Rebî’ b. Huseym Kimdir? Hayatı, İlmi ve Hikmetli Sözleri

Rebî’ b. Huseym, Kûfe’de yaşayan, İbn Mes’ûd’un öğrencisi, gece ibadeti, korkusu ve az konuşmasıyla tanınan zâhid bir tâbiîdir. Hayatı hakkındaki bilgiler sınırlı ve çoğunlukla zühd edebiyatındaki anlatılara dayanır. Bu yazı, kaynaklara dayanarak onun hayatını ve öğütlerini temkinle aktarır.

Kimliği ve çevresi

Rebî’ b. Huseym es-Sevrî, Kûfe’de yetişti. Hemedân bölgesinden Sevr kabilesine mensup olduğu belirtilir. Doğum tarihi bilinmediği için yaklaşık olarak İslâm’ın ilk yarım yüzyılında doğduğu söylenebilir. Genç yaşta Abdullah b. Mes’ûd’un ders halkasına katıldı ve onun ilim ve ahlâk mektebinden yetişti. Alkame b. Kays, Esved b. Yezîd ve Mesrûk b. Ecda’ ile aynı çevrede bulundu. Bu isimlerin her biri Kûfe fıkhının ve zühd geleneğinin temel taşlarındandır; bkz. Alkame b. Kays ve Mesrûk b. Ecda’.

İbn Mes’ûd’un talebesi

İbn Mes’ûd, Rebî’in ihlâsını ve gönül inceliğini takdir ederdi. Rivayete göre bir gün Rebî’ ona geldiğinde, İbn Mes’ûd “Müjdeler olsun ey Rebî’; seni Hz. Peygamber görseydi severdi” demiş, bu sözün ardından Rebî’ hakkında “Mütevazı olanları sana gösterseler, seni onların arasında görürüm” gibi bir cümle kullanmıştır. Bu rivayetlerin senetleri ve lafızları farklıdır; bu nedenle ayrıntılar kesin değildir. Ancak İbn Mes’ûd’un ona özel önem verdiği kaynaklarda ortak biçimde anlatılır. Rebî’ Kur’an’ı güzel okur, ayetlerin anlamını düşünerek tekrar ederdi.

Zühdü ve sessizliği

Rebî’ b. Huseym’in en meşhur yönü, çok az konuşması ve dünya sözünden kaçınmasıdır. Kaynaklar, yirmi yıl boyunca dünya ile ilgili tek söz sarf etmediğini, her sabah kalkınca günlük ihtiyaçlarını yazdığı bir tomar tuttuğunu anlatır. Bu tür rivayetlerde mübalağa olabilir; ancak genel tablo, dilini muhafaza eden ve dünyadan ilgisini kesen bir kişiyi gösterir. Hadiste “Kim Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsa ya hayır söylesin ya sussun” buyrulur (Buhârî, Edeb; Müslim, Îmân). Rebî’in tavrı bu hadisin ahlâkî bir uygulaması olarak yorumlanır. Ayrıca onun gece boyu namaz kıldığı, bazen bir ayeti sabaha kadar tekrar ettiği kaynaklarda aktarılır.

Korku ve ümit

Rebî’, Allah korkusu (havf) bakımından öne çıkan bir şahsiyettir. Ona nispet edilen sözlerde ölüm, hesap ve ahiret sık işlenir. Ölüm döşeği anına dair bir anlatıda, “Dünyadan ayrılırken gözyaşlarım dinmedi” gibi ifadeler geçer. Kaynaklarda korku ile ümit dengesine de yer verilir: Allah’ın rahmetinden ümit kesmemek, aynı zamanda günahlardan kaçınmak. Kur’an’da “Rabbinin azabından emin olunmaz” (Meâric Suresi, 70/28) ve “Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin” (Zümer Suresi, 39/53) ayetleri birlikte düşünülür. Bu denge, daha sonraki tasavvuf geleneğinde havf ve recâ kavramlarıyla sistemleştirilmiştir. Bu konu için Hasan-ı Basrî yazısı da faydalıdır.

Hüseyin’in şehadetine dair rivayet

Bazı kaynaklarda, Rebî’in Kerbelâ olayının haberini duyduğunda derin bir üzüntü yaşadığı ve sadece “Kitabın, ‘Ey Allah’ım, gökleri ve yeri yaratan; gaybı ve şahadeti bilen! Sen kullarının anlaşmazlıkta olduğu şeyler arasında hüküm verirsin’ (Zümer Suresi, 39/46) ayetini okuduğu” anlatılır. Bu rivayetin senedi ve doğruluğu hakkında hadis ve tarih âlimlerinin farklı değerlendirmeleri bulunur. Burada tarihî bir hüküm olarak değil, zühd edebiyatındaki bir anlatı olarak aktarılmıştır. Kerbelâ olayına dair bilgi için ayrıca güvenilir tarih kaynaklarına ve Ehl-i Beyt hakkındaki yazılara bakılabilir; örneğin Muhammed el-Bâkır yazısı Ehl-i Beyt’ten bir tâbiî imamı ele alır.

Sözleri

Rebî’ b. Huseym’e nispet edilen sözlerde şu temalar öne çıkar: Dünyaya bağlanmamak, ölümü hatırlamak, kul hakkına dikkat etmek, riyadan sakınmak ve ihlâsla amel etmek. Bir söz olarak, “Allah için olmayan her şey boştur” tarzında ifadeler aktarılır. Başka bir rivayette, “Kur’an okuyan kişi, içindeki kötü huyları da okumalıdır” anlamına gelen nasihatler geçer. Bu sözlerin lafızları Hilyetü’l-evliyâ ve benzeri kaynaklarda farklı biçimlerde yer alır; bu sebeple anlamı esas almak daha doğrudur. Aynı dönemin başka ünlü isimleri arasında Şa’bî yer alır.

Vefatı ve mirası

Rebî’ b. Huseym’in vefat tarihi tam bilinmez; 61-65 (681-685) arası yıllar anılır. Kûfe’de vefat ettiği kabul edilir. Zühd ve vera konusunda sonraki nesillere örnek olmuş, tasavvufun erken dönem zâhidleri arasında anılmıştır. Hayatı, sessizlik ve gönül temizliğine verilen değerin tarihî bir örneğidir. Aynı çevrenin başka önemli ismi Katâde b. Diâme ise Basra çizgisini temsil eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Rebî’ b. Huseym kimdir?

Kûfe’de yaşayan, İbn Mes’ûd’un öğrencisi, zühd ve az konuşmasıyla tanınan büyük tâbiîdir. Yaklaşık 680’lerin başında vefat ettiği kabul edilir; kesin yıl bilinmemektedir.

Neden az konuşurdu?

Kaynaklar, uzun yıllar boyunca dünya işlerine dair konuşmaktan kaçındığını ve dilini koruduğunu aktarır. Bu tavır, dilin afetlerinden sakınma ilkesiyle ilişkilendirilir.

İbn Mes’ûd onun hakkında ne dedi?

Rivayete göre İbn Mes’ûd, onun ihlâsı ve tevazuu karşısında “Hz. Peygamber seni görseydi severdi” tarzında bir söz söylemiştir. Bu rivayetin lafzı kaynaklara göre değişir.

Sözleri nasıl okunmalıdır?

Hilyetü’l-evliyâ gibi eserlerde geçen nasihatler olarak, senedi ve lafız farklarını gözeterek okunmalıdır; bunlar hüküm değil ahlâkî öğüt niteliğindedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Rebî' b. Huseym" md.; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-kübrâ; Ebû Nuaym, Hilyetü'l-evliyâ; Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →