Avl ve Redd Nedir? Miras Payları Fazla veya Eksik Kalırsa

Avl, mirasçıların paylarının toplamının terekeyi aştığı durumda payların orantılı olarak küçültülmesidir. Redd ise payların toplamı terekeden az olup asabe de bulunmadığında, artan malın mirasçılara paylarına göre geri verilmesidir. Bu iki hesap yöntemi, ferâiz sisteminde dengeyi sağlayan teknik çözümlerdir.

Neden avl ve redd gerekir?

Kur’an’da bildirilen paylar kesindir, fakat bazı mirasçı kombinasyonlarında bu payların toplamı bir bütünü aşar ya da eksik kalır. Örneğin ölenin kocası ve iki kız kardeşi varsa, koca yarım, kız kardeşler üçte iki alır; toplam yedi altıda bir yani bütünü aşar. Başka bir örnekte ölenin yalnızca bir kızı ve annesi varsa, kız yarım, anne altıda bir alır; toplam üçte iki eder ve geri kalan altıda bir hiçbir mirasçıya düşmez. Bu iki durumun çözümü için avl ve redd teknikleri geliştirilmiştir.

Avlin tarihçesi

Rivayetlere göre avl uygulaması ilk kez Hz. Ömer zamanında gündeme gelmiştir. Kocasıyla iki kız kardeşin bulunduğu bir olayda payların bütünü aştığı görülünce Hz. Ömer sahâbeyle istişare etmiş ve herkesin payının oranlı biçimde küçültülmesi görüşü benimsenmiştir. Hz. Ali’ye atfedilen “minberiyye” meselesi de avlin ünlü bir örneğidir: hutbe sırasında, karısı, annesi, babası ve iki kızı bırakan kişinin mirası sorulunca, “Karının sekizde biri dokuzda bir oldu” diye cevap verdiği anlatılır. Bu rivayetlerin ayrıntısında farklar bulunur; ancak avlin sahâbe içtihadıyla doğduğu genel kabul görür.

Avl nasıl uygulanır?

Payların toplamı bütünü aştığında, ortak paydadaki payların toplamı yeni bir payda olarak kabul edilir. Örneğin payda 6 iken pay toplamı 7 ise, payda 7 yapılır. Her mirasçı paydaki payı kadar pay alır. Kocası ve iki kız kardeşi bulunan örnekte: koca 3/6, iki kız kardeş 4/6; toplam 7/6’dır. Terekeyi 7’ye bölüp koca 3/7, kız kardeşler 4/7 alırlar. Böylece herkes payında orantılı bir eksilme yaşar; hiç kimse diğerinden fazla zarar görmez. İbn Abbâs ise avle karşı çıkmış, eksilmenin yalnızca sonradan gelenlere yüklenmesi gerektiğini savunmuştur; ancak çoğunluk görüşü avl yönündedir.

Redd nasıl uygulanır?

Ashab-ı ferâiz payları toplamı bütünden az kalıp asabe bulunmadığında, geriye kalan mal paylara göre mirasçılara iade edilir. Yukarıdaki örnekte kız yarım, anne altıda bir; toplam 4/6. Geriye 2/6 kalır; bu pay kız ile annenin payları oranında (3:1) bölüşülür. Dolayısıyla kız toplamda dörtte üçü, anne dörtte biri alır. Redd, kalan malın beytülmale gitmemesi için mirasçıların ihtiyaçlarını gözeten bir çözümdür.

Eşlere redd yapılır mı?

• Hanefî ve Hanbelî: Kural olarak redd, karı ve kocaya uygulanmaz; çünkü eşler nesep bağıyla değil, evlilik bağıyla mirasçıdır. Başka bir mirasçı yoksa eşlerin payı sonrasında kalan mal, zevi’l-erhama geçer.
• Şâfiî ve Mâlikî: Beytülmal düzenli işliyorsa redd uygulanmaz ve kalan beytülmale gider. Ancak mezhebin sonraki dönem fakihleri beytülmal düzeni bozulunca redde cevaz vermiştir.
• Müteahhirîn Hanefî fetvası: Beytülmalin düzenli işlemediği durumlarda eşlere de redd yapılması görüşü benimsenmiştir.

Bu görüş ayrılıkları, uygulamada mahkemelerin yaklaşımına da yansır. Eşin payı için eşin mirastaki payı yazısına bakılabilir.

Pratik hesaplama örneği

Bir kadın, kocasını, annesini ve iki ana baba bir kız kardeşini bırakarak ölmüş olsun. Koca yarım (3/6), anne altıda bir (1/6)… kardeşlerin sayısı nedeniyle anne üçte bir değil altıda bir alır; iki kız kardeş üçte iki (4/6) alır. Toplam: 3+1+4 = 8/6’dır. Payda 8 olur: koca 3/8, anne 1/8, kardeşler 4/8. Terekenin 160.000 birim olduğunu varsayarsak koca 60.000, anne 20.000, kız kardeşler 80.000 alır. Bu örnek avl hesabının işleyişini somutlaştırır.

Güncel durum

Çağdaş Müslüman ülkelerin bazıları mirasın ferâiz hükümlerine göre taksiminde avl ve redd yöntemlerini aynen uygulamaktadır. Türkiye’de Medeni Kanun ayrı bir sistem getirdiğinden, bu hesaplar yalnızca dinî ölçüleri esas almak isteyen aileler için önem taşır. Ayrıntılı kıyas için Medeni Kanun ile İslam miras hukuku farkları yazısı faydalı olur. Ayrıca asabe kavramı ve torun mirası hesaplamayı etkiler.

Avl ve reddin mantığı: adalet ve eşit zarar

Avl, mirasçıların tümüne eşit oranda eksilme yükleyerek bir mirasçının diğerinden daha fazla zarar görmesini önler. Redd ise malın sahipsiz kalmasını engelleyerek mirasçıların payının artmasını sağlar. İki yöntemin ortak noktası, fıkhın “denge ve nispet” ilkesine dayanmasıdır: ayetteki oranlar bozulmaz, yalnızca bütüne göre yeniden ölçeklenir. Bu yaklaşım, klasik ferâiz hesaplarının neden matematik bir ilim olarak geliştiğini de açıklar.

Günümüzde bu hesaplar bilgisayar programlarıyla yapılabilse de sonucu doğrulamak ve mirasçıların tamamının tespitini sağlamak insan bilgisi gerektirir. Hesabın doğru yapılması, kul hakkının korunması bakımından önemlidir. Miras paylaşımında yanlış yorumlanan her kuruşun ahiret hesabı olacağı bilinciyle hareket edilmelidir.

Özet

Payların toplamı bütünü aşarsa avl, bütünden az kalırsa ve asabe yoksa redd uygulanır. Eşlere redd uygulanması ise mezhep ve dönem farkı gösteren bir meseledir.

Sıkça Sorulan Sorular

Avl ne demektir?

Payların toplamı terekeyi aştığında, hisselerin orantılı olarak küçültülmesi işlemidir.

Redd ne demektir?

Payların toplamı terekeden az olup asabe de yoksa, artan malın mirasçılara paylarına göre geri verilmesidir.

Avl ilk kez ne zaman uygulandı?

Rivayetlere göre Hz. Ömer döneminde, sahâbenin istişaresiyle uygulanmıştır.

Eşlere redd yapılır mı?

Hanefî ana görüşünde yapılmaz; beytülmalin düzensiz olduğu durumlarda sonraki dönem fakihleri cevaz vermiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avl" ve "Redd" maddeleri; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr; Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/11, 4/12, 4/176); Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →