Bankada Biriken Faiz Parası Ne Yapılır, Kimlere Verilebilir?

Kısa cevap: Faiz geliri, kişinin helal mülkü sayılmaz; bu sebeple kendisi ve ailesi için harcayamaz. Âlimlerin ve Din İşleri Yüksek Kurulu’nun tavsiyesi, bu paranın bankada bırakılmayıp alınması ve sevap beklemeksizin yoksullara veya kamu yararına olan işlere verilmesidir. Bu para ile zekât, fitre, kurban veya vergi borcu gibi kişinin kendi yükümlülükleri ödenemez.

Faiz geliri neden kişinin malı sayılmaz?

Kur’an, faizden tövbe edenler için “anaparalarınız sizindir” buyurur (Bakara Suresi, 2/279). Bu ifade, anaparanın üzerindeki kısmın kişiye ait olmadığını gösterir. Fıkıhta buna “mâl-i habîs” (temiz olmayan kazanç) denir. Böyle bir malın hükmü, mümkünse sahibine iade edilmesi, mümkün değilse kişinin ondan kurtulmasıdır.

Banka faizinde parayı “sahibine iade” pratikte mümkün değildir; çünkü faiz belirli bir kişiden değil, bankanın genel havuzundan gelir. Bankaya bırakmak ise faizli sistemin kaynaklarını güçlendirmekten başka bir sonuç doğurmaz. Bu yüzden âlimler, paranın alınıp ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasını daha isabetli bulmuştur.

Hangi niyetle verilir?

Bu paranın verilmesi bir sadaka ibadeti değil, bir arınma ve kurtulma işlemidir. Hz. Peygamber (s.a.v.), “Allah temizdir, ancak temiz olanı kabul eder” buyurmuştur (Müslim, Zekât 65). Bu sebeple kişi verdiği faiz parasından sadaka sevabı beklemez. Umulur ki haramdan kaçınma gayretinin ve tövbesinin karşılığını Allah katında görür.

Kimlere ve nerelere verilebilir?

• Yoksullar, borçlular, yolda kalmışlar
• Muhtaç öğrenciler ve yetimler
• Yardım kuruluşlarının genel ihtiyaç fonları
• Yol, çeşme, köprü gibi kamu yararına hizmetler

Alan kişi için bu para haram değildir; çünkü ona meşru bir yolla, karşılıksız olarak ulaşmıştır. Verirken paranın faiz kaynaklı olduğunu söylemek gerekmez; söylemek çoğu zaman alanı incitir.

Âlimlerin bir kısmı, mushaf basımı ve cami inşası gibi doğrudan ibadetle ilgili yerlerde bu paranın kullanılmamasını daha uygun görmüştür. Bu, hüküm gereği değil, edep gereği bir tercihtir.

Faiz parasıyla yapılamayacak şeyler

1. Zekât, fitre, kefaret, adak ve kurban gibi malî ibadetler yerine getirilemez.
2. Kişinin kendi vergi, ceza, fatura gibi borçları ödenemez; çünkü bu, paradan dolaylı yoldan yararlanmaktır. (Bazı çağdaş âlimler, bankanın veya devletin haksız yere aldığı faiz niteliğindeki ödemelere mahsup edilebileceğini söylemişse de yaygın görüş ihtiyatlı olanıdır.)
3. Bakmakla yükümlü olunan aile bireylerine verilemez; çünkü onların nafakası zaten kişinin üzerinedir.
4. Hediye, bahşiş veya ikram olarak kullanılıp karşılığında teşekkür ve itibar kazanılamaz.

Faiz nasıl birikir, nasıl önlenir?

Birçok kişi farkında olmadan faiz geliri elde eder: vadesiz hesaba tanımlanan “günlük kazandıran” ürünler, otomatik vadeli hesaba aktarma, faizli fonlara yatırılan birikimler gibi. Yapılması gerekenler şunlardır:

• Hesabınıza tanımlı faiz getirili ürünleri bankadan iptal ettirin.
• Birikimlerinizi katılma hesabı, altın veya faizsiz fonlarda değerlendirin.
• Hesap ekstrenizde “faiz tahakkuku” kalemi olup olmadığını kontrol edin.

Geçmişte yenen faiz

Geçmişte faiz geliri elde edip harcamış olan kişi için yol tövbedir. Tövbenin şartları; pişmanlık, günahı bırakmak ve tekrar dönmemeye azmetmektir. Elinde hâlâ faizden kalan birikim varsa onu çıkarır. Harcanıp gitmiş olanı hesaplayıp imkânı ölçüsünde zamanla hayır yoluna vermesi güzel bir davranış olur; ancak gücünün yetmediği şeyden sorumlu tutulmaz (Bakara Suresi, 2/286). Allah tövbe edenleri sever (Bakara Suresi, 2/222).

Faizin birikmesini önlemek için alınabilecek tedbirler

Biriken faizi temizlemek önemlidir; ancak daha önemlisi, faizin hiç birikmemesini sağlamaktır. Bunun için bazı basit ama etkili tedbirler alınabilir. Maaş hesabının faiz işlemeyen bir vadesiz hesap olarak tanımlandığından emin olmak, bankanın otomatik olarak açtığı getirili hesapları kapatmak ve birikimleri katılma hesabı, altın veya helal yatırım araçlarına yönlendirmek bu tedbirlerin başında gelir. Emekli maaşı, kira geliri veya miras gibi hesaba düzenli yatan paraların hangi hesap türünde durduğu da periyodik olarak kontrol edilmelidir. Bazı bankaların kampanya adı altında hesaba “getiri” veya “ödül faizi” eklediği görülür; bu tür ödemelerin niteliği sorgulanmalıdır. Hesap özetlerini düzenli incelemek, farkında olmadan faize bulaşmanın önüne geçer. Eğer faiz yine de hesaba geçerse, bekletmeden ayırıp yukarıda anlatıldığı şekilde değerlendirmek gerekir.

Faiz parasını ayırırken bunu gizli tutmak ve kimseyi mahcup etmemek de önemlidir. Verilen kişiye bunun faiz geliri olduğunu söylemek zorunlu değildir; önemli olan niyetin hakkı sahibine ulaştırmak ve kendini haramdan arındırmak olmasıdır. Bu arındırma işlemini bir sadaka veya zekât gibi görmemek, aradaki farkı zihnen de net tutmak gerekir. Böylece kişi hem sorumluluğunu yerine getirir hem de niyetini doğru kurar.

Sık Sorulan Sorular

Enflasyon paramı eritiyor; faizin enflasyon kadarını alabilir miyim?

Bu konu çağdaş âlimler arasında tartışılmıştır. Yaygın ve ihtiyatlı görüş, mevduat faizinin enflasyon gerekçesiyle helal hâle gelmeyeceği yönündedir; çünkü birikimin değerini korumanın altın, katılma hesabı gibi helal yolları mevcuttur.

Faiz parasını fakir kardeşime verebilir miyim?

Nafakası üzerinize vacip olmayan, gerçekten muhtaç bir yakınınıza verebilirsiniz. Anne-baba, eş ve çocuklara ise verilemez.

Bankanın kestiği masrafları faizden düşebilir miyim?

Bazı âlimler bankanın haksız yere aldığı kesintilerin mahsup edilebileceğini söylemiştir. Hizmet karşılığı alınan meşru ücretler için ise bu yola gidilmemesi daha uygundur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/222, 279, 286); Müslim, Zekât 65; Din İşleri Yüksek Kurulu, Fetvalar (faiz gelirinin değerlendirilmesi)