Anne ve Babanın Çocuğundan Miras Payı: Oranlar ve Şartlar

Ölenin çocuğu varsa anne ve babanın her biri terekenin altıda birini alır. Çocuk yoksa ve ölenin kardeşleri de bulunmuyorsa anne üçte bir alır, baba ise kalanın tamamını asabe olarak alır. Birden fazla kardeş varsa anne altıda bir ile yetinir; ancak kardeşler babanın varlığı sebebiyle mirastan pay alamaz.

Ayetteki hüküm

Nisâ Suresi 11. ayette şöyle buyrulur: ölenin çocuğu varsa, anne babasından her birine bıraktığından altıda bir vardır. Çocuğu yoksa ve mirasçısı yalnızca anne babası ise annesine üçte bir düşer. Kardeşleri varsa annesine altıda bir düşer. Bu paylar da diğer paylar gibi vasiyetten ve borçtan sonra hesaplanır. Ayetin sonunda “Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin size daha yararlı olduğunu bilemezsiniz” denilerek payların ilahi bir dengeyi gösterdiği hatırlatılır.

Çocuk varken anne ve babanın payı

Ölen kişinin oğlu veya oğul torunu varsa, hem anne hem baba altıda bir alır; kalan mal çocuklar arasında bölüşülür. Ölenin yalnızca kızı varsa, baba altıda bir paya ek olarak, kalanı da asabe olarak alabilir. Örneğin ölenin tek kızı, annesi ve babası varsa: kız yarım, anne altıda bir, baba altıda bir ve kalan altıda bir de asabe olarak babaya gider. Bu durumda baba iki payla altıda bir ve altıda bir, yani toplamda üçte bir alır. Bu örnek, babanın hem ferâiz sahibi hem asabe olabildiğini gösterir.

Çocuk yokken anne ve babanın payı

Ölenin çocuğu veya oğul torunu yoksa, baba asabe olarak kalan malı alır; anne üçte bir alır (kardeş yoksa). Eş de varsa durum değişir. Çünkü eşin payı çıkarıldıktan sonra kalan miktar üzerinden hesap yapılır. Bu özel duruma “ümeriyyeteyn” veya “garrâvân” meselesi denir. Örneğin ölenin eşi, annesi ve babası varsa, eşin payından sonra kalanın üçte biri anneye, kalanı babaya verilir. Böylece erkeğin kadından daha az almaması dengesi korunur.

Kardeşlerin annenin payına etkisi

Ölenin iki veya daha fazla kardeşi varsa, kardeşler miras almasa bile annenin payını üçte birden altıda bire düşürür. Bu duruma “hacb-i nuksân” yani “pay azaltma engeli” denir. Kardeşler baba hayatta olduğundan mirastan mahrumdur; ancak annenin payını azaltma etkileri vardır. Bu özellik, ayetin “kardeşleri varsa” kısmından çıkarılmış bir hükümdür. Kardeşlerin mirasçı olduğu durumlar için kardeşlerin mirası yazısına bakılabilir.

Anne babanın nafaka ve vefa hakkı

Miras payının yanında anne babanın çocukları üzerindeki hakkı, ömür boyu nafaka, saygı ve bakımdır. Kur’an’da anne babaya iyilik, tevhid emrinin hemen ardından gelir (İsrâ, 17/23). Anne baba muhtaç olduğunda çocuklar nafakalarını karşılamakla yükümlüdür. Dolayısıyla anne babanın mirasçılığı, hayatta olduklarındaki bakım haklarının bir devamı ve vefatla birlikte ortaya çıkan mali boyuttur. Çocuğun malı üzerindeki haklar konusunda hadislerde farklı yorumlar bulunur; ancak miras hukuku ayrıdır ve hesaplamalar ayetteki oranlara göre yapılır.

Üvey ve evlatlık durumu

Üvey anne ve üvey babalar mirasçı değildir; çünkü nesep bağı yoktur. Evlatlık edinen kişi de nesebi değiştiremez (Ahzâb, 33/4-5). Bu kişiler yine vasiyet veya hibe yoluyla mal alabilir. Bu konuda ayrıntı için evlatlık ve üvey çocukların miras durumu yazısına bakılabilir. Süt anne ve süt baba da miras hakkına sahip değildir, ancak haram kılma bakımından nesep gibi işlem görürler.

Örnek hesaplama

Çocuğu bulunmayan bekâr bir kişi vefat etti; anne, baba ve iki kardeşi var. Anne, kardeşler nedeniyle altıda bir alır; baba ise kalan altıda beşi asabe olarak alır; kardeşler babanın varlığıyla mahcup olduklarından mirastan pay almaz. Mal 60.000 birim ise anne 10.000, baba 50.000 alır. Bu örnek, mahcubiyet ve pay azaltma kavramlarını birlikte gösterir. Torunlar veya dede gibi daha uzak akrabalarla ilgili hesaplar için torunların dededen miras alması yazısı ek bilgi verir.

Çocuk ve eş ile birlikte anne baba

Ölen kişinin eşi, çocukları, annesi ve babası birlikte mirasçı olabilir. Böyle durumlarda önce eşin payı (eşin mirastaki payı), sonra anne ve babanın altıda bir payları çıkarılır; geriye kalan mal çocuklar arasında “erkeğe iki kadın payı” oranıyla bölüştürülür (kız çocuğun payı). Payların toplamı bazen birden fazla olabilir; bu durumda avl denilen orantılı küçültme yapılır. Bu teknik ayrıntı, hesaplamayı karmaşıklaştırdığı için uzmanla birlikte çalışılması önerilir.

Anne ve babanın yaşlılık döneminde çocuğunu kaybetmesi, duygusal bir acının yanında ekonomik bir güvensizlik de doğurabilir. Bu yüzden miras payı, yalnızca matematiksel bir sonuç değil, aileye destek olan bir sosyal güvence işlevi görür. Ebeveynin payını geciktirmek veya engellemek kul hakkı ihlalidir; çocuğun vefatı sonrasında geride kalan eşi ve çocukları da bu payı gözetmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anne ne zaman altıda bir, ne zaman üçte bir alır?

Ölenin çocuğu veya birden fazla kardeşi varsa altıda bir; hiçbiri yoksa üçte bir alır.

Baba çocuğu varken ne alır?

Ölenin oğlu varsa altıda bir; yalnızca kızı varsa altıda bir artı kalan (asabe olarak) alır.

Kardeşler babanın varlığında mirasçı olur mu?

Hayır. Baba hayatta iken kardeşler mahcup olur ve mirastan pay alamaz; sadece annenin payını azaltabilir.

Üvey anne baba miras alır mı?

Hayır. Nesep bağı olmadığından miras hakları yoktur. Hibe veya vasiyetle mal verilebilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 3 Haziran 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/11); Buhârî, Ferâiz; Müslim, Ferâiz; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ferâiz" ve "Anne" maddeleri; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →