Dijital Miras: Sosyal Medya Hesabı, Kripto ve Dosyalar
Ölen kişinin sosyal medya hesabı, dijital cüzdanı, fotoğraf ve belgeleri mirasa dahil mi? Mal, hak ve mahremiyet kavramlarıyla görüşler.
Ölen kişinin kripto varlığı, dijital cüzdanı ve değeri olan hesapları, mal niteliği taşıyorsa mirasa dahil edilir; sosyal medya hesabı ve özel yazışmalar ise mahremiyet ilkesiyle birlikte değerlendirilir. Dijital varlıkların erişimi sorunu, yazılı bilgi bırakmayı ve vasiyeti önemli kılar; hükmün ayrıntısı için ise müftülüğe başvurulmalıdır.
Mirasa konu olan şeyler
İslam miras hukukunda ölenin geride bıraktığı mal ve haklar (tereke), borçlar ödendikten ve vasiyet yerine getirildikten sonra mirasçılar arasında paylaştırılır (Nisâ Suresi, 4/11-12). Bu kapsama giren şeyler mal ve devredilebilir haklardır. Dijital varlıkların bir kısmı, banka hesabı gibi, açık biçimde değerli ve devredilebilirdir; bir kısmı ise sadece kişisel kullanım hakkıdır.
Kripto ve cüzdanlar
Kripto varlığı mal sayan görüşe göre, ölenin cüzdanındaki varlıklar tereke içindedir ve mirasçılar payına düşeni alır. Sorun, erişim anahtarının bulunamaması hâlinde ortaya çıkar: anahtarı bilinmeyen varlığın pratikte kaybolması söz konusudur. Bu yüzden kripto sahiplerinin, anahtarlarını güvenilir biçimde güvence altına almaları önerilir. Varlığın niteliği için fıkhî nitelik yazısına, zekât yönü için zekât hesabı yazısına bakılabilir.
Sosyal medya ve özel yazışmalar
Hesabın ve yazışmaların kişisel olması, ölümden sonra mahremiyetin korunmasını gerektirir. Ölen kişinin kendi sırlarının ve başkalarıyla özel yazışmalarının açılması, ölünün onurunu ve karşı tarafların haklarını ilgilendirir. Bazı platformlar hesabı “anıt hesap” yapma veya yakınların talebi üzerine kapatma imkânı sunar. Çoğu görüş, hesabın ticari değeri yoksa mirasçıların onu kapatmasını veya anı olarak saklamasını uygun görür.
Gelir getiren dijital hesaplar
Bir içerik üreticisinin kanalı ya da ticari hesabı gelir getiriyorsa, bu gelir hakkı mal niteliği taşıyabilir. Devir platform kurallarına tabidir. Sanal mülkler ve oyun eşyaları da değer taşıyorsa benzer biçimde tartışılır; dijital ürün ve sanal mal yazısı bu konuyu ele alır.
Vasiyet ve düzenleme
Kişi, mallarının üçte birine kadar vasiyet edebilir; ancak mirasçıya vasiyet yapılamaz. Dijital varlıklara dair bilgi bırakmak ise vasiyetten çok bir bilgilendirme ve emanet meselesidir. Sigorta ve emekli ödemelerinin durumu için emekli maaşı ve sigorta ödemesi yazısı okunabilir. Kişisel durumlarda müftülüğe ve hukukçuya danışılmalıdır.
Borçlar ve haklar
Ölenin dijital borçları, örneğin kredi kartı veya abonelik borçları, terekeden ödenir. Kul hakkı niteliğindeki borçların ödenmesi önceliklidir. Mirasçılar, ölenin yasal ve ahlaki yükümlülüklerini yerine getirmeye çalışmalıdır. Dijital ortamda bırakılan hakaret, iftira gibi içeriklerden dolayı ölenin hesabı konusunda ise yakınlarının dua etmesi ve gerekirse içeriği düzeltmesi önerilir.
Kişi hayattayken dijital varlıkları, hesapları ve şifreleri güvenli bir listeye kaydetmeli, yakınlarının erişimine hazırlamalıdır. Bu, mirasçıları hem hukuki hem duygusal olarak rahatlatır.
Mirasın paylaşımında anlaşmazlık çıkmaması için, dijital varlıkların listesi ve değerlerinin tespit edilmesi gerekir. Yazılı bir envanter, mirasçılar arasında güveni korur. Gerekirse noter veya hukukçu desteği alınmalıdır.
Ayrıca ölen kişinin hatıra niteliğindeki fotoğraf ve belgelerinin aile arasında paylaşımında, maddi değeri olmayan bu şeylerin mirasçılar arasında uzlaşmayla değerlendirilmesi uygundur.
Sıkça Sorulan Sorular
Ölünün kripto parası mirasa dahil olur mu?
Kripto varlığı mal sayan görüşe göre mirasa dahil olur ve payları hesaplanır. Mal saymayan görüşe göre ise hükmü tartışmalıdır; ihtiyatla paylaştırılması önerilir.
Ölenin sosyal medya hesabı varisçe kullanılabilir mi?
Hesap kişisel bir alan olduğundan mahremiyet ilkesine göre ele alınır. Platformların kuralları ve kişinin yazılı isteği belirleyicidir.
Dijital şifreleri vasiyet etmek gerekir mi?
Önemli hesapların bilgilerinin güvenli biçimde yetkili kişiye bırakılması, mirasçıları zor durumda bırakmamak için akıllıca bir tedbirdir.
Dijital borçlar da mirasçıya geçer mi?
Borçlar, terekeden ödenir. Terekeden fazla kalan borçtan mirasçılar sorumlu olmaz.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mîrâs" md.; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Vasiyet" md.; Nisâ Suresi (4/11-12); Türk Medeni Kanunu, miras hükümleri
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mîrâs" md.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Vasiyet" md.
- Nisâ Suresi (4/11-12)
- Türk Medeni Kanunu, miras hükümleri
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.