Maaş ve Kira Gelirinden Zekât Verilir mi? Nasıl Hesaplanır?

Kısa cevap: Maaş, emekli aylığı ve kira gibi düzenli gelirlerin kendisine, ele geçtiği anda doğrudan zekât düşmez. Zekât, bu gelirlerden harcandıktan sonra elde kalan ve diğer birikimlerle birlikte nisap miktarına (80,18 gram altın değerine) ulaşan paraya düşer. Kişi, temel ihtiyaçlarını ve vadesi gelmiş borçlarını düştükten sonra nisap miktarı mala sahip olur ve bu durum bir kamerî yıl sürerse, yıl sonunda elindeki toplam birikimin kırkta birini zekât olarak verir.

Zekât gelire değil, birikmiş mala düşer

Zekâtın farz olması için malın nisaba ulaşması, artıcı nitelikte olması, temel ihtiyaçlardan ve borçtan fazla olması ve üzerinden bir yıl geçmesi gerekir. Bu şartlar, klasik fıkıh kitaplarının tamamında zikredilir. Dolayısıyla ayda yüksek bir maaş alan ama tamamını geçimine, kirasına, çocuklarının eğitimine harcayan kimse zekâtla yükümlü olmaz. Buna karşılık mütevazı bir emekli aylığı alan, fakat yıllar içinde nisap üstü birikim yapmış kişi zekât verir.

Kira geliri de aynı şekilde değerlendirilir. Kiraya verilen evin, dükkânın kendisinden zekât gerekmez; çünkü bu mallar ticaret malı değil, gelir getiren sabit varlıklardır. Zekât, kiradan elde edilip harcanmayan ve biriken paraya düşer.

Adım adım hesaplama

1. Zekât yılının başlangıcını belirleyin. Nisap miktarı birikime ilk ulaştığınız gün, zekât yılınızın başıdır. Pek çok kişi kolaylık olsun diye Ramazan ayının belli bir gününü esas alır.
2. Bir kamerî yıl sonra elinizdeki toplamı sayın. Nakit, banka hesabı, döviz, altın, alacaklar ve varsa ticaret malları toplanır.
3. Borçları düşün. Vadesi gelmiş veya o yıl içinde ödenecek borçlar toplamdan çıkarılır.
4. Nisabı kontrol edin. Kalan tutar 80,18 gram altının o günkü değerinden fazla ise zekât gerekir.
5. Kırkta birini ayırın. Kalan tutarın yüzde 2,5’i zekât borcunuzdur.

Örnek

Bir memurun geçen Ramazan’da nisap üstü birikimi vardı. Bu Ramazan’da hesabına baktığında bankada bir miktar parası, evinde birkaç çeyrek altını ve gelecek ay ödeyeceği bir kredi kartı borcu bulunuyor. Para ve altının toplam değerinden kart borcunu düşer; kalan tutar nisabın üzerindeyse bu tutarın kırkta birini zekât olarak verir. Yıl içinde hesabına giren maaşların her biri için ayrı ayrı yıl hesabı tutması gerekmez; Hanefi mezhebinde yıl içinde kazanılan mal, aynı cinsten olan ana mala eklenir ve onun yılına tabi olur.

Yıl içinde para azalıp çoğalırsa

Hanefi mezhebine göre nisabın yılın başında ve sonunda bulunması yeterlidir. Ay ortasında hesap boşalıp ay başında maaşla tekrar dolması yılı bozmaz. Ancak mal tamamen tükenir, kişi bir süre hiçbir birikime sahip olmazsa yıl kesilir; nisaba yeniden ulaştığı gün yeni yıl başlar.

Hangi kalemler hesaba katılmaz?

• Oturulan ev, kullanılan otomobil, ev eşyası, meslek aletleri ve kitaplar,
• Kiraya verilen gayrimenkulün kendisi,
• Henüz hak edilmemiş, ele geçmemiş gelecek aylara ait maaşlar,
• Kıdem tazminatı gibi, henüz kişinin mülkiyetine geçmemiş ve tasarruf edemediği haklar (ele geçtikten sonra diğer birikime eklenir).

Bireysel emeklilik, birikim hesabı veya benzeri fonlarda kişinin dilediği zaman çekebildiği, kendi mülkü olan tutarlar ise zekât hesabına dâhil edilir. Bu fonların içeriğinin helal olup olmadığı ayrı bir konudur ve ayrıca araştırılmalıdır.

Çağdaş bir görüş: gelir elde edildiğinde zekât

Bazı çağdaş âlimler, yüksek gelirli serbest meslek sahipleri ve ücretlilerin, toprak ürünlerine kıyasla gelir elde edildiğinde zekât vermesinin daha isabetli olacağını savunmuştur. Bu, tartışılan bir ictihaddır. Din İşleri Yüksek Kurulu’nun benimsediği ve mezheplerin çoğunluğunun kabul ettiği görüş ise yukarıda anlatılan, yıl sonu birikimi üzerinden hesaptır. Dileyen kişi, gelirinden düzenli olarak nafile sadaka vererek de bu hassasiyeti yaşatabilir.

Temel ihtiyaç kavramı nasıl anlaşılmalı?

Fıkıhta “havâic-i asliyye” denilen temel ihtiyaçlar; barınma, giyim, ev eşyası, ulaşım aracı, meslek aletleri ve bir yıllık geçim masrafı gibi kalemleri içerir. Bunlar kişinin yaşadığı toplumun örfüne ve makul yaşam standardına göre belirlenir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Temel ihtiyaç, elde mevcut olan ve fiilen kullanılan mal için geçerlidir. “İleride araba alacağım, o hâlde bu para temel ihtiyacımdır” demek, fetvaya esas olan görüşe göre parayı zekâttan muaf kılmaz. Yazlık, ikinci otomobil veya kullanılmayan arsa gibi ihtiyaç fazlası mallar ise ticaret için tutulmadıkça zekâta tabi olmaz; fakat kişinin fitre ve kurban bakımından zengin sayılmasına sebep olur ve zekât almasına engel teşkil eder.

Sık Sorulan Sorular

Ev almak için para biriktiriyorum, bu paraya zekât düşer mi?

Evet. Fetvaya esas olan görüşe göre, ev, araba veya hac gibi bir ihtiyaç için biriktirilen para, harcanmadığı sürece birikim hükmündedir. Nisaba ulaşır ve üzerinden bir yıl geçerse zekâtı verilir.

Kira gelirimle geçiniyorum, birikimim yok. Zekât verir miyim?

Hayır. Kira gelirinin tamamı geçime harcanıyorsa ve elde nisap miktarı mal birikmiyorsa zekât yükümlülüğü doğmaz. Kiraya verilen mülkün değeri hesaba katılmaz.

Zekâtı maaşımdan aylık taksitlerle verebilir miyim?

Nisaba malik olan kişi, yıl dolmadan zekâtını peşin olarak verebilir; bu sebeple yıl içinde aylık ödemeler yapıp yıl sonunda hesabı tamamlamak caizdir. Yıl dolduktan sonra ise zekâtı geciktirmeden ödemek gerekir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/267); Mevsılî, el-İhtiyâr, Kitâbü'z-Zekât; Din İşleri Yüksek Kurulu, Fetvalar, Zekât bölümü; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" maddesi