Aşura ve Muharrem Matemi: Tarihî ve Dinî Boyutu

Aşura, Muharrem ayının onuncu günüdür. Sünnî gelenekte ağırlıklı olarak Hz. Musa’nın kurtuluşuna şükür ve oruç günü olarak, Şiî gelenekte ise 61/680’de Kerbela’da Hz. Hüseyin’in şehit edildiği gün olarak yas ve matem günü olarak anılır. İkisi de tarihî ve dinî anlam taşıyan geleneklerdir.

Aşura gününün çok katmanlı anlamı

Aşura (Arapça âşûrâ), Muharrem’in onuncu gününe verilen addır. Bu gün İslam öncesi dönemden beri önem taşır; Medine’deki Yahudilerin ve Mekkelilerin de bu günü oruç tutarak andıkları rivayet edilir. Peygamberimiz Medine’ye hicret ettiğinde bu günü oruç tutarak anmış ve ashâbına da oruç tutmalarını tavsiye etmiştir (Buhârî, Savm; Müslim, Sıyâm). Ramazan orucu farz kılınınca Aşura orucu müstehap hâle gelmiştir. Sünnî geleneğin Aşura anlayışı bu rivayetlere dayanır ve Muharrem orucunun ayrıntıları Muharrem ve Aşure orucu yazısında ele alınmıştır.

İkinci anlam, Hicrî 61 yılının Muharrem ayının onunda Kerbela’da yaşanan olaydır. Hz. Hüseyin ve beraberindeki yakınları ve yandaşları, Emevî halifesi Yezid’in ordusuyla yaşanan çatışmada şehit edilmiştir. Olayın tarihî seyri Kerbela olayı yazısında anlatılmıştır. Bu hadise İslam tarihinde derin bir acı olarak anılır ve bütün Müslümanlarca üzüntüyle karşılanır.

Şiî gelenekte Muharrem matemi

Şiî toplulukta Muharrem ayının ilk on günü, Kerbela şehitlerini anma, yas tutma ve hatırlama ayıdır. Bu dönemde yapılan başlıca uygulamalar şunlardır:

• Taziye ve mersiye meclisleri: Hüseyniyelerde ve camilerde Kerbela olayı anlatılır, mersiyeler (ağıt şiirleri) okunur.
• Matem alayları: Siyah giyinilerek sokaklarda yürünür, sembolik temsiller (taziye) yapılır.
• Sebil ve yemek dağıtımı: Hz. Hüseyin’in ve yakınlarının susuzluğunun hatırasına su ve yemek dağıtılır.
• Dua ve ziyaret: Kerbela’da Hz. Hüseyin’in türbesinin ziyaret edilmesi (ziyaret-i Aşûrâ) özel önem taşır.

Matem uygulamalarının bir kısmı, özellikle kendini yaralama (kama, zincir) gibi şekilleri, Şiî âlimler arasında tartışmalıdır; birçok müçtehit bu tür uygulamaları onaylamaz ve bunun yerine kan bağışı gibi faydalı faaliyetleri teşvik eder. Bu uygulamalar bölgeden bölgeye değişir ve Şiî dünya içinde tek tip değildir.

Sünnî gelenekte Aşura

Sünnî Müslümanlar Aşura gününü başlıca oruç, dua ve sadaka ile değerlendirir. Hz. Hüseyin’in şehadeti ise üzüntü ve saygıyla anılır; ancak Sünnî fıkıh, yas ve ağıt konusunda ölçülü davranmayı öğütler. Peygamberimiz, musibet anlarında yüzü yırtmayı ve cahiliye çağrısıyla bağırmayı yasaklamıştır (Buhârî, Cenâiz). Bu nedenle Sünnî geleneğin Aşura anlayışında yüksek sesli matem yerine sabır, dua ve Kur’an okumak öne çıkar. Türkiye’de Aşura günü, aşure tatlısının pişirilip dağıtılmasıyla da anılır. Bu gelenek bir paylaşma ve dayanışma sembolü olarak yaşatılır; dinî bir hüküm değildir.

• Muharrem’in 9 ve 10 veya 10 ve 11. günleri oruç tutulur.
• Aşure tatlısı komşu ve yakınlara ikram edilir.
• Hz. Hüseyin ve ehl-i beyt için dua ve Kur’an okunur.

Alevî-Bektaşî gelenekte Muharrem

Anadolu’daki Alevî-Bektaşî geleneğinde de Muharrem ayı, matem ve oruç ayı olarak yaşanır. Muharrem orucu genellikle on iki gün tutulur ve bu süreçte bazı yiyecek ve davranışlardan kaçınılır. Bu uygulamanın ayrıntıları Muharrem orucu ve Alevî geleneğindeki yeri yazısında anlatılmıştır. Alevî toplulukların tarihî ve dinî kökenleri Alevilik nedir yazısında ele alınmıştır.

Ortak insani değerler ve dikkat edilecekler

Aşura’nın farklı şekillerde anılması, İslam toplumlarında aynı olayın farklı hafıza biçimlerine dönüşebileceğini gösterir. Akademik yaklaşım, anma biçimlerini yargılamak yerine tarihî bağlamlarını açıklamayı amaçlar. Bütün Müslümanlar Kerbela’da yaşanan zulmü kınar, Hz. Hüseyin’e saygı ve sevgi duyar. Bu ortak payda, mezhepler arasında dayanışmayı güçlendirmeye imkân sağlar. Aşura günü ile ilgili tartışmalarda hakaret ve gerginlikten kaçınmak, Peygamberimiz’in ehl-i beytine saygı gösterme tavsiyesine uygundur.

Mezhepler arasındaki geniş farklar için Sünnî ve Şiî arasındaki temel farklar yazısı kaynaktır.

Muharrem ayının hicrî takvimdeki yeri

Muharrem, hicrî takvimin ilk ayı ve dört haram aydan biridir. Hicrî yılbaşı, Hz. Ömer döneminde Hicret’in başlangıç alınmasıyla belirlenmiştir ve Muharrem ayının ilk günü yılbaşı kabul edilmiştir. Haram aylarda savaşmak yasaktır ve bu aylarda günahtan sakınmak daha da önem kazanır. Dolayısıyla Muharrem ayı, Müslüman dünyanın tamamında manevi bir önem taşır. Kerbela olayının bu aya ve haram aylar çerçevesine denk gelmesi, olayın acısını daha derin hissettirmiştir.

Tarih boyunca Aşura gününe dair bazı uygulamalar zamanla farklı anlamlar kazanmış, siyasi iktidarlar da bu günü zaman zaman kendi amaçlarına göre yorumlamıştır. Sonraki dönemlerde Şiî ve Sünnî toplulukların farklı anma biçimleri şekillenmiştir. Aşura hakkındaki rivayetlerin her birinin sıhhati ayrı ayrı değerlendirilmelidir; çünkü bu gün hakkında halk arasında pek çok zayıf ve asılsız rivayet yayılmıştır. Güvenilir bilgi için hadis kaynaklarına ve akademik çalışmalara başvurmak gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aşura günü nedir?

Muharrem’in onuncu günüdür; Sünnîlerde oruç ve şükür, Şiîlerde Kerbela matemi günü olarak anılır.

Aşura orucu kaç gün tutulur?

9-10 veya 10-11. günler tutulması tavsiye edilir.

Kerbela’da ne olmuştur?

61/680’de Hz. Hüseyin ve yakınları Yezid’in ordusuyla yaşanan çatışmada şehit düşmüştür.

Aşure tatlısı dinî bir uygulama mıdır?

Hayır; kültürel bir gelenektir, paylaşma amacıyla yaşatılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 11 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Savm; Müslim, Sıyâm (Âşûrâ günü orucu); Taberî, Târîhu'r-rüsül ve'l-mülûk (Kerbela olayı); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Âşûrâ" ve "Muharrem" maddeleri; Şeyh Müfîd, Kitâbü'l-İrşâd (Şiî kaynak olarak)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →