Kerbela Olayı: Tarihî Seyri ve Mezheplere Etkisi

Kerbela olayı, Hicrî 61 yılının Muharrem ayının onunda (Ekim 680) Hz. Hüseyin ile yakınlarının ve yandaşlarının, Emevî halifesi Yezid’in gönderdiği ordu tarafından Kerbela’da şehit edilmesidir. Olay İslam tarihinde derin bir iz bırakmış; Sünnî ve Şiî dünyada hüzün ve saygıyla anılmış, Şiî dinî kimliğinin şekillenmesinde merkezî bir yer tutmuştur.

Olayın arka planı

Muâviye b. Ebî Sufyân, Emevî hanedanının kurucusu olarak 60/680’de vefat ettiğinde, hayatta iken oğlu Yezid için biat almıştı. Bu uygulama, hilafetin istişare ve seçimle belirlenmesi anlayışından saltanat tarzına geçiş olarak değerlendirildiği için bazı sahâbî çocukları ve ehl-i beyt tarafından eleştirilmiştir. Hz. Hüseyin, Abdullah b. Zübeyr ve Abdullah b. Ömer gibi şahsiyetler Yezid’e biat etmekte tereddüt etmiş veya reddetmiştir.

Yezid’in valileri biat için baskı yapınca Hz. Hüseyin, Medine’den Mekke’ye geçmiştir. Mekke’de iken Kûfe halkından çok sayıda mektup ve davet almıştır; mektuplar, Emevî yönetimine karşı çıkmalarını ve Hz. Hüseyin’i imam olarak desteklemeyi vaat ediyordu. Bunun üzerine amcaoğlu Müslim b. Akîl’i Kûfe’ye göndermiş, o da başlangıçta destek bulmuştur. Ancak Yezid’in Irak valisi Ubeydullah b. Ziyâd’ın güç kullanması üzerine Kûfe halkının desteği çözülmüş ve Müslim b. Akîl öldürülmüştür.

Kerbela’ya yolculuk ve çatışma

Hz. Hüseyin, Müslim’in durumundan haberdar olmadan veya olduktan sonra da yolculuğuna devam etmiştir. Aralarında Abdullah b. Abbâs ve Abdullah b. Ömer’in de bulunduğu bazı sahâbîler, ona Kûfe’ye gitmemesini öğütlemiştir. Hz. Hüseyin ailesi ve yakın dostlarıyla (yaklaşık yetmiş iki kadar kişi olduğu nakledilir) Kûfe’ye yöneldi. Yolda Hür b. Yezid komutasındaki bir birlikle karşılaşmış ve Kerbela’da durdurulmuştur. Ardından Ömer b. Sa’d komutasındaki geniş ordu gelmiştir.

• Su meselesi: Kaynaklara göre Hz. Hüseyin’in kafilesi Fırat’tan suya erişimi engellenmiş ve susuzluk yaşamıştır.
• Müzakereler: Hz. Hüseyin, geri dönmeyi, Yezid’in yanına gitmeyi veya sınır bölgesine çekilmeyi teklif ettiği şeklinde bazı rivayetler vardır; bunların sıhhati tartışmalıdır. Ubeydullah b. Ziyâd ise biat veya savaş dışında bir seçenek tanımamıştır.
• 10 Muharrem 61/680: Çatışma sonucunda Hz. Hüseyin ve yanındakilerin çoğu şehit olmuştur. Aralarında kardeşi Abbâs, oğlu Ali Ekber ve diğer yakınları vardır.

Hz. Hüseyin’in oğlu Zeynelâbidîn hasta olduğu için hayatta kalmış; kadınlar ve çocuklarla birlikte önce Kûfe’ye, ardından Şam’a götürülmüştür. Aile bireyleri daha sonra Medine’ye dönmüştür. Olayın ayrıntıları ve anlatıları kaynaklara göre farklılık gösterir; Taberî’de geçen Ebû Mihnef rivayeti gibi erken dönem anlatıları önemli yer tutar.

Olayın sonrası: Tevvâbûn ve Muhtâr

Kerbela’nın ardından Kûfe’de Hz. Hüseyin’i yalnız bıraktıkları için pişmanlık duyan bir grup, “Tevvâbûn” (tövbe edenler) adıyla 65/684’te Süleyman b. Surad önderliğinde Emevî ordusuna karşı çıkmış ve Aynüvörde’de yenilmiştir. Ardından Muhtâr b. Ebî Ubeyd es-Sekafî, Kerbela’nın intikamını alma çağrısıyla Kûfe’de hâkimiyet kurmuş ve katillerin birçoğunu cezalandırmıştır; bu hareket 67/687’de sona ermiştir. Bu iki hareket, Şiî siyasi ve dinî hafızanın şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Ayrıca Hz. Hüseyin’in şehadeti, İslam dünyasında Emevî yönetimine yönelik eleştirileri artırmış, bazı bölgelerde isyanlara zemin hazırlamıştır. Şiîliğin gelişimi için Şia nedir yazısına bakılabilir.

Sünnî gelenekte Kerbela

Sünnî dünyada Hz. Hüseyin, Peygamber’in torunu ve cennet gençlerinin efendisi olarak büyük saygı görür. Peygamber’in “Hasan ve Hüseyin cennet gençlerinin efendileridir” hadisi bu sevginin dayanağıdır (Tirmizî, Menâkıb). Kerbela olayı Sünnî tarih yazımında da büyük üzüntüyle anlatılır. Yezid’in olaydaki sorumluluğu ve onun hakkında hüküm verme konusunda Sünnî âlimler arasında farklı görüşler vardır: Bazıları Yezid’in sorumluluğunu ağır biçimde eleştirir; bazıları ise lanetten kaçınmayı ve işi Allah’a bırakmayı tercih eder. Her hâlükârda Sünnî gelenekte, Ehl-i beytin sevgisi ve Kerbela’da yaşanan zulme üzülmek ortak bir tavırdır. Aşura günü Sünnî topluluklarda oruç ve dua ile anılır; ayrıntılar Aşura ve Muharrem matemi yazısında verilmiştir.

Şiî gelenekte Kerbela

Şiî dünyada Kerbela, merkezî bir dinî hafıza ve kimlik unsurudur. Hz. Hüseyin, “Seyyidü’ş-Şüheda” (şehitlerin efendisi) olarak anılır. Muharrem ayında matem meclisleri, taziye ve ziyaret gelenekleri yaşatılır. Kerbela, zulme karşı direniş ve adalet mücadelesinin sembolü olarak da yorumlanır. Hz. Hüseyin’in kabri Kerbela’da bulunur ve her yıl milyonlarca ziyaretçi tarafından ziyaret edilir; özellikle Erbain (şehadetten kırk gün sonra) yürüyüşü büyük bir ibadet ve kültürel olaydır. Bu geleneğin imam anlayışı ile bağlantısı için İmamet inancı yazısına bakılabilir.

Alevî-Bektaşî gelenekte Kerbela ve toplumsal etkiler

Anadolu’da Alevî-Bektaşî topluluklar için Kerbela, Muharrem orucu, mersiye ve düvaz-ı imam geleneklerinin kaynağıdır. Bu konuda Muharrem orucu ve Alevî geleneği yazısı bilgi sunar. Tarihçiler, Kerbela’nın İslam toplumlarında hilafet ve meşruiyet tartışmalarını derinleştirdiğini, adalet ve zulüm kavramlarının siyasi söylemde daha belirgin kullanılmasına yol açtığını belirtir. Olay ayrıca edebiyat, sanat ve müziği de etkilemiştir.

Bu yazı, hiçbir mezhebin yorumunu diğerine tercih etmez; tarihî olayı farklı kaynaklara dayanarak ve ortak saygı zemini vurgulayarak aktarmayı amaçlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Kerbela olayı ne zaman yaşandı?

Hicrî 61 yılı Muharrem ayının onunda (Ekim 680) yaşanmıştır.

Hz. Hüseyin neden Yezid’e biat etmedi?

Hilafetin saltanata dönüşmesine ve Yezid’in yönetimine itiraz ettiği için biat etmemiştir.

Kerbela’da kimler şehit oldu?

Hz. Hüseyin, kardeşi Abbâs, oğlu Ali Ekber ve yakınları ile yandaşları şehit olmuştur.

Sünnîler Kerbela’ya nasıl bakar?

Büyük üzüntü ve saygıyla anar; Yezid hakkındaki hüküm konusunda ise âlimler arasında farklı görüşler vardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 3 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Taberî, Târîhu'r-rüsül ve'l-mülûk; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kerbelâ", "Hüseyin b. Ali" ve "Yezîd b. Muâviye" maddeleri; Şeyh Müfîd, Kitâbü'l-İrşâd (Şiî kaynak); İbn Kesîr, el-Bidâye ve'n-nihâye (Sünnî kaynak)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →