On İki İmam Kimlerdir? İsnâ Aşeriyye İnancı

On iki imam, İsnâ Aşeriyye (İmâmiyye) Şiîliğinin Hz. Ali’den başlayarak on ikinci imama kadar kabul ettiği önderlerdir. Sırasıyla Ali, Hasan, Hüseyin, Zeynelâbidîn, Muhammed el-Bâkır, Cafer es-Sâdık, Mûsâ el-Kâzım, Ali er-Rızâ, Muhammed el-Cevâd, Ali el-Hâdî, Hasan el-Askerî ve Muhammed el-Mehdî’dir. Bu yazı bilgileri tarihî ve akademik düzeyde aktarır.

İsnâ Aşeriyye nedir?

İsnâ Aşeriyye (Arapça “on iki”) veya İmâmiyye, on iki imama inanan Şiî koldur. Dünyadaki Şiîlerin büyük çoğunluğu bu kola mensuptur. İran, Irak, Azerbaycan ve Bahreyn’de nüfusun önemli kısmını oluşturur. Bu kolun inancına göre imamlar sırasıyla birbirinin halefi olarak nass ile belirlenmiştir ve on ikinci imam gaybet hâlindedir. İmametin teorik arka planı İmamet inancı yazısında anlatılmıştır.

On iki imam sayısı ve sıralamasının kesinleşmesi, tarihî süreçte, özellikle on birinci imam Hasan el-Askerî’nin vefatından (260/874 civarı) sonra, kelâmî bir sistem hâlinde oluşmuştur. Akademik çalışmalar bu sistemleşmenin IX-X. yüzyıllarda tamamlandığını belirtir.

On iki imamın kısa tanıtımı

Aşağıdaki liste, geleneksel Şiî ve Sünnî tarih kaynaklarında yer alan bilgilere dayanır; tarihlerin bir kısmı yaklaşıktır.

• 1. Ali b. Ebî Tâlib (ö. 40/661): Peygamber’in amcaoğlu ve damadı, dördüncü halife. Şiîlerde ilk imam kabul edilir.
• 2. Hasan b. Ali (ö. yaklaşık 50/670): Hz. Ali’nin büyük oğlu; kısa süre halifelik yapmış, sonra Muâviye ile anlaşmıştır.
• 3. Hüseyin b. Ali (ö. 61/680): Kerbela’da şehit düşmüştür. Bu olay Şiî hafızanın merkezindedir. Ayrıntılar için Kerbela olayı yazısına bakılabilir.
• 4. Ali Zeynelâbidîn (ö. yaklaşık 95/713): Hüseyin’in oğlu; ibadet ve duaları (Sahîfe-i Seccâdiyye) ile anılır.
• 5. Muhammed el-Bâkır (ö. yaklaşık 114/732): İlmî faaliyetleriyle tanınan imam.
• 6. Cafer es-Sâdık (ö. 148/765): İlim halkasıyla ünlüdür; Caferî fıkhı ona nispet edilir. Ayrıntılar için İmam Cafer es-Sâdık’ın hayatı yazısına bakılabilir.
• 7. Mûsâ el-Kâzım (ö. 183/799): Abbâsî yönetimince hapsedilmiş; Bağdat’ta vefat etmiştir.
• 8. Ali er-Rızâ (ö. 203/818): Abbâsî halifesi Me’mûn tarafından veliaht ilan edilmiştir; Horasan’da (Meşhed) vefat etmiştir.
• 9. Muhammed el-Cevâd (et-Takî) (ö. 220/835): Küçük yaşta imam olmuştur.
• 10. Ali el-Hâdî (en-Nakî) (ö. 254/868): Sâmerrâ’da ikamete zorlanmıştır.
• 11. Hasan el-Askerî (ö. 260/874): Sâmerrâ’da vefat etmiştir.
• 12. Muhammed el-Mehdî (el-Hüccet): Şiî inancına göre 255/869 civarında doğmuş ve gaybette olan imamdır.

Sünnî tarih yazımında bu zatlar, Peygamber ehl-i beytinin değerli fertleri, âlimleri ve takvası ile anılan şahsiyetlerdir. Şiî inanç, ek olarak onlara imamet makamı atfeder.

Gaybet inancı

On ikinci imam Muhammed el-Mehdî’nin, babası Hasan el-Askerî’nin vefatından sonra gizlendiğine ve zamanı geldiğinde zuhur ederek adaleti yeryüzüne hâkim kılacağına inanılır. Bu duruma gaybet denir ve iki dönemde incelenir: Gaybet-i suğrâ (kısa gaybet; yaklaşık 260-329/874-941) ve gaybet-i kübrâ (uzun gaybet). Kısa gaybet döneminde imamın dört özel temsilcisi bulunduğuna inanılır. Ayrıntılar gaybet inancı ve on ikinci imam yazısında ele alınmıştır. Sünnî gelenekte de Mehdî’nin ahir zamanda gelmesi inancı vardır; fakat Mehdî’nin kimliği ve doğumu konusunda Şiî inançla ayrılırlar.

Tarihî ve akademik değerlendirme

Akademik araştırmalar imamların siyasi ve toplumsal şartlarını inceler. İlk imamlar siyasi iktidar mücadelesi içinde yer almış, sonraki imamlar ise çoğunlukla ilmî ve manevî rehberlik rolünü sürdürmüş, Emevî ve Abbâsî yönetimlerinin baskısı altında kalmışlardır. Altıncı imam Cafer es-Sâdık döneminde ilmî faaliyetler yoğunlaşmış, hukuk ve kelâm tartışmaları gelişmiştir. İmamların biyografileri hakkındaki bilgilerin önemli bir kısmı Şiî kaynaklara dayanır; Sünnî kaynaklar da bu şahsiyetlere geniş yer verir.

Tarihî tarihlerde farklı rivayetler bulunabildiğinden, kesin rakamlar için TDV İslâm Ansiklopedisi gibi kaynaklara başvurulması önerilir. Şiîlik hakkında genel bir çerçeve için Şia nedir ve Sünnî ve Şiî arasındaki temel farklar yazıları incelenebilir.

Kabirler ve ziyaret geleneği

On iki imamın birçoğunun kabri, Şiî dünyada önemli ziyaret merkezleridir. Necef’te Hz. Ali, Kerbela’da Hz. Hüseyin, Kâzımiyye’de Mûsâ el-Kâzım ile Muhammed el-Cevâd, Meşhed’de Ali er-Rızâ, Sâmerrâ’da Ali el-Hâdî ile Hasan el-Askerî türbeleri ziyaret edilir. Medine’deki Bakî Kabristanı’nda ise Hasan, Zeynelâbidîn, Muhammed el-Bâkır ve Cafer es-Sâdık’ın medfun olduğu rivayet edilir. Bu mekânlar, Sünnî Müslümanlarca da ehl-i beyte olan saygı nedeniyle ziyaret edilmektedir. Ziyaret adabı konusunda her iki gelenek de edebe ve dua etmeye vurgu yapar; kabir ziyaretlerinin kapsamı ve şekli mezhepler arasında farklı değerlendirilebilir.

İmamların ilmî mirası

İmamlar yalnızca soy bakımından değil, ilim ve takva bakımından da saygı görmüşlerdir. Zeynelâbidîn’e nispet edilen dua mecmuası Sahîfe-i Seccâdiyye, Şiî ve Sünnî çevrelerde manevî değeri nedeniyle okunur. Bâkır ve Sâdık dönemlerinde tefsir, hadis, fıkıh ve kelâm alanında ders halkaları kurulmuştur. Nehcü’l-belâğa ise Hz. Ali’ye nispet edilen söz derlemesidir; bu eser için Nehcü’l-Belâğa yazısına bakılabilir. Bu mirasın bir kısmı zamanla Şiî kelâm ve fıkhının temelini oluşturmuştur. Sünnî âlimler de Cafer es-Sâdık’tan hadis rivayet etmiş, onu ilim ve takvasıyla övmüştür.

Sıkça Sorulan Sorular

On iki imam kimlerdir?

Ali, Hasan, Hüseyin, Zeynelâbidîn, Bâkır, Cafer es-Sâdık, Kâzım, Rızâ, Cevâd, Hâdî, Askerî ve Mehdî.

İsnâ Aşeriyye ne demektir?

On iki imama inanan İmâmiyye Şiîliğinin diğer adıdır.

On ikinci imam hâlen hayatta mıdır?

Şiî inancına göre gaybet hâlindedir ve zamanı geldiğinde zuhur edecektir.

Sünnîler bu imamlara nasıl bakar?

Ehl-i beytin saygın şahsiyetleri ve âlimleri olarak sever ve över; imamet makamını ise kabul etmez.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "İmâmiyye", "Oniki İmam" ve imamlara dair maddeler; Şeyh Müfîd, Kitâbü'l-İrşâd (imamlar hakkında klasik Şiî kaynak); Taberî, Târîhu'r-rüsül ve'l-mülûk; Şehristânî, el-Milel ve'n-Nihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →