Sivas Gök Medrese: Tarihi, Mimarisi ve Eğitim İşlevi

Sivas Gök Medrese, Anadolu Selçuklu Devleti vezirlerinden Sahib-i Ata Fahreddin Ali tarafından 1271’de yaptırılmış, çinili taçkapısı ve iki minareli girişi ile bilinen bir medresedir. Sivas’ın Selçuklu dönemindeki ilim hayatının ve mimari zevkinin en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilir. Çini süslemeleri yapının en dikkat çekici yanıdır.

Kuruluş ve Banisi

Medrese, 669 Hicrî yılında (1271) Sahib-i Ata Fahreddin Ali tarafından yaptırılmıştır. Fahreddin Ali, III. Gıyâseddin Keyhüsrev döneminde (1265-1284) Selçuklu veziri olarak görev yapmış, Moğol (İlhanlı) hâkimiyeti altındaki Anadolu’nun idaresinde etkin bir isimdir. Konya’daki Sahib-i Ata Külliyesi ve Kayseri’deki yapılar da onun eserleri arasında sayılır. Medresenin ismi, kullanılan mavi renkli çinilerden dolayı “Gök” (mavi) kelimesiyle anılmıştır. Yapının asıl adı ise “Sahibiye Medresesi”dir.

Medresenin mimarının Kölük b. Abdullah olduğu, kitabelerden anlaşılır. Kölük b. Abdullah, Sivas’taki Gök Medrese’nin yanı sıra Anadolu’daki bazı diğer yapılarla da ilişkilendirilen bir ustadır. Bu bilgi, Selçuklu mimarlarının isimlerinin kitabelerde yer almasının nadir örneklerinden birini oluşturur.

Mimarisi

Gök Medrese açık avlulu ve dört eyvanlı bir plana sahiptir. Avlunun çevresinde iki katlı, eyvanlara ve hücrelere açılan bölümler bulunur. Girişteki taçkapısı yüksek ve görkemlidir; üzerinde yazı kuşakları, geometrik ve bitkisel motifler yer alır. Kapının iki yanındaki minarelerin kaideleri, mermer işçiliği ve çini ile süslenmiş olup, üst bölümleri zamanla zarar görmüş veya yıkılmıştır. Bugünkü hali, mimarinin bir kısmının restore edildiğini gösterir.

Yapının iç avlusunda eyvanlardaki çini kaplama, mavi, lacivert ve turkuaz renklerde geometrik desenlerle bezenmiştir. Ana eyvanın kubbesi ve duvarlarındaki çiniler, Selçuklu çini sanatının en değerli örneklerinden biridir. Karatay Medresesi’ndeki kubbe çinileriyle karşılaştırıldığında Konya’daki yapının kapalı avlulu, Sivas’taki yapının ise açık avlulu olması mimari tip farkını gösterir.

Taçkapı kitabeleri

Taçkapıdaki kitabeler hem kuruluş tarihini hem de bani ve usta bilgilerini aktarır. Kitabelerde Kur’an ayetlerine de yer verilmiştir. Bu yazılar yalnızca süs değil, medresenin ilmî ve dinî niteliğini de yansıtır.

Eğitim İşlevi

Gök Medrese, Selçuklu dönemi medrese geleneğinin devamı olarak Kur’an, hadis, fıkıh, Arap dili ve mantık gibi derslerin okutulduğu bir kurumdur. Sivas’ın Selçuklu çağında canlı bir ticaret ve ilim şehri olduğu bilinir. Şehirde Erzurum Çifte Minareli Medrese ve Kayseri Gevher Nesibe Darüşşifası gibi diğer Anadolu eserleri gibi bir ilim ve sağlık ağı vardı. Bu kurumların öğrencileri genellikle vakıf gelirleriyle desteklenirdi. Detaylar için Medrese nedir? yazısı faydalıdır.

Sivas’taki başka önemli Selçuklu eserleri arasında Keykâvus Şifaiyesi (1217) ve Çifte Minareli Medrese de bulunur. Bu yapılar, bölgenin eğitim ve sağlık alanındaki yatırımlarını gösterir. Her ne kadar farklı şehirlerde olsalar da ortak mimari dili paylaşırlar.

Bugünkü Durum

Gök Medrese, Cumhuriyet döneminde müze olarak kullanılmış, restorasyonlarla korunmuştur. Bugün Sivas’ın kültür ve turizm merkezlerinden biridir; avlusu ve odalarında el sanatları, çay ve kahve sunumu gibi etkinlikler yapılabilmektedir. Yapı, tarihî çevre ve şehir kimliği açısından Sivas’ın önemli simgesidir. Restorasyon ve kullanım kararları zaman zaman kamuoyunda tartışmalara konu olmuştur; bu tür konuların yetkili kurumlardan takip edilmesi gerekir.

Gök Medrese’nin hikâyesi, İslam dünyasında bilgi ve kitap kültürünün Anadolu’daki uzantısını da gösterir. Daha geniş bir bakış için Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi ve Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazıları okunabilir.

Sivas’ın Selçuklu Dönemindeki Önemi

Sivas, Anadolu Selçuklu Devleti’nin Kayseri ve Konya’nın yanında önemli şehirlerinden biriydi. Ticaret yollarının kesiştiği bu şehir, Danişmendliler döneminde de başkentlik yapmıştır. Kentte 1217 tarihli Keykâvus Şifaiyesi ve 1271 tarihli Gök Medrese gibi yapılar, hem tıp hem ilim alanındaki yatırımları gösterir. Şehir, 1243 Kösedağ Savaşı’ndan sonra Moğol baskısına maruz kalmış, ancak Selçuklu vezirleri ve beylikler eliyle imar faaliyetleri sürdürülmüştür. Gök Medrese, bu zor dönemde bile ilme ve mimariye verilen değeri yansıtır.

Moğol (İlhanlı) idaresi altında yaşayan Anadolu’da medreselerin vakıf gelirleri zaman zaman aksamış olabilir. Bu nedenle yapıların ayakta kalması, vakfiyelerin ve idarecilerin ilgisi kadar toplumsal desteğe de bağlıydı. Sahib-i Ata’nın Konya’daki külliyesi de aynı çabanın bir parçasıdır.

Restorasyon ve Koruma

Gök Medrese’nin minarelerinin üst kısımlarının ve çevre yapılarının zamanla aşınması, depremler ve ihmal sebebiyle zarar gördüğü belirtilir. Cumhuriyet döneminde yapılan onarımlarla hem taçkapı hem avlu korunmuştur. Çini süslemelerinin korunması özel uzmanlık gerektirir. Gelecek nesillere taşınması için tarih bilinci ve düzenli bakım şarttır.

Selçuklu Medreselerinin Ortak Özellikleri

Anadolu Selçuklu medreselerinde vezir, hanım sultan ya da emir gibi bani kişilerin yanı sıra vakıf şartları ve mimar adı kitabelere yazılırdı. Konya, Sivas, Kayseri ve Erzurum’da görülen yapılar kapalı veya açık avlulu, eyvanlı planlarıyla ayrılırken, hepsinde taçkapı süslemesi ve çini ya da taş işçiliği dikkat çeker. Gök Medrese’deki bu zenginlik, Selçuklu sanatının çeşitli bölgelerde nasıl benzer ve farklı biçimlerde ortaya çıktığını gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gök Medrese’nin asıl adı nedir?

Asıl adı Sahibiye Medresesi’dir; mavi çinilerinden dolayı Gök Medrese olarak anılır.

Gök Medrese’yi kim yaptırdı?

Selçuklu vezirlerinden Sahib-i Ata Fahreddin Ali 1271’de yaptırmıştır.

Gök Medrese’nin planı nasıldır?

Dört eyvanlı ve açık avlulu medrese planına sahiptir.

Gök Medrese bugün ne amaçla kullanılıyor?

Kültür ve turizm amaçlı kullanılmaktadır; restorasyon ve kullanım ayrıntıları resmî kurumlardan öğrenilmelidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gök Medrese" ve "Sahib Ata Fahreddin Ali" maddeleri; Kültür ve Turizm Bakanlığı Sivas tanıtım belgeleri; Anadolu Selçuklu mimarisi üzerine akademik çalışmalar

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →