilir; görüş farkı ülkenin dinî tartışmalarının parçasıdır.

Medrese Ağı ve Dinî Eğitim

Pakistan’daki medreseler, mezhebî eğilimlerine göre beş büyük kurul (vifak) altında örgütlenmiştir: Deobandî Vifakü’l-Medâris, Barelvî Tanzîmü’l-Medâris, Ehl-i Hadis Vifakü’l-Medâris es-Selefiyye, Şiî Vifak el-Medâris eş-Şîa ve Cemaat-i İslamî’ye bağlı Rabıtatü’l-Medâris. Binlerce medrese milyonlarca öğrenciye Arapça, Kur’an ve fıkıh öğretir. Devlet, medrese müfredatını modern derslerle bütünleştiren düzenlemeler yapmaya çalışmaktadır.

Şiîlik, İsmâilîlik ve Gilgit-Baltistan

Pakistan’da Şiî nüfus, çeşitli tahminlere göre yüzde 10-15 arasındadır. Karaçi, Lahor, Kuram ve Gilgit-Baltistan başlıca yoğunluk bölgeleridir. Hunza ve Çitral vadilerinde yaşayan İsmâilî topluluk, Ağa Han Kalkınma Ağı sayesinde sağlık ve eğitimde örnek gösterilen bir yapıya sahiptir. Muharrem ayında düzenlenen matem alayları ülkenin geniş bir bölümünde güvenlik önlemleri altında yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Pakistan’da Müslümanların oranı nedir?

2017 sayımına göre nüfusun yaklaşık yüzde 96,5’i Müslümandır. Hindular, Hristiyanlar ve diğer inançlar küçük azınlıklardır.

Pakistan’da hangi mezhepler yaygındır?

Sünnî Hanefî mezhebi çoğunluktadır; bu çoğunluk içinde Barelvî ve Deobandî ekoller öne çıkar. Şiîlerin oranı tahminen yüzde 10-15 civarındadır.

Barelvî ve Deobandî farkı nedir?

Her ikisi de Hanefî-Mâtürîdî çizgidedir. Barelvîler tasavvuf, mevlid ve türbe ziyaretlerine daha yakın, Deobandîler ise medrese eğitimi ve sünnet takibine daha fazla vurgu yapar.

Pakistan’da hukuk sistemi nasıl işler?

Anayasa İslam’ı devlet dini olarak tanımlar ve yasaların Kur’an ve sünnete aykırı olamayacağını belirtir. Federal Şeriat Mahkemesi bu uygunluğu denetler.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Pakistan", "Deoband" ve "Bereylevîlik" md.; Pakistan İstatistik Bürosu, pbs.gov.pk; Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →