Süt Anneliği ve Süt Bankası Meselesi

Bir çocuğun başka bir kadın tarafından emzirilmesi, dinî açıdan süt akrabalığı (radâ’) doğurur. Bu akrabalık nikâh engeli oluşturur ve soy akrabalığına benzer bazı hükümler getirir. Süt bankası uygulaması, farklı kadınların sütlerinin karıştırılması ve alıcıların bilgisinin kayıt altına alınması gibi sorunlar nedeniyle çağdaş fıkıh çevrelerinde tartışılmıştır.

Süt akrabalığı nedir?

Nisâ Suresi’nin 23. ayeti evlenilmesi haram olan yakınlar arasında “sizi emziren anneleriniz ve süt kardeşleriniz”i sayar. Hadiste “Soy yüzünden haram olan süt yüzünden de haram olur” buyrulur (Buhârî, Şehâdât 7; Müslim, Radâ). Buna göre bir çocuk, bir kadından süt emerse o kadın çocuğun süt annesi, kadının kocası süt babası, kadının çocukları ise süt kardeşi olur. Bu akrabalık nikâh engeli doğurur; ancak miras ve nafaka gibi hükümlerde soy akrabalığı kadar etki etmez. Süt akrabalarıyla mahremiyet ve ev içi ilişkiler kuralları da geçerlidir; ayrıntılar için anne sütünün önemi ve emzirme süresi yazısına bakılabilir.

Şartlar ve mezhep görüşleri

• Süre: Emzirmenin çocuğun emzirme çağında olması gerekir. Çoğunluğa göre bu süre iki yıl; Ebû Hanîfe’ye göre otuz aydır.
• Miktar: Hanefî ve Mâlikî mezheplerinde az ya da çok emzirme süt akrabalığı doğurur. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde, Hz. Âişe’nin rivayetine dayanılarak beş ayrı ve doyurucu emzirme şartı aranır (Müslim, Radâ 24).
• Yol: Emzirme doğrudan memeden olabileceği gibi, bazı mezheplere göre sütün içirilmesiyle de gerçekleşebilir (vasıta ayrıntıları ihtilaflıdır).
• Delil ve şahit: Süt akrabalığı iddiasının ispatı için güvenilir şahitlik aranır; kayıt tutmak bu bakımdan önemlidir.

Süt anne tutma

Bakara Suresi’nin 233. ayeti “Çocuklarınıza süt anne tutmak isterseniz, vereceğinizi güzellikle verdiğiniz takdirde size günah yoktur” buyurarak süt anne tutmayı meşru kılar. Hz. Peygamber’in süt annesi Halime ile ilişkisi bu geleneğin örneğidir. Bu yolla oluşan süt akrabalığı hükümleri bilinmeli ve ailelerin evlilik engelleri açısından kayıt tutulmalıdır.

Süt bankası meselesi

Süt bankaları, prematüre ya da annesi emziremeyen bebekler için anne sütünün toplanıp saklandığı, gerektiğinde bebeklere verildiği kurumlardır. Dinî açıdan başlıca sorunlar şunlardır: Süt farklı kadınlardan toplanarak karıştırıldığında hangi bebeğin kimin sütünden içtiğinin bilinememesi; süt akrabalığı nedeniyle nikâh engeli hükümlerinin takibinin zorlaşması. Bu endişelerle, 1980’li yıllardaki İslam Fıkıh Akademisi toplantılarında süt bankalarının kurulmasının sakıncalı olduğu yönünde görüşler belirtilmiştir. Sonraki yıllarda ise bazı çağdaş âlimler ve fetva kurumları, sütü veren kadınların ve alıcıların kayıtlarının tutulması, bilgilendirilmesi ve süt akrabalığı hükümlerinin gözetilmesi şartıyla ihtiyaç hâlinde cevaz görüşü ileri sürmüştür. Bu görüşlerin ayrıntısı ve resmî karar metinleri için ilgili kurumların yayınlarına bakılması gerekir; Türkiye’de süt bankası bulunmaması ve konunun Diyanet’teki değerlendirmesi hakkında güncel bilgi için müftülüğe danışılmalıdır.

Alternatifler ve pratik tavsiyeler

• Anne sütü olmadığında doktor önerisiyle mama kullanmak caizdir.
• Tanıdık bir kadından süt almak gerekiyorsa, hangi kadından ve ne kadar süt alındığı kayıt altına alınmalıdır.
• Akrabalar ve komşular arasında çocukların birlikte emzirilmesi durumunda gelecekte evlilik engeli doğabileceği akılda tutulmalıdır.
• Süt akrabalarıyla mahremiyet hükümleri uygulanır; ev içi örtünme kurallarında bu da dikkate alınır.

Annenin sorumlulukları ve ibadet

Emziren annenin ibadet ruhsatları ve çocuk bakım sorumlulukları için emzirme ücreti ve çocuk bakım sorumluluğu yazısına bakılabilir. Doğumdan sonraki sünnetler için doğum sonrası sünnetler, annenin fiziksel aktiviteye dönüşü için kadınların spor yapması ve kadınların yüzmesi yazıları, günlük hareket konusunda kadınların bisiklet sürmesi ve araba kullanması yazısı incelenebilir.

Fıkıh kurullarının yaklaşımı hakkında not

Süt bankası konusunda verilen kararlar zaman içinde farklılaşmıştır. Bu nedenle ilgili kararın tarihine, kararı veren kuruma ve gerekçesine bakılmalı; tek bir kararın bütün Müslümanlar adına bağlayıcı olduğu varsayılmamalıdır. Hükmü tereddütlü olanlar, bölgelerindeki müftülüğe ve güvenilir fetva makamlarına danışmalıdır. Hekimlerin kayıt ve izlenebilirlik sistemleri geliştikçe, bu konuda yeni değerlendirmelerin yapılması da mümkündür.

Süt akrabalığı ile ilgili şüphe durumlarında, “iki adil şahit” ya da güvenilir bir kadının tanıklığı gibi ölçüler fıkıhta ayrıntılı ele alınmıştır; kayıt tutmak bu şüpheleri azaltır.

Her durumda süt akrabalığı hükümlerinin ciddiyetle gözetilmesi, ailelerin ve çocukların gelecekte yaşayabileceği nikâh engeli sorunlarını önlemek açısından önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Süt akrabalığı ne zaman oluşur?

Çocuk emzirme süresi içinde (çoğunluğa göre iki yaş, Ebû Hanîfe’ye göre otuz ay) bir kadından süt emerse o kadın süt annesi olur ve süt kardeşlik bağı doğar; Hanefîde az ya da çok olması fark etmez, Şâfiî ve Hanbelîde beş doyurucu emzirme aranır.

Süt bankası caiz mi?

Konu çağdaş fıkıh literatüründe tartışmalıdır. Bazı fıkıh kurulları süt akrabalığı karışıklığı nedeniyle sakıncalı bulmuş, bazı âlimler ise kayıtların tutulması ve alıcıların bilgilendirilmesi şartıyla cevaz vermiştir. Kesin uygulama için müftülüğe başvurulmalıdır.

Süt anne tutmak caiz mi?

Evet. Kur’an süt anne tutmaya cevaz verir (Bakara 233); bu durumda süt akrabalığı hükümleri uygulanır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Ekim 2026 · Kaynaklar: Kur’an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/23); Bakara Suresi (2/233); Buhârî, Şehâdât 7 ve Müslim, Radâ (soy yüzünden haram olan süt yüzünden de haram olur); Müslim, Radâ 24 (beş emme rivayeti); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Radâ‘" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →