Fıkıhta Ömür Boyu İntifa ve Sükna Hakkı: Evde Oturma ve Kullanım Hakkı

Ömür boyu intifa ve sükna, bir kimsenin malın mülkiyetine sahip olmadan, ömrü boyunca o maldan yararlanma veya evde oturma hakkıdır. Fıkıhta umrâ ve rukbâ adıyla bilinen uygulamalar ve sükna hakkı, özellikle eşe, anneye veya yakınlara ev tahsisinde kullanılır. Mülkiyet mirasçılarda kalır, kullanım hakkı ise kişi ölünce sona erer.

Umrâ nedir?

Umrâ, “ömür” kelimesinden gelir; bir kimsenin bir malı, ömrü boyunca birine kullandırmasıdır. Cahiliye döneminde bu uygulama, “mülkü ömür boyu veriyorum, ölünce bana döner” şeklinde yapılırdı. Hz. Peygamber, “Umrâ, kendisine umrâ yapılanındır” buyurarak, ömür boyu bağışlama ifadesiyle verilen malın hibe sayılacağını, geri dönmeyeceğini bildirmiştir (Buhârî, Hibe; Müslim, Hibât). Bu hadis, umrâ ifadesiyle yapılan bağışın mülkiyeti devrettiği şeklinde yorumlanır. Ancak yalnızca kullanım hakkı verildiği açıkça belirtilirse, bu hakkın ölümle sona ereceği kabul edilir. Mezhepler arasında ifade biçimine göre farklı hükümler vardır.

Sükna hakkı

Sükna, “oturma” anlamına gelir; bir kimsenin başkasının evinde oturma hakkıdır. Fıkıhta ev sahibinin, bir yakınının evinde belirli süre veya ömür boyu oturmasına izin vermesi, kira veya karşılık gerektirmeyen bir hak olarak ele alınır. Özellikle dul kalan eşin, çocuksuz ölen kişinin annesinin veya yaşlı bir akrabanın evde barınması için kullanılır. Sükna hakkı, mülkiyet devri olmadığı için mirasçıların malı üzerindeki mülkiyeti değişmez; fakat hak sahibi yaşadığı sürece ev satılamaz veya kullanımına engel olunamaz. Bu özelliğiyle sükna hakkı, mirasçılar ile hak sahibinin menfaatini dengeleyen bir araçtır.

Mirasla ilişkisi

• Mirasçıya sükna: Kişi, eşine veya kızına ömür boyu oturma hakkı tanımak isterse, mirasçıya vasiyet kuralına takılabilir. Bu nedenle diğer mirasçıların onayı alınması önerilir.
• Hibe yoluyla: Sağlıkta verilen oturma hakkı, hibe hükmünde sayılır ve mirasçıları bağlayabilir.
• Üçte bir sınırı: Vasiyetle verilen sükna hakkının değeri, malın üçte biri sınırına dâhil edilir.
• Hakkın sona ermesi: Hak sahibinin ölümüyle sükna sona erer; ev mirasçılara döner.

Mirasçıya vasiyet kuralı için mirasçıya vasiyet caiz mi yazısı okunabilir.

Eşin ev hakkı

Kocası ölen kadının iddet süresince evde kalma hakkı vardır; iddet sonrası ise ev mirasçılar arasında paylaşılır. Kadının evde yaşamaya devam etmek istemesi hâlinde, mirasçıların rızasıyla sükna hakkı tanınabilir. Türk Medeni Kanunu’nda sağ kalan eşe, mirasbırakanla birlikte yaşadıkları konutta ikamet hakkı veya intifa hakkı tanıma imkânları bulunur. Bu düzenlemeler, dul kalan eşin barınma güvencesini amaçlar. Dinî açıdan da yaşlı veya muhtaç bir eşin evinden çıkarılması, ahlaki ve insani açıdan kabul edilmez. Eşin mirastaki hakları için kocası ölen kadının mirastaki durumu yazısına bakılabilir.

Ebeveyn ve çocuklar arasında uygulama

Çocuklar, yaşlı ebeveynlerine evlerinde oturma hakkı tanıyabilir; ebeveyn de malını çocuklarına devrederken kendisi için ömür boyu oturma hakkı şartı koyabilir. Bu yöntem, “yaşarken evini çocuğuna devretmek” yazısındaki riskleri azaltır; çünkü kişi mülkiyeti devretse bile yaşam boyu evde kalma güvencesine sahip olur. Tapuda bu hak şerh edilir ve üçüncü kişilere karşı da geçerli olur. Bu sayede ebeveyn, çocuğu tarafından evden çıkarılma korkusundan kurtulur. Bu çözümün ayrıntıları için yaşarken evini çocuğuna devretmek yazısı faydalıdır.

Bakım yükümlülükleri ve hakkın sınırları

Oturma veya intifa hakkı sahibi, malı kullanırken özenli davranmalı, olağan bakım ve onarım masraflarını üstlenmelidir. Mülk sahibi ise büyük onarım ve vergi gibi yükümlülükleri taşır. Hak sahibi evi kiraya veremez veya devredemez (aksi belirtilmedikçe). Hakkın kapsamı, sözleşme veya vasiyet metninde açık yazılmalıdır: hangi bölümün kullanılacağı, kimlerin birlikte oturabileceği, bakım giderlerinin kime ait olacağı gibi ayrıntılar belirtilmelidir. Aksi hâlde mirasçılar ile hak sahibi arasında ihtilaf çıkabilir. Bu tür ihtilafların çözümü için mirasçıların kardeşlik hukukunu korumak yazısı ve miras paylaşımında hile ve muvazaalı satış yazısı okunabilir.

Hakkın tesisi ve ispatı

Sükna veya intifa hakkı tanınırken yazılı bir belge hazırlamak, hak sahibini ve mirasçıları korur. Belgede hakkın kime verildiği, hangi bölümü kapsadığı, süresinin ömür boyu mu belirli bir süre mi olduğu, bakım masraflarının kime ait olduğu ve hak sahibinin ölümünden sonra malın kime geçeceği yazılmalıdır. Tapuya şerh edilen hak üçüncü kişilere karşı da geçerli olur. Aile içinde sözlü yapılan düzenlemeler ise zamanla unutulur ve mirasçılar arasında ihtilaf doğurur. Bu nedenle, dinî bir iyilik niyetiyle yapılan bu tasarrufun da hukuki güvenceye bağlanması önemlidir.

Ayrıca hak sahibi, malı kullanırken ona zarar vermemelidir. Evin yapısını değiştirmek, bölmek veya başkasına kullandırmak, mülk sahibinin onayı olmadan yapılmaz. Mirasçılar da hak sahibi hayatta olduğu sürece malı satma veya boşaltma gibi girişimlerde bulunamaz; bunlar hem dinen hem hukuken kul hakkına girer. Karşılıklı saygı ve sorumluluk, bu hakkın bereketini korur.

Sonuç

Ömür boyu intifa ve sükna hakkı, malın mülkiyetini devretmeden yakınlarının barınma ve geçim ihtiyacını karşılamanın fıkhî ve hukuki bir yoludur. Açık, yazılı ve adil düzenlendiğinde hem hak sahibini hem mirasçıları korur.

Sıkça Sorulan Sorular

Sükna hakkı nedir?

Bir kimsenin başkasının evinde, mülkiyetini devralmadan oturma hakkıdır. Hak sahibinin ölümüyle sona erer.

Umrâ nedir?

Bir malı ömür boyu birine vermektir. Hadise göre “umrâ” ifadesiyle yapılan bağış, kendisine yapılanın olur ve geri dönmez.

Eşe ömür boyu ev hakkı tanınabilir mi?

Evet; diğer mirasçıların rızasıyla veya hibe yoluyla. Türk hukukunda da ikamet ve intifa hakları mümkündür.

Hak sahibi evi kiraya verebilir mi?

Aksi belirtilmedikçe hayır; hak kişiye özeldir ve devredilemez.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Haziran 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Hibe; Müslim, Hibât; Ebû Dâvûd, Büyû'; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Umrâ" ve "Sükna" maddeleri; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr; Türk Medeni Kanunu, intifa ve oturma hakkı hükümleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →