Anne ile Babanın Birlikte Mirasçı Olması: Garrâvân Meselesi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ayetin hükmü ve iki ana durum
Çocuk varken anne ve baba
Çocuk yokken: üçte bir ve üçte iki

Anne ve baba birlikte mirasçı olduğunda hesap şu şekildedir: Ölenin çocuğu varsa her biri altıda bir alır. Çocuk ve kardeş yoksa ve başka mirasçı bulunmuyorsa anne üçte bir, baba üçte ikisini alır. Eşle birlikte bulunurlarsa anne, eşin payı çıktıktan sonra kalanın üçte birini alır; bu duruma ümeriyyeteyn (garrâvân) denir.

Ayetin hükmü ve iki ana durum

Nisâ Suresi 11. ayette, ölenin çocuğu varsa anne babasından her birine altıda bir pay verileceği; çocuğu yoksa ve yalnızca anne babası mirasçıysa anneye üçte bir düşeceği bildirilir. Baba için ise sabit bir pay zikredilmemiştir; geri kalan mal babaya aittir. Ayrıca ölenin kardeşleri varsa annenin payı altıda bire düşer. Bu çerçevede iki ana durum ortaya çıkar: çocuk veya birden fazla kardeş bulunması hâlinde 1/6 ve 1/6; bulunmaması hâlinde 1/3 ve 2/3. Bu hükümler, anne ve babanın birlikte hayatta olduğu bütün senaryoların temelini oluşturur.

Çocuk varken anne ve baba

Ölenin oğlu veya oğul torunu varsa anne altıda bir, baba altıda bir alır; geri kalan mal çocuklar ve eş arasında paylaşılır. Sadece kızı varsa baba, altıda bir ferâiz payına ilave olarak kalan malı da asabe olarak alabilir. Örneğin ölenin bir kızı, annesi ve babası varsa: kız yarım, anne altıda bir, baba altıda bir ve kalan altıda bir de baba tarafından asabe olarak alınır. Bu durum, kızın payının yarım olmasına karşın babanın toplam payının üçte bir olmasına yol açar. Ayrıntılı örnekler için anne ve babanın çocuğundan miras payı yazısına bakılabilir.

Çocuk yokken: üçte bir ve üçte iki

Ölenin çocuğu, oğul torunu ve kardeşleri yoksa, mirasçıları yalnızca anne ve babadır. Bu durumda anneye üçte bir, babaya geriye kalan üçte iki düşer. Baba tabii bir asabe olduğu için bu payı alır. Yani babanın payı, annenin iki katıdır. Bu oran “erkeğe iki kadın payı” ilkesinin bir yansıması olarak da görülür. Mal 90.000 birim ise anne 30.000, baba 60.000 alır. Eğer kardeşler bulunursa, baba hayatta olduğu için kardeşler mahcup olur fakat annenin payını altıda bire düşürür: anne 15.000, baba 75.000 alır.

Eşle birlikte: ümeriyyeteyn (garrâvân)

Koca, anne, baba: Koca yarım alır. Kalan yarının üçte biri anneye (toplamın altıda biri), üçte ikisi babaya (toplamın üçte biri) düşer.
Karı, anne, baba: Karı dörtte bir alır. Kalan dörtte üçün üçte biri anneye (toplamın dörtte biri), üçte ikisi babaya (toplamın yarısı) düşer.

Bu iki duruma “ümeriyyeteyn” (iki Ömer’e nispet edilen mesele) veya “garrâvân” (parlak iki mesele) denir. Hz. Ömer’in bu hesabı uyguladığı ve Hz. Osman ile Zeyd b. Sâbit’in de aynı görüşü benimsediği rivayet edilir. Gerekçesi, annenin payının babanın payının yarısından az olmamasıdır. Eğer anneye toplamdan üçte bir verilseydi, bazı durumlarda anne babadan fazla alırdı; bu da erkek-kadın dengesini bozardı. İbn Abbâs ise anneye her durumda terekenin üçte birinin verilmesi gerektiği görüşündedir ve ayetin lafzına dayanır. Dört mezhep ise Hz. Ömer’in hesabını kabul etmiştir.

Anne babadan birinin ölmüş olması

Anne veya baba daha önce vefat etmişse hesap değişir. Baba yoksa dede onun yerine geçer; anne yoksa nine mirasçı olabilir. Ölenin çocuğu yoksa ve yalnızca anne hayattaysa, anne üçte bir alır, geri kalan asabeye veya kardeşlere gider. Eğer asabe yoksa redd yoluyla annenin payı artırılabilir. Baba tek başınaysa ve başka mirasçı yoksa malın tamamını alır. Anne baba ayrı yaşıyor, boşanmış olsalar bile, çocuklarının mirasçısıdırlar; bu durum nesep bağından kaynaklanır. Üvey anne baba ise mirasçı değildir.

Uygulama ve pratik uyarılar

Anne baba birlikte mirasçı olduğunda hesaplamada ilk adım, ölenin eş ve çocuklarının varlığını tespit etmektir. Sonra kardeşlerin sayısı belirlenir; çünkü iki ve daha fazla kardeş annenin payını değiştirir. Eş varsa ümeriyyeteyn kuralı uygulanır. Aile içinde bu hesapların yanlış yapılması, annenin hakkının eksik ödenmesine yol açabilir. Dolayısıyla uzman desteği önemlidir. Türk hukukunda ise anne baba ikinci zümredir ve çocuk yokken eşle birlikte mirasın yarısını paylaşırlar. Dinî ölçüyü gözetmek isteyen aileler için miras payları tablosu, dede ve kardeşlerin birlikte mirasçı olması ve karısı ölen erkeğin mirastaki payı yazıları faydalı olacaktır. Vasiyet seçeneği için vasiyetin geçerlilik şartları da incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anne baba çocuk yokken ne kadar alır?

Başka mirasçı yoksa anne üçte bir, baba üçte ikisini alır.

Çocuk varsa anne baba payı nedir?

Her biri altıda bir alır. Yalnız kız varsa baba ayrıca asabe olarak kalanı da alabilir.

Ümeriyyeteyn nedir?

Eş, anne ve babanın birlikte mirasçı olduğu durumda annenin payının eşin payından sonra kalanın üçte biri olarak hesaplanmasıdır.

Kardeşler annenin payını etkiler mi?

Evet. İki veya daha fazla kardeş annenin payını üçte birden altıda bire düşürür, kendileri baba varken mirasçı olmasalar bile.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Nisan 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/11); Buhârî, Ferâiz; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ferâiz" ve "Ümeriyyeteyn" maddeleri; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; İbn Kudâme, el-Muğnî

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →