Ölümcül Hastalıkta Yapılan Bağışlar: Maraz-ı Mevt Hükümleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Maraz-ı mevt nedir?
Neden özel hüküm vardır?
Hangi işlemler vasiyet hükmündedir?

Maraz-ı mevt, ölümle sonuçlanan ve kişinin ölüm korkusu yaşadığı hastalıktır. Bu dönemde yapılan hibe ve karşılıksız tasarruflar, fakihlerin çoğuna göre vasiyet hükmündedir; yani malın üçte biriyle sınırlıdır. Mirasçıya yapılan bağışlar ise diğer mirasçıların ölümden sonraki onayına bağlıdır.

Maraz-ı mevt nedir?

Fıkıhta maraz-ı mevt; kişiyi yataklara düşüren, günlük işlerini yapmaktan alıkoyan, çoğu zaman ölümle sonuçlanan ve ölüm korkusunun galip olduğu hastalık için kullanılır. Hastalığın bu hükme girebilmesi için kişinin bu hastalıkla bir yıl içinde ölmesi veya hastalığın ağırlaşıp ölümle sonuçlanması şartı aranır. Mecelle’de de benzer bir tanım yapılmıştır. Hastalıktan kurtulan kişinin o dönemde yaptığı tasarruflar sağlıklı kişinin işlemleri gibi geçerli sayılır; yani iyileşme, tasarrufun hükmünü geriye dönük olarak sağlamlaştırır. Savaşta saf tutan, idam edilmek üzere olan veya gemide boğulma tehlikesi yaşayan kişinin durumu da benzer şekilde değerlendirilmiştir.

Neden özel hüküm vardır?

Ölüm hastalığındaki kişi artık mal sahibi olmaktan çok mirasçıların hakkının doğmak üzere olduğu bir döneme girmiştir. Bu dönemde yapılacak bağışlar, mirasçıları mağdur edebilir veya baskı ve etkilenme altında gerçekleşebilir. Fakihler, mirasçıların haklarını korumak için sağlıklı dönemdeki tasarruf özgürlüğü ile ölüm döşeğindeki tasarruf arasında fark gözetmiştir. Bu fark, vasiyete benzer üçte bir sınırı uygulanarak sağlanır. Sa’d b. Ebî Vakkâs hadisi de bu mantığın temel delillerinden sayılır (Buhârî, Vasâyâ).

Hangi işlemler vasiyet hükmündedir?

Hibe ve sadaka: Ölüm hastalığında yapılan bağışlar, ölümle sonuçlanırsa vasiyet gibi üçte bir sınırına tabi olur.
Köle azat etmek (günümüzde yok): Klasik fıkıhta vasiyet gibi sayılmıştır.
Mirasçıya satış: Piyasa değerinin altında yapılan satış, bir bağış kısmı içerir ve vasiyet hükmündedir.
Borç ikrarı: Mirasçı lehine borç ikrarı, diğer mirasçıların hakkını ihlal ihtimali nedeniyle şüpheyle karşılanır.
Boşama: Ölüm hastalığında kocanın karısını bâin talakla boşaması, karının miras hakkını ortadan kaldırmaz (iddet bitmeden ölürse).

Mirasçıya bağış ve onay

Ölüm hastalığında bir mirasçıya yapılan hibe, “mirasçıya vasiyet yoktur” ilkesi gereği diğer mirasçıların ölümden sonra onay vermesine bağlıdır. Onay verilmezse işlem geçersizdir. Aynı şekilde mirasçı olmayan kişiye yapılan bağış, üçte bir sınırı içindeyse geçerlidir; üçte biri aşıyorsa fazlalık mirasçıların onayına kalır. Bu nedenle ağır hasta bir baba, çocuklarından birine ev bağışlamak istiyorsa, diğer çocukların rızasını almalıdır. Aksi takdirde bağış, ölümünden sonra iptal edilebilir.

Borçlu hasta durumu

Hastanın borcu malını kapsıyorsa, yaptığı bağış alacaklıların hakkını doğrudan zedeler; bu nedenle önce borçlar ödenir. Bağışlar, ancak borçlar düşüldükten sonra kalan maldan üçte bir sınırıyla geçerli olabilir. Hastanın bir alacaklıya öncelik tanıyıp diğerlerine hile yapması da yasaklanmıştır. Bu yaklaşım, ölenin borçlarının mirastan önce ödenmesi ilkesiyle uyumludur. Ayrıntılar için ölenin borçları mirastan nasıl ödenir yazısına bakılabilir.

Mezhep farkları ve hukuki durum

Hanefî, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinin hepsi ölüm hastalığındaki bağışları vasiyet hükmünde kabul eder. Zâhirî mezhebinde ise hibe, hastalıkta da sağlıklıdaki gibi serbest sayılmıştır. Hastalığın ölümcül olup olmadığının tespiti ise tıbbî raporlar ve olayların seyri ile belirlenir. Türk hukukunda da ölüm hastalığında yapılan bağışlar, saklı payı ihlal ediyorsa tenkise tabidir; ayrıca ehliyet ve irade sakatlığı iddiasıyla iptal davası açılabilir. Mirasçıya vasiyet için mirasçıya vasiyet caiz mi yazısı, vasiyetnamenin hazırlanışı için ise vasiyetname nasıl yazılır yazısı ilgilidir.

Pratik tavsiyeler

Hastalık sürecinde mal ile ilgili önemli kararlar vermeden önce, tanıklar huzurunda ve yazılı olarak niyeti belirtmek önemlidir. Aile fertlerinin bilgilendirilmesi, ileride yaşanabilecek kırgınlıkları azaltır. Kaza ibadet borçları için de bu dönemde vasiyette bulunmak mümkündür; bu konu ölenin kaza namaz ve oruç borçları yazısında ele alınmıştır. Dönemin uygulamaları ve eleştiriler için devir ve iskat uygulaması yazısına da bakılabilir.

Örnek olay ve değerlendirme

Ağır bir hastalık geçirmekte olan yaşlı bir adam, bir gün çocuklarından birine kendi evini bağışladığını söylese ve diğer çocuklar bundan habersiz kalsa, bu işlem hastanın sağlığına ve ölümüne göre değerlendirilir. Hasta iyileşirse bağış sağlıklı dönem tasarrufu gibi geçerli olur. Ölürse, bağış mirasçıya yapıldığı için vasiyet hükmüne girer ve diğer çocukların onayı gerekir; onay verilmezse ev miras olarak paylaştırılır. Böylece hem hastanın niyeti hem mirasçıların hakkı gözetilmiş olur.

Bu tür durumlarda tıbbî rapor, tanıklar ve işlemin zamanı önemli deliller olur. Aile içi çatışma çıkmaması için, hasta olan kişi önemli mal kararlarını bütün mirasçıların bilgisi dahilinde vermelidir. Dürüstlük ve şeffaflık, mirasın bereketini de korur.

Sonuç

Maraz-ı mevt hükümleri, ölüm döşeğindeki kişinin iradesine saygı gösterirken mirasçıların ve alacaklıların haklarını da korur. Bu dönemde yapılan bağışlar vasiyet gibi değerlendirilir, üçte bir sınırı ve mirasçı onayı kuralı geçerlidir. Şüpheli durumlarda bir hukukçu ve din görevlisinin görüşü alınmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Maraz-ı mevt ne demektir?

Kişiyi yatağa düşüren, ölüm korkusu yaşatan ve çoğunlukla ölümle sonuçlanan hastalıktır.

Ölüm hastalığında yapılan bağış geçerli midir?

Mirasçı olmayan kişiye yapılan bağış üçte bir sınırı içinde geçerlidir. Mirasçıya yapılan bağış diğer mirasçıların onayına bağlıdır.

İyileşen kişinin bağışı ne olur?

Hastalıktan kurtulursa o dönemdeki tasarrufları sağlıklı dönem tasarrufu gibi tam geçerli olur.

Borçlu hasta bağış yapabilir mi?

Önce borçlar ödenir. Alacaklıların hakkı bağıştan öncelikli olduğundan, borcu malını kapsıyorsa bağış geçerli olmaz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Nisan 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Vasâyâ; Müslim, Vasiyyet; Ebû Dâvûd, Vasâyâ; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Maraz-ı Mevt" ve "Hibe" maddeleri; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr; Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →