Îsâr Nedir? Kardeşini Kendine Tercih Etme Ahlakı ve Örnekleri

Îsâr, bir kimsenin kendisi de ihtiyaç içindeyken başkasının ihtiyacını kendi ihtiyacının önüne geçirmesi, kardeşini kendine tercih etmesidir. Cömertliğin en üst derecesi sayılır. Cömert insan ihtiyacından artanı verir; îsâr sahibi ise kendisinin de muhtaç olduğu şeyi verir. Kur’an-ı Kerim bu ahlakı Medineli Müslümanlar olan ensarı överken anlatmıştır (Haşr Suresi, 59/9).

Îsâr Ayeti: Haşr Suresi 9

Mekke’den hicret eden muhacirler mallarını, evlerini geride bırakmışlardı. Medineli Müslümanlar onlara kapılarını ve kalplerini açtılar. Yüce Allah bu tutumu şöyle anlatır:

“Onlardan önce o yurda yerleşmiş ve imanı gönüllerine yerleştirmiş olanlar, kendilerine hicret edenleri severler; onlara verilenlerden dolayı içlerinde bir rahatsızlık duymazlar. Kendileri ihtiyaç içinde olsalar bile onları kendilerine tercih ederler. Kim nefsinin cimriliğinden korunursa işte onlar kurtuluşa erenlerdir.” (Haşr Suresi, 59/9)

Ayette üç özellik öne çıkar: sevmek, kıskanmamak ve tercih etmek. Îsâr yalnızca bir verme eylemi değil, öncesinde kalbin hasetten ve cimrilikten arınmasıdır.

Misafirini Doyuran Aile

Sahih kaynaklarda bu ayetin inişiyle ilgili şu olay anlatılır: Resûlullah’a (s.a.v.) aç bir adam geldi. Efendimizin evinde sudan başka bir şey yoktu. Ashabına “Bu gece bu kişiyi kim misafir eder?” diye sordu. Ensardan bir sahabi onu evine götürdü. Evde yalnızca çocukların yiyeceği kadar yemek vardı. Karı koca çocukları oyalayıp uyuttular, kandili kıstılar ve misafir doysun diye kendileri yiyormuş gibi yaptılar. Sabah olunca Peygamberimiz, Allah’ın o gece yaptıklarından razı olduğunu müjdeledi (Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr 10; Müslim, Eşribe 172).

Ensar ile Muhacir Kardeşliği

Hicretten sonra Peygamberimiz ensar ile muhacirler arasında kardeşlik kurdu. Sa’d b. Rebî’ (r.a.), kardeşi ilan edilen Abdurrahman b. Avf’a (r.a.) malının yarısını teklif etti. Abdurrahman b. Avf ise ona dua edip “Bana çarşının yolunu göster” dedi ve kendi emeğiyle geçinmeyi seçti (Buhârî, Büyû’ 1). Bu olayda îsârın iki yüzü birden görülür: veren elin fedakârlığı ve alan tarafın iffeti. Îsâr ahlakı, karşı tarafın bunu istismar etmemesiyle güzelleşir.

Yermük Şehitleri Anlatısı

Yermük Savaşı’nda yaralı üç sahabinin, kendilerine uzatılan suyu “önce kardeşime ver” diyerek birbirine gönderdiği ve üçünün de su içemeden şehit düştüğü anlatılır. Bu kıssa siyer ve tabakat kitaplarında yer alır, vaaz ve sohbetlerde sıkça aktarılır. Hadis âlimleri rivayetin senedinde zayıflık bulunduğunu belirtmişlerdir; bu nedenle onu kesin bir tarihî bilgi olarak değil, îsâr ruhunu anlatan ibretli bir anlatı olarak değerlendirmek daha doğrudur.

Îsârın Sınırları

Îsâr yüce bir erdemdir; fakat âlimler bazı sınırlara dikkat çekmişlerdir:

• Başkasının hakkı üzerinden îsâr yapılmaz. Kişi bakmakla yükümlü olduğu eşinin ve çocuklarının zaruri nafakasını onların rızası olmadan başkasına veremez.
• İbadetlerde îsâr hoş görülmemiştir. Âlimlerin çoğuna göre ilk safta yer almak, abdest suyu gibi konularda sevabı başkasına bırakmak uygun değildir; çünkü ibadette Allah’a yakınlıkta yarışmak esastır.
• Kişi kendini tehlikeye atacak duruma düşmemelidir. Sabredemeyecek ve sonra pişman olup dilenecek hâle gelecek kimsenin bütün malını dağıtması tavsiye edilmemiştir.

Peygamberimiz, malının tamamını vasiyet etmek isteyen Sa’d b. Ebî Vakkâs’a (r.a.) üçte birden fazlasına izin vermemiş ve “Mirasçılarını zengin bırakman, onları insanlara el açar hâlde bırakmandan hayırlıdır” buyurmuştur (Buhârî, Vesâyâ 2; Müslim, Vasiyyet 5).

Günlük Hayatta Îsâr

Îsâr yalnızca kıtlık ve savaş zamanlarına mahsus değildir. Bugün de küçük tercihlerle yaşanabilir:

1. Toplu taşımada yorgun olduğu hâlde yerini bir başkasına vermek.
2. Sofrada en güzel lokmayı misafire, eşe veya çocuğa bırakmak.
3. Sırada acelesi olana öncelik tanımak.
4. Kendi planladığı bir harcamayı erteleyip bir öğrencinin ihtiyacını karşılamak.
5. İş yerinde övgüyü ve takdiri ekip arkadaşına yönlendirmek.

Kur’an, iyilerin vasfını anlatırken “Kendileri de ihtiyaç duydukları hâlde yiyeceği yoksula, yetime ve esire yedirirler; ‘Biz sizi yalnızca Allah rızası için doyuruyoruz, sizden ne bir karşılık ne de teşekkür bekliyoruz’ derler” buyurur (İnsân Suresi, 76/8-9). Îsârı değerli kılan işte bu beklentisizliktir.

Sık Sorulan Sorular

Îsâr ile cömertlik arasındaki fark nedir?

Cömertlik, kişinin elindeki imkânı gönül hoşluğuyla paylaşmasıdır. Îsâr ise kişinin kendisinin de ihtiyaç duyduğu şeyi başkasına vermesidir; bu yönüyle cömertliğin en ileri mertebesi kabul edilir.

Îsâr farz mıdır?

Hayır. Îsâr farz veya vacip değil, üstün bir fazilettir. Farz olan zekât ve bakmakla yükümlü olunan kimselerin nafakasıdır. Îsâr, bu yükümlülüklerin ötesinde gönüllü bir fedakârlıktır.

Ailemin ihtiyacı varken başkasına vermem doğru olur mu?

Bakmakla yükümlü olduğunuz kimselerin zaruri ihtiyaçları önce gelir. Peygamberimiz harcamaya önce kişinin kendi ailesinden başlamasını tavsiye etmiştir (Müslim, Zekât 95). Aile fertlerinin gönül rızası varsa birlikte yapılan fedakârlık ise ensar örneğindeki gibi övülmüştür.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Haşr Suresi (59/9); İnsân Suresi (76/8-9); Buhârî, Menâkıbü'l-ensâr 10; Müslim, Eşribe 172; Buhârî, Büyû' 1; Buhârî, Vesâyâ 2; Müslim, Vasiyyet 5; Müslim, Zekât 95; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Îsâr" maddesi