Gürcistan Müslümanları İslam’la Ne Zaman ve Nasıl Tanıştı?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Gürcistan'ın Dinî Haritası
Arap Fetihleri ve Tiflis Emirliği
Moğollar, Timur ve Safevîler

Gürcistan’da İslam, 7. yüzyıldaki Arap fetihleriyle tanındı; Tiflis Emirliği, Osmanlı idaresindeki Acara ve Ahıska ile Safevî dönemindeki Kartli-Kaheti etkileşimleriyle farklı dönemlerde yayıldı. Bugün Gürcistan’da Gürcü, Azeri, Kist ve Türk topluluklardan oluşan çeşitli Müslüman gruplar yaşamaktadır. Süreç yüzyıllar içinde farklı bölgelerde farklı dalgalarla ilerlemiştir.

Gürcistan’ın Dinî Haritası

Gürcistan, 4. yüzyılda Hristiyanlığı kabul etmiş dünyanın en eski Hristiyan ülkelerinden biridir. Ülkenin dinî kimliği büyük ölçüde Gürcü Ortodoks Kilisesi ile özdeşleşmiştir. Buna karşılık tarih boyunca Müslüman toplulukların yaşadığı bölgeler de olmuştur: güneybatıda Acara, güneyde Samtshe-Cavaheti (Ahıska), güneydoğuda Kvemo Kartli (Azeriler) ve kuzeydoğuda Pankisi (Kistler). Bu bölgelerdeki Müslüman nüfus farklı tarihî dalgalarla ortaya çıkmıştır. Dinî çeşitlilik, ülkenin tarihsel zenginliğinin bir parçasıdır.

Bugün Gürcistan’ın nüfusunun yaklaşık yüzde 83’ü Ortodoks, yüzde 10-11’i Müslüman, geri kalanı Ermeni Apostolik, Katolik ve diğer inançlara mensuptur. Müslümanlar arasında Sünnî çoğunluk ve Şiî Azeri azınlık bulunur.

Arap Fetihleri ve Tiflis Emirliği

7. yüzyılın ortasında Müslüman Arap orduları Kafkasya’ya ulaştı. 645 civarında Gürcistan’a ilk akınlar yapıldı; 8. yüzyılda Emevî ve Abbasî valileri bölgeyi kontrol altına aldı. 736’da Mervan b. Muhammed’in seferi sonrası Tiflis, Arap emirliği merkezi oldu. Tiflis Emirliği yaklaşık 1122’ye kadar var oldu. Emirlik zamanla yerel ve Abbasî merkezlerinden bağımsızlaşarak ticari bir şehir devleti hâline geldi. Tiflis’te bu dönemde camiler, hamamlar ve çarşılar kuruldu; şehir Müslüman ve Hristiyan nüfusun birlikte yaşadığı bir yer oldu.

1122’de Kral IV. David Tiflis’i Selçuklu Türklerinden aldı ve Gürcistan Krallığı’nı birleştirdi. Bu zafer Gürcü tarihinde “Didgori Savaşı” (1121) olarak anılır. Kral David döneminde şehirde Müslümanlara hoşgörülü bir politika izlendi.

Moğollar, Timur ve Safevîler

13. yüzyılda Moğol istilası Gürcistan’ı etkiledi; 14. yüzyıl sonunda Timur’un seferleri bölgeyi harap etti. 16. yüzyıldan itibaren Gürcistan, Osmanlı ve Safevî İranı arasında paylaşım alanı oldu. 1555 Amasya Antlaşması ile batı Gürcistan Osmanlı etkisine, doğu Gürcistan (Kartli-Kaheti) Safevî etkisine girdi. Safevîler Şiîliği yaymaya çalıştı; Doğu Gürcistan’da Müslüman Gürcü hükümdarlar (Kartli Kralları) görev yaptı. Tiflis bu dönemde İranî bir şehir görünümü kazandı. 17.-18. yüzyıllarda Kartli ve Kaheti krallıkları İran ve Osmanlı arasında denge siyaseti izledi.

Safevî döneminde Azeri Türk aşiretleri Kvemo Kartli ve Kaheti’ye yerleştirildi. Bu yerleşimler, günümüzdeki Azeri Müslüman azınlığın tarihî temelini oluşturur.

Osmanlı Dönemi: Acara ve Ahıska

16. yüzyılda Osmanlı Devleti Gürcü Atabeglerin yönettiği Samtshe (Cıldır) bölgesini fethetti ve Çıldır Eyaleti’ni kurdu. Ahıska merkezli bu eyalet, Osmanlı’nın Kafkasya’daki önemli idari birimlerindendi. Bölgenin Gürcü soylu aileleri Müslüman olarak yönetimde kaldı. Zamanla Ahıska’da Türkçe konuşan Müslüman bir toplum oluştu (Ahıska Türkleri). Acara’da ise Gürcüce konuşan yerel halk 17.-19. yüzyıllarda büyük ölçüde İslam’ı kabul etti. Batum, Osmanlı’nın Karadeniz’deki önemli limanı oldu. Bu bölgelerde camiler, medreseler, çarşılar ve vakıflar kuruldu.

Ahıska’daki Ahmediye Camii (18. yüzyıl) ve Rabat Kalesi çevresi bu dönemin mirasıdır. Bölge, 1829 Edirne Antlaşması ve 1878 Berlin Kongresi ile Rusya’ya geçti.

Acara’da İslamlaşma Süreci

Acara halkı Gürcü kökenlidir ancak Osmanlı döneminde İslam’ı kabul etmiştir. Süreç yavaş ve kademeliydi; vergi, askerî hizmet, ticaret ve yerel eşrafın statüsü rol oynadı. Acara Beyleri Osmanlı yönetiminde yarı özerk bir yapıyı yönetti. Camiler ve medreseler yerel ekonomik elitin desteğiyle kuruldu. 1878’de Rusya Batum’u ilhak etti; birçok Acaralı Müslüman Osmanlı topraklarına göç etti. Kalanlar Rus, ardından Sovyet yönetiminde yaşadı. 1921 Kars Antlaşması ile Acara Özerk Cumhuriyeti statüsü korundu.

Kistler ve Pankisi Vadisi

Kistler, Çeçenlerle akraba Vaynah halkıdır ve 19. yüzyılda Çeçenya’dan Gürcistan’ın Pankisi Vadisi’ne yerleşmişlerdir. Sünnî Müslüman olan Kistler, Kâdirî ve Nakşibendî tasavvuf geleneğinden etkilenmiştir. Pankisi, Gürcistan’ın kuzeydoğusunda Kakheti bölgesinde bulunan, camileri ve geleneksel kültürüyle tanınan bir vadidir. Çeçenya savaşları sırasında mülteci akını yaşanmıştır.

Daha ayrıntılı bilgi için Gürcistan Müslümanları tarihi, kültür ve gelenekler, âlimler ve mutasavvıflar ve günümüz yazılarına bakabilirsiniz. Abhazlar için Abhazların İslam’la tanışması yazısı da yararlıdır. Tarihler yaklaşık olup kaynaklara göre değişebilir.

Hristiyan Gürcistan’da Müslüman Varlığına Bakış

Gürcü tarih yazımında İslam çoğunlukla “yabancı egemenlik” dönemleriyle ilişkilendirilir: Arap emirlikleri, Selçuklu akınları, Moğol ve Timur istilaları, Osmanlı ve Safevî hâkimiyeti. Bu anlatıda Müslüman Gürcüler ise sık sık “dinini değiştirmiş Gürcüler” olarak tanımlanır. Müslüman topluluklar açısından bakıldığında ise İslam, yüzyıllara yayılan bir komşuluk, ticaret ve yönetim ilişkisinin sonucudur. Her iki bakış arasında dengeli bir değerlendirme yapmak, konuyu doğru anlamak için gereklidir. Bu yazıda siyasi hassasiyetlerden uzak, tarihsel olgulara dayanan bir dil benimsenmiştir.

Gürcü Ortodoks Kilisesi ülkenin kültürel kimliğinin merkezinde yer aldığından, Müslüman toplulukların yerli ve köklü bir parça olarak kabul edilmesi toplumsal bir tartışma konusudur. Akademik çalışmalar bu toplulukların Gürcistan’ın çok dinli tarihinin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgular.

Ahıska ve Çıldır Eyaleti’nin Müslümanlaşması

Osmanlı Devleti 1578’de Çıldır Eyaleti’ni kurduktan sonra Ahıska (Samtshe) Gürcü Atabegleri hanedanının bir kolu Müslüman olarak yönetimde kaldı. Cakeli (Caqeli) ailesinden bazı beyler Osmanlı’ya bağlandı ve Müslüman oldu. Zamanla bölgenin Gürcü kökenli halkının bir bölümü İslam’ı kabul etti ve Türkçe konuşmaya başladı. Bu topluluk, Ahıska Türkleri (Mesheti Türkleri) olarak anılan halkın temelini oluşturur. Başka bir görüşe göre bölgeye Anadolu’dan getirilen Türk gruplar da bu topluluğa katılmıştır. Köken tartışmaları hâlâ sürmektedir.

Ahıska’da Ahmediye Camii ve Rabat Kalesi çevresinde şehir kültürü gelişti. Çıldır Eyaleti’nde Hanefî fıkhı hâkimdi; medreseler ve vakıflar toplumsal yapının temelini oluşturdu. 1829’da Rusya Ahıska’yı ilhak edince birçok Müslüman aile Osmanlı topraklarına göç etti.

Batum ve Acara’nın Osmanlı Dönemi

Batum, 16. yüzyılda Osmanlı idaresine girdi ve Trabzon Eyaleti’ne bağlı bir liman şehri oldu. Acara’nın dağlık köyleri ise Acara Beyleri tarafından yarı özerk biçimde yönetiliyordu. Bu beyler Osmanlı’ya bağlılık gösterirken yerel halkın İslam’a geçişini teşvik etti. 17.-19. yüzyıllarda Acara halkının çoğu Müslüman oldu. Gürcüce konuşmaya ve Gürcü kimliğini korumaya devam etti. 1878’e kadar Batum Osmanlı limanı olarak kaldı; ardından Rusya’ya geçti. Bu dönemde birçok Acaralı Müslüman Anadolu’ya göç etti ve Karadeniz kıyısında yeni köyler kurdu.

Sıkça Sorulan Sorular

Gürcistan’a İslam ne zaman geldi?

Arap orduları 7. yüzyılda Gürcistan’a girdi; Tiflis Emirliği (736-1122) uzun süre bir Müslüman merkezi oldu. Daha sonra Osmanlı ve Safevî dönemleriyle yeni dalgalar yaşandı.

Acara Müslümanları kimlerdir?

Güneybatı Gürcistan’daki Acara bölgesinde yaşayan, Gürcüce konuşan ve Osmanlı döneminde İslam’ı kabul eden toplulukturlar. Bugün Acara’nın yaklaşık üçte biri Müslümandır.

Ahıska Türkleri kimlerdir?

Güney Gürcistan’ın Ahıska (Mesheti) bölgesinde yaşamış, Türkçe konuşan Müslüman topluluktur; 1944’te toplu olarak Orta Asya’ya sürülmüştür.

Gürcistan’da Müslümanlar nüfusun yüzde kaçı?

2014 sayımına göre yaklaşık yüzde 10-11’i Müslümandır; çoğunluğu Azeri, Acara Gürcüleri, Kistler ve Ahıska Türkleridir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gürcistan", "Ahıska" maddeleri; Ronald Grigor Suny, The Making of the Georgian Nation (1994)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →